Εθελοντισμός

Εθελοντισμός

Παρασκευή 09 Ιουλίου 2010, Χίος

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Άνοιξη 2004: Περισσότεροι από 160.000 συμπολίτες μας υποβάλλουν αίτηση για να γίνουν εθελοντές στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας- αριθμός- ρεκόρ για τα Ολυμπιακά δεδομένα, αλλά και το πληθυσμιακό μέγεθος της πατρίδας μας! Κι όμως, στην χώρα μας, με εξαίρεση τη φωτεινή αυτή παρένθεση του 2004, ο εθελοντισμός δεν θεωρείται ακόμα κάτι δεδομένο.

Κυρίες και Κύριοι,

Αν και οι ρίζες του εθελοντισμού είναι βαθιά ριζωμένες μέσα στην κοινωνία από αρχαιοτάτων χρόνων, δυστυχώς στην πατρίδα μας, το ποσοστό των εθελοντών είναι από τα χαμηλότερα στην Ε.Ε.! Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, στη χώρα μας, μόλις το 0,3% των πολιτών είναι –επισήμως τουλάχιστον- καταγεγραμμένοι ως εθελοντές σε κάποια οργάνωση, την ώρα που σε χώρες όπως Αυστρία ή το Ηνωμένο Βασίλειο το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνάει το 40, ακόμα και 60%! Τι σημαίνει αυτό; Ότι εθελοντισμός στη χώρα μας δεν έχει ενθαρρυνθεί, μέχρι σήμερα, όπως θα έπρεπε.

Κυρίες και Κύριοι,

Το κυριότερο ‘’πρόβλημα’’ που αντιμετωπίζει σήμερα ο εθελοντισμός είναι η έλλειψη ενημέρωσης των πολιτών για τη σημασία του εθελοντισμού, για το τι ακριβώς μπορούν να κάνουν και για το ρόλο που μπορεί να διαδραματίσουν οι εθελοντές στην κοινωνία μας για το τι μπορεί να κάνει καθένας από εμάς. Από την μέχρι τώρα εμπειρία μου, επαγγελματική και προσωπική- έχω διαπιστώσει ότι οι περισσότεροι από εμάς δεν γνωρίζουμε επαρκώς ούτε τα δικαιώματά μας, ούτε τις υποχρεώσεις μας, δεν γνωρίζουμε πώς να αντιμετωπίσουμε προβλήματα που προκύπτουν στην εργασία μας, στο χωριό μας, στην πόλη μας, στη γειτονιά μας. Πολλές φορές, θέλουμε να συμβάλλουμε, να αντιδράσουμε, να συμφωνήσουμε, αλλά δεν ξέρουμε το πώς, το πότε. Αυτό ακριβώς φιλοδοξεί να λύσει το κείμενο αυτό. Να αποτελέσει έναν «οδικό χάρτη», δικαιωμάτων και υποχρεώσεων στα απλά καθημερινά θέματα ή, ακόμα, και έναυσμα για την ενεργοποίηση των πολιτών. Συχνά, η άγνοια των δικαιωμάτων μας ή των δυνατοτήτων που μπορεί να έχουμε ως πολίτες, οδηγεί στην αμφισβήτηση. Αμφισβήτηση ότι μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα, αμφισβήτηση απέναντι σε μια μορφή οργανωμένης εθελοντικής παρέμβασης. Όμως, η δυσπιστία αυτή δεν πρέπει να αποτελεί άλλοθι για να δικαιολογήσουμε την απραξία μας ή ανεπάρκειά μας. Γιατί σοβαρές εθελοντικές οργανώσεις υπάρχουν. Αρκεί να τις αναζητήσουμε. Και να τις στηρίξουμε. Καθότι, μπορεί η επιτυχία των Ολυμπιακών Αγώνων και ο ρόλος των Εθελοντών σ’ αυτούς να καλλιέργησαν μία νέα αντίληψη περί εθελοντικής προσφοράς στην ελληνική κοινωνία και να έδωσαν μια νέα ώθηση στην ιδέα του εθελοντισμού, ωστόσο, σήμερα, έξι χρόνια μετά, βλέπουμε ότι αυτό δεν αρκεί από μόνο του για να κρατήσουμε την ιδέα του εθελοντισμού ζωντανή και να φτάσουμε τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά δεδομένα.

Αυτό που μας χωρίζει από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες είναι ότι ο εθελοντισμός αντιμετωπίζεται με μεγαλύτερη βαρύτητα, πιο υπεύθυνα και πιο οργανωμένα από όλους τους παράγοντες: τόσο από τους κρατικούς φορείς, όσο και από τους ίδιους τους πολίτες. Στην Ελλάδα, φαίνεται πως ακόμα δεν έχουμε αντιληφθεί τη δύναμη του εθελοντισμού και τον καθοριστικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσει η κοινωνία των πολιτών σήμερα, επηρεάζοντας τις εξελίξεις και προωθώντας αλλαγές.

