ΒΗΜΑ

Εφημερίδα Το Βήμα,
2012.11.04

Συνέντευξη Υπουργού Ναυτιλίας και Αιγαίου Κωστή Μουσουρούλη
www.tovima.gr

Ακτοπλόοι αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο να «δέσουν» πλοία κατά την χειμερινή περίοδο προκειμένου να εξοικονομήσουν χρήματα με αιτιολογικό την αύξηση στην τιμή των καυσίμων και την παράλληλη μείωση στην επιβατική κίνηση. Τι σκοπεύετε να κάνετε προς την κατεύθυνση να μην μείνει κανένα νησί χωρίς πλοίο με το δεδομένο ότι ο περιορισμός ή η διακοπή δρομολογίων επηρεάζει σημαντικά την ζωή;

Το δικαίωμα πρόσβασης και μετακίνησης των νησιωτών είναι υποχρέωση που το κράτος διασφαλίζει με την ακτοπλοΐα, που για τα περισσότερα νησιά αποτελεί βασική υποδομή. Η ακτοπλοΐα διακινεί 23 εκατομμύρια επιβάτες και 3 εκατομμύρια οχήματα το χρόνο από και προς 160 νησιά, εκ των οποίων τα 72 δεν διαθέτουν ελικοδρόμιο ή αεροδρόμιο. Το έργο αυτό επιτελούν με τα χιλιάδες δρομολόγιά τους, 210 πλοία όλων των κατηγοριών, μέσω τακτικής ελεύθερης δρομολόγησης σε πάνω από 200 γραμμές και όπου δεν εκδηλώνεται εοιχειρηματικό ενδιαφέρον, δηλαδή σε 90 «άγονες» όπως λέγονται γραμμές, με ανάθεση δημόσιας υπηρεσίας έναντι ή άνευ μισθώματος εφόσον υπάρχει αποκλειστικότητα.

Το λειτουργικό κόστος και η ρευστότητα είναι τα δυο μεγάλα προβλήματα του κλάδου που οφείλονται στη μείωση της κίνησης, στην αλματώδη αύξηση του κόστους καυσίμου καθώς και σε διάφορους θεσμικούς περιορισμούς, με αποτέλεσμα να καταγράφει σήμερα τις μεγαλύτερες ζημιές στην ιστορία του. Από την άλλη, οι δυνατότητες επέκτασης της κρατικής χρηματοδότησης είναι ανύπαρκτες. Όλα αυτά επηρεάζουν τη λειτουργία των γραμμών προκαλώντας δυσαρέσκεια, παράπονα και αντιδράσεις από πολλές πλευρές.

Κάνουμε ότι είναι δυνατόν για να αποφύγουμε την περικοπή δρομολογίων ή προσεγγίσεων. Δεν υπάρχει ούτε μια λύση ή πρόταση λύσης που να μην έχουμε διερευνήσει σε βάθος όπως: η αναμόρφωση του θεσμικού πλαισίου, ο ανασχεδιασμός του δικτύου και των δρομολογίων βάσει πραγματικών αναγκών και εποχικότητας, η χρήση πλοίων μικρότερου λειτουργικού κόστους εκτός αιχμής, η επανεξέταση του ύψους των χρεώσεων που ενσωματώνει το εισιτήριο. Η παρέμβαση στο ακτοπλοϊκό δίκτυο είναι αναγκαία για να αποφευχθεί ο κίνδυνος εγκατάλειψης των μη αποδοτικών συνδέσεων ή περιορισμού της ακτοπλοϊκής εξυπηρέτησης μόνο στις περιόδους αιχμής.

Σύμφωνα με το νέο Μνημόνιο θα γίνουν περικοπές σε μισθούς ακόμα και των 700 ευρώ ανθρώπων, αρκετοί εκ των οποίων διαμένουν σε νησιά. Αρκετοί νησιώτες επίσης έχουν μείνει άνεργοι εξαιτίας της παρατεταμένης οικονομικής κρίσης αλλά πρόσφατα υπογράψατε αύξηση στην τιμή των εισιτηρίων, κυρίως προς τα νησιά της άγονης γραμμής, κάτι που αποτελούσε αίτημα των ακτοπλόων. Υπάρχει ενδεχόμενο να υπάρξουν μειώσεις στα εισιτήρια;

Από το 2002, οι ναύλοι για όλες τις κατηγορίες επιβατών και οχημάτων καθορίζονται ελεύθερα βάσει ποσοτικών και γεωγραφικών κριτηρίων σύμφωνα με την Κοινοτική νομοθεσία. Εξαίρεση αποτελούν οι άγονες γραμμές και οι συνδέσεις νησιών που δεν πληρούν τα κριτήρια αυτά. Εκεί το κράτος καθορίζει ανώτατη τιμολόγηση για την οικονομική θέση επιβατών, τα ΙΧΕ οχήματα μήκους μέχρι 4,25 μέτρα καθώς και ανά μέτρο για τα φορτηγά, την οποία και αναπροσαρμόζει κάθε χρόνο ανάλογα με το Δείκτη Τιμών Καταναλωτή του προηγούμενου. Παρά τους κινδύνους που εγκυμονεί η κατάσταση του κλάδου, το κρατικό ναυλολόγιο αναπροσαρμόστηκε κατά 2,4%, ακριβώς στο ποσοστό που αντιστοιχεί στην αύξηση του περσινού Δείκτη Τιμών Καταναλωτή όπως ορίζει ο νόμος. Η αναπροσαρμογή αυτή δεν έχει σχέση με τα αιτήματα που έχουν υποβληθεί. Η προσπάθεια αποφυγής υπερβολικών χρεώσεων είναι διαρκής και συνδέεται με την εφαρμογή των λύσεων που επίσης περιέγραψα.

Βλέπετε από θετική πλευρά την δημιουργία υδατοδρομίων σε νησιά έτσι ώστε να αποτελέσουν τα υδροπλάνα μια εναλλακτική λύση για την μετακίνηση των νησιωτών;

Τα υφιστάμενα δίκτυα μεταφοράς δεν πρέπει να λειτουργούν ανεξάρτητα, αλλά συνδυαστικά και σε συντονισμό, ώστε να βελτιώνεται η εξυπηρέτηση και να εξοικονομείται χρόνος και χρήμα.

Παράλληλα, οι διασυνδέσεις και ο συντονισμός με νέα δίκτυα μεταφορών όπως τα υδατοδρόμια, θα ενισχύσει την εδαφική συνοχή της χώρας, δεδομένου ότι η ακτοπλοΐα αποτελεί σήμερα τη μοναδική γραμμή σύνδεσης πολλών νησιών. Γι αυτό και βλέπω πολύ θετικά την πρωτοβουλία του κου Χατζηδάκη καθώς τις ρυθμίσεις σχετικά με τους όρους δημιουργίας, λειτουργίας και εκμετάλλευσης των υδατοδρομίων και με τις διαδικασίες αδειοδότησής τους. Σαφείς όροι και απλές διαδικασίες που θα ολοκληρώνονται από μια και μόνη υπηρεσία συντονισμού, εντός συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος. Αυτό ακριβώς το πνεύμα απηχούν οι απόψεις που εκφράσαμε στο πλαίσιο της επεξεργασίας του νομοσχεδίου.

Ποιες είναι συγκεκριμένα οι πολιτικές που θα εφαρμόσει το υπουργείο προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης των νησιών;

Ο βαθμός νησιωτικότητας διαφέρει ανάμεσα στα νησιά, όπως άλλωστε οι ανάγκες και οι δυνατότητές τους, γι αυτό και οι επιπτώσεις των εθνικών πολιτικών και ιδίως των πιο ευαίσθητων για τα νησιά, θα πρέπει να εξισορροπούνται μέσω προληπτικού ελέγχου. Ο έλεγχος αυτός θα επιδιωχθεί με τη «ρήτρα νησιωτικότητας» που θα θεσμοθετήσουμε μαζί με ένα εθνικό γνωμοδοτικό όργανο ευρείας εκπροσώπησης.