Σε μια κοινωνία με ξέφρενους ρυθμούς ζωής, με την ανασφάλεια κυρίαρχη σε κάθε ενεργή πρωτοβουλία, ο εθελοντισμός, σε πείσμα των αφιλόξενων και δύσκολων καιρών που περνά η κοινωνία, αποτελεί την πιο περίτρανη απόδειξη ότι οι κοινωνίες είναι ακόμα ζωντανές και ότι οι πολίτες, δρώντας από κοινού, μπορούν να συμβάλλουν δραστικά στην παραγωγή ιδεών και έργου και να γίνουν συνδιαμορφωτές των εξελίξεων. Να μεταβληθούν από παρατηρητές σε παράγοντες ουσιαστικής αλλαγής. Δεν είναι μάλιστα λίγες οι φορές που η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών βγαίνει μπροστά, καλύπτοντας και τυχόν κενά που δεν μπορεί να καλύψει το Κράτος. Και αυτό διότι οι σύγχρονες κοινωνίες έχουν πάψει προ πολλού να τα περιμένουν όλα από το κράτος. Η πολυσύνθετη κοινωνική πραγματικότητα συνεχώς διευρύνεται δημιουργώντας καινούργιες ανάγκες, απαιτώντας νέες απαντήσεις, στις οποίες συχνά το κράτος, με τους ανελαστικούς του μηχανισμούς και με μια συνεχή αγωνία για μείωση κόστους αδυνατεί να ανταπεξέλθει.

Γεννάται εύλογο το ερώτημα: Και μπορεί η κοινωνία των πολιτών να αντικαταστήσει το Κράτος; Ποιος είναι ο ρόλος και η θέση τελικά, της κοινωνίας των πολιτών, των μη κυβερνητικών οργανώσεων και των φαινομένων προσωπικής προσφοράς και εθελοντισμού σε σχέση με τους μηχανισμούς και τους θεσμούς του κράτους;

Η απάντηση είναι συνύπαρξη και αμοιβαία στήριξη. Σ’ ένα κράτος που με δυσκολία ανταπεξέρχεται στις απαιτήσεις των καιρών, που ψάχνει να βρει πόρους να καλύψει τις ανάγκες των πολιτών του, υπάρχει ένα κεφάλαιο με τεράστια αξία και που ακόμα μένει ανεκμετάλλευτο: το ‘’κεφάλαιο’’ ανθρώπινη προσφορά και διάθεση για βοήθεια. Όπως λέω στον Οδηγό, είναι γνώσεις που αποφεύγουμε, οι αλήθειες που δεν ακούμε και οι αποφάσεις που δεν λαμβάνουμε Αν μπορούσαμε με κάποιο τρόπο να τα συγκεντρώσουμε όλα αυτά και να δημιουργήσουμε μια τράπεζα καταθέτοντας εκεί όλες τις προσφορές ανθρώπων που θέλουν να θέσουν στη διάθεση του κοινωνικού συνόλου και του συνανθρώπου τους τις υπηρεσίες τους, τις ικανότητές τους, -από την ικανότητα να φυλάξουν ένα παιδί μέχρι την ικανότητα να περιποιηθούν ένα μοναχικό ηλικιωμένο, από το να δώσουν μαθήματα πληροφορικής σε νέα παιδιά που δεν έχουν την δυνατότητα να πάνε σε ένα ειδικό σχολείο, ως τη δυνατότητα να δεντροφυτέψουν μια πλαγιά, τότε θα είχαμε δημιουργήσει ένα τεράστιο κοινωνικό ανθρώπινο κεφάλαιο. Και σε εμάς υπάρχει αυτό το κεφάλαιο. Διότι η κοινωνία έχει τεράστια κοιτάσματα διάθεσης για προσφορά. Και αυτό αποδείχτηκε και στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 και στις πυρκαγιές του 2007, αλλά και -για να ανατρέξω παλιότερα- στους σεισμούς του 1999. Ακόμα και σε μια κοινωνία που είναι ανταγωνιστική, που ζει την αγωνία της επιβίωσης, εξακολουθούν να υπάρχουν εντυπωσιακές όψεις μη ορθολογικών συμπεριφορών, συμπεριφορών με περίσσευμα φιλαλληλίας και διάθεσης αλληλεγγύης.

Ας δούμε συνοπτικά, ποια είναι η προσφορά της ιδέας του Εθελοντισμού, όπως εκφράζεται μέσα από την οργανωμένη Κοινωνία των Πολιτών: (Από τον Οδηγό)