Θέλουμε να έχουμε ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση των πολιτικών όχι μόνο επειδή διανύουμε περίοδο σχεδιασμού του νέου ΕΣΠΑ 2014-2020. Στο πλαίσιο αυτό ολοκληρώσαμε πρόσφατα και παρουσιάσαμε στους νησιώτες Βουλευτές σε δύο πολύωρες συνεδριάσεις που έγιναν στη Βουλή, ένα Επιχειρησιακό Σχέδιο με τρεις στρατηγικούς άξονες παρέμβασης: νησιά «ίσων ευκαιριών», δηλαδή παροχή υπηρεσιών ισοδύναμης ποιότητας χωρίς πρόσθετο κόστος, «ποιοτικά νησιά» δηλαδή επώνυμα αγαθά και υπηρεσίες, βασισμένα σε τοπικούς πόρους και τεχνογνωσία και «πράσινα» νησιά», δηλαδή μείωση της χρήσης «ακριβών» φυσικών πόρων όπως το νερό, η ενέργεια και το έδαφος. Ενδεικτικό παράδειγμα της ανάγκης παρέμβασης στον τελευταίο αυτό άξονα είναι η αύξηση των αιτημάτων για φράγματα, αφαλατώσεις και ΑΠΕ.

Πρόσφατα καταθέσατε προς μελέτη στο γραφείο του Πρωθυπουργού και την τρόικα την εθνική στρατηγική ανάπτυξης για τα λιμάνια. Τι περιλαμβάνει αυτή η στρατηγική;

Η αναμόρφωση της εθνικής στρατηγικής και του συστήματος λιμενικής διακυβέρνησης είναι αναγκαία λόγω των μεγάλων αλλαγών που συντελούνται στο διεθνές ναυτιλιακό εμπόριο και το ευρωπαϊκό δίκτυο μεταφορών αλλά και επιβεβλημένη. Η χώρα μας διαθέτει εκατοντάδες λιμάνια διαφορετικού μεγέθους και μεγάλης χωροταξικής διασποράς και ποικιλίας χρήσεων. Στα περισσότερα από αυτά οι ελλείψεις είναι εμφανείς, η επενδυτική δραστηριότητα περιορισμένη όπως και η ποιότητα των υπηρεσιών που προσφέρουν, ενώ μεγάλο μέρος των εσόδων έχουν χαμηλή ανταποδοτικότητα, αν δεν διαφεύγουν εντελώς.

Τα Λιμάνια θα πρέπει να παρέχουν υψηλής ποιότητας υπηρεσίες σε ανταγωνιστικές τιμές και αυτό μπορεί να γίνει κυρίως μέσω επενδύσεων και εισαγωγής τεχνογνωσίας. Ο εξορθολογισμός θα προκύψει με τη διάκριση των δραστηριοτήτων και λειτουργιών (διοικητικές και εμπορικές) ακόμα και αν ο ίδιος φορέας θα έχει την ευθύνη και των δύο κατηγοριών, όπως και είναι το πιθανότερο. Η ανάθεση των εμπορικών δραστηριοτήτων σε ιδιώτες επενδυτές με κατάλληλη εμπειρία και θέση στην παγκόσμια αγορά, έναντι συμφωνημένου ανταλλάγματος και υποχρέωσης υλοποίησης αναγκαίων επενδύσεων αλλά και διασφάλισης θέσεων εργασίας, θα επιδιωχθεί μέσω του ΤΑΙΠΕΔ, μετά από μελέτη των πλεονεκτημάτων και των χαρακτηριστικών των λιμανιών και βάσει του επενδυτικού ενδιαφέροντος.