Διασφαλίζει τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά, χαρακτηρίζοντας μια συμμετοχική, αλληλοελεγχόμενη και δημοκρατική κοινωνία
Επιτελεί μια εκπολιτιστική και παιδαγωγική αποστολή, συμβάλλοντας, μεταξύ άλλων, ιδιαίτερα στην κατανόηση και προσέγγιση του άλλου, του διαφορετικού και την καλλιέργεια της έμπρακτης ισοτιμίας μεταξύ όλων των ανθρώπων
Προσφέρει μια δημιουργική και κοινωνική διέξοδο στη διαχείριση του ελεύθερου χρόνου
Συμμετέχει στη δημιουργία υπεύθυνων, αλληλέγγυων, ηθικών και αυτεξούσιων ατόμων
Αναδεικνύει τον εθελοντισμό και την προσφορά στον άνθρωπο ως ηθικές και κοινωνικές αξίες
Συμβάλλει στην τόνωση της συντροφικότητας και της αλληλεγγύης ως ζωτικό αντιστάθμισμα στο ανταγωνιστικό περιβάλλον της εποχής μας
Εκπαιδεύει σε σχέση με τη σημασία και τους τρόπους της συλλογικής εργασίας για έναν κοινωφελή σκοπό

Και βέβαια πολλά άλλα ακόμα, για τα οποία δεν θα ήθελα να σας κουράσω…

Στο σημείο αυτό, επιτρέψτε μου να κάνω μια παρένθεση. Βασικό χαρακτηριστικό της Κίνησης Πολιτών είναι ο υπερκομματικός της χαρακτήρας. Προσοχή, αυτό δε σημαίνει ότι τα κόμματα μένουν αμέτοχα στην προσπάθεια. Τα κόμματα στις σύγχρονες κοινωνίες αναζητούν αυτή τη δράση- αντίδραση με την κοινωνία. Γι’ αυτό και θέλουν πολίτες ενημερωμένους. Πολίτες που δεν είναι αδιάφοροι, που γνωρίζουν τα δικαιώματά τους και τα προβλήματα της κοινωνίας. Έχουν παρέλθει οι εποχές που τα κόμματα έψαχναν για χειροκροτητές. Σήμερα αναζητούν πολίτες που τους ασκούν υγιή κριτική. Χρειάζονται πολίτες που λένε την άποψή τους κάθε μέρα και όχι ψηφοφόρους της μιας μέρας. Γιατί γνωρίζουν πως έτσι και τα κόμματα θα γίνουν καλύτερα, και μέσα από την Κοινωνία των πολιτών μπορεί να ανοίξει ένας δίαυλος επικοινωνίας.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα, για το ποια είναι τα πεδία, στα οποία ο Εθελοντισμός και η Κοινωνία των πολιτών μπορεί να ενεργοποιηθεί: (Από τον Οδηγό)
κινήσεις πολιτών, αγωγή του πολίτη (συνταγματική, δημοκρατική συμμετοχική)
προστασία του περιβάλλοντος, περιβαλλοντική εκπαίδευση
προσφορά αναπτυξιακής υποστήριξης και βοήθειας στο εξωτερικό
παροχή επείγουσας ανθρωπιστικής βοήθειας στο εξωτερικό
αντιμετώπιση (πρόληψη – διαχείριση) συγκρούσεων στο εξωτερικό
υπεράσπιση της ειρήνης στον κόσμο
προώθηση της ενωμένης Ευρώπης
υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών
καταπολέμηση των διακρίσεων (ρατσισμός, ξενοφοβία, αντισημιτισμός)
δικαιώματα των γυναικών
προστασία του καταναλωτή
προστασία των μειονοτήτων (αναγνωρισμένες εθνικές, θρησκευτικές, γλωσσικές μειονότητες, μετανάστες) – δικαιώματα ειδικών ομάδων (φυλακισμένοι, ομοφυλόφιλοι, εξαρτημένοι, αντιρρησίες συνείδησης, θύματα βασανιστηρίων κ.α.)
άτομα με ιδιαίτερες ικανότητες ή ειδικές ανάγκες
φιλανθρωπία – κοινωνική πρόνοια, κοινωνικός αποκλεισμός- διαγενεακή αλληλεγγύη
διαπολιτισμική κατανόηση, εκπαίδευση και αλληλεγγύη
συμμετοχή της νεολαίας
εξωσχολική αγωγή – διαχείριση ελεύθερου χρόνου
προστασία του παιδιού
προστασία περιβάλλοντος- ανακύκλωση
πολιτισμός, πολιτιστική κληρονομιά
ανάπτυξη εθελοντικής συμμετοχής
ενώσεις φορολογουμένων, χρηστών δημοσίων υπηρεσιών, τηλεθεατών και ακροατών, πολιτών που υπερασπίζονται τη διαφάνεια στις δημόσιες λειτουργίες κ.α.

Φίλες και Φίλοι,

Ο πολίτης που αναπτύσσει εθελοντικές δραστηριότητες αποδεικνύει έμπρακτα ότι δεν έχει εγκλωβιστεί στη φενάκη της ιδιωτείας. Αποδεικνύει ότι δεν περιμένει από κάποιον άλλον να αλλάξει τα πράγματα, αλλά παίρνει ο ίδιος τη μοίρα στα χέρια του. Και η χώρα μας, σε αυτή τη δύσκολη περίοδο, έχει ανάγκη την πρωτοβουλία των πολιτών της. Η εθελοντική δράση, με οποιονδήποτε τρόπο κι αν ασκείται, δεν είναι μόνον κάτι το αξιέπαινο, αλλά την ώρα αυτή, αποτελεί κοινή