Το σχέδιο αυτό προσβλέπει στην αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων των λιμανιών μας, μέσω συνεργειών, συμπληρωματικότητας και εξοικονόμησης πόρων και θα προνοεί για την ορθολογική και δίκαιη διάχυση στις τοπικές κοινωνίες των οικονομικών και αναπτυξιακών αποτελεσμάτων. Όλα αυτά θα διασφαλιστούν μέσα από την εφαρμογή ελάχιστων προδιαγραφών διαφάνειας, οικονομικού ελέγχου και διοικητικής λειτουργίας για κάθε λιμάνι. Να σημειώσω ότι η ακτοπλοΐα και η διασφάλιση της εξυπηρέτησής της, αποτελούν διακριτό στόχο της αναμόρφωσης ακριβώς επειδή αποτελεί τη μοναδική δυνατότητα σύνδεσης πολλών νησιών με την ηπειρωτική χώρα και μεταξύ τους. Για την πλειονότητα των νησιών, το λιμάνι αποτελεί τη βασική πύλη εισόδου και εξόδου, επομένως απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή.

Τι σημαίνει πρακτικά η Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων; Πότε θα συσταθεί και ποιος ο ακριβής ρόλος της;

Ο διαχωρισμός των δραστηριοτήτων και λειτουργιών και η διεύρυνση της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα σε αυτές, επιβάλλουν εξειδικευμένη δημόσια εποπτεία. Για το σκοπό αυτό δημιουργείται Εθνική Αρχή μεγάλου εύρους ρυθμιστικών, εποπτικών και κυρωτικού χαρακτήρα αρμοδιοτήτων, η οποία θα διασφαλίζει την εποπτεία της ορθής εφαρμογής της στρατηγικής, την παρακολούθηση της ορθής λειτουργίας του τομέα όπως αναπτύσσεται στο εσωτερικό και σε σχέση με τις διεθνείς αγορές, την προστασία του δημοσίου συμφέροντος και των χρηστών – καταναλωτών των λιμενικών υπηρεσιών, την τήρηση των κανόνων ισότιμης μεταχείρισης και διαφάνειας κλπ.

Μελέτες δείχνουν πως τουλάχιστον 77 λιμάνια σε Αιγαίο και Ιόνιο έχουν σημαντικά προβλήματα ως προς τις υποδομές τους. Ενδεικτικά, νησιά των Κυκλάδων που «υποδέχονται» κρουαζιερόπλοια δεν έχουν τα κατάλληλα λιμάνια. Τι θα κάνει το υπουργείο ως προς την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών;

Δεν μπορεί κάθε λιμάνι να κάνει τα πάντα: φορτοεκφορτώσεις, κρουαζιερόπλοια, ακτοπλοΐα. Ούτε μια χώρα που διαθέτει εκατοντάδες λιμάνια να τα αναπτύξει όλα με δημόσιες επενδύσεις. Καθένας μπορεί να αντιληφθεί ότι το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων δεν αντέχει κάτι τέτοιο. Όμως η ανάπτυξη αποκλειστικά με κρατική πρωτοβουλία είναι ανέφικτη και για άλλους λόγους όπως οι χρονοβόρες διαδικασίες, η παρωχημένη οργανωτική δομή, η αδυναμία προσέλκυσης μεγάλων πελατών και η απουσία τεχνογνωσίας διαχείρισης μεγάλων τουριστικών ή εμπορευματικών ροών. Οι ομαδοποιήσεις δραστηριοτήτων προσφέρουν ασφαλώς καλύτερους όρους προσέλκυσης επενδύσεων. Αυτό άλλωστε συμβαίνει σε όλο τον κόσμο.

Επομένως είστε υπέρ των συγχωνεύσεων λιμανιών;

Ναι. Σε πρώτη φάση, τα μεγαλύτερα λιμάνια της χώρας που τα διοικούν και τα διαχειρίζονται οι δώδεκα υφιστάμενες Α.Ε., θα μετατραπούν σε «Οργανισμούς» ή «Αρχές Λιμένων» και θα συγχωνευθούν σε τέσσερα Περιφερειακά σχήματα ή λιμενικά δίκτυα. Οι νέοι Οργανισμοί θα είναι αρμόδιοι για την κατάρτιση του Αναπτυξιακού τους Σχεδίου και των Σχεδίων Ασφαλείας των λιμανιών αρμοδιότητάς τους, την έκδοση όλων των διοικητικών πράξεων που αφορούν στη χερσαία ζώνη, τον καθορισμό των Λιμενικών Τελών και την είσπραξή τους από τους χρήστες, την υλοποίηση έργων και τη συντήρηση υποδομών ή εξοπλισμού, συνεργαζόμενοι στενά με όλους τους αρμόδιους φορείς π.χ. για θέματα ασφάλειας και αστυνόμευσης, τελωνείων κλπ.

Η πολιτική φουρτούνα των τελευταίων ημερών πιστεύετε πως θα εξελιχθεί σε τρικυμία και ίσως οδηγήσει σε κυβερνητικό ναυάγιο; Πόσο σταθερή βλέπετε την κυβέρνηση;

Πρώτη φορά σχηματίζεται στη χώρα μας μια τρικομματική κυβέρνηση με ορίζοντα τετραετίας, πρώτη φορά παραλαμβάνει ένας πρωθυπουργός τη χώρα στο όριο της εξόδου από το Ευρώ και καλείται να την κρατήσει εντός της ευρωζώνης και να τη φέρει γρήγορα στο δρόμο της ανάπτυξης. Όσοι βιάζονται να στοιχηματίσουν πάνω σε ναυάγιο σύντομα θα βγουν ηττημένοι.

Θεωρείτε ότι θα ψηφιστούν τα νέα μέτρα;

Θεωρώ ότι πρέπει να ψηφιστούν και ότι θα ψηφιστούν. Έχει γίνει μια πολύ σκληρή, πρωτόγνωρη θα έλεγα, διαπραγμάτευση από την κυβέρνηση συνολικά και ιδίως από τον πρωθυπουργό, Αντώνη Σαμαρά. Μπορώ να σας φέρω ως παράδειγμα το Υπουργείο Ναυτιλίας, όπου δώσαμε μια δύσκολη μάχη για να πείσουμε την τρόικα να αλλάξει την αρχική της στάση σχετικά με την ακτοπλοΐα και τη ναυτεργασία.

Εάν περάσουν με μια πλειοψηφία χωρίς η κυβέρνηση να εξασφαλίζει το 50+1 πιστεύετε ότι μπορεί να συνεχίσει;

Πιστεύω ότι τα μέτρα θα ψηφιστούν με την απαιτούμενη πλειοψηφία και ότι ο λαός σύντομα θα αγκαλιάσει την προσπάθειά μας και θα κλείσει τα αυτιά τους στις σειρήνες του λαϊκισμού, που ακούγονται αριστερά και δεξιά του πολιτικού φάσματος. Στις πολύ δύσκολες στιγμές που περνάμε, η ιστορική γνώση πολλές φορές μπορεί να φανεί χρήσιμη. Ένα παράδειγμα από την αρχαία ελληνική ιστορία: το φθινόπωρο του 415 π.Χ., οι Αθηναίοι πολίτες προτίμησαν να μην ακούσουν τον έμπειρο και διορατικό Νικία, αλλά να ψηφίσουν υπέρ της πρότασης του λαϊκιστή Αλκιβιάδη και να εκστρατεύσουν στη Σικελία. Αυτή η απόφασή τους ήταν και η αρχή του τέλους της αθηναϊκής συμμαχίας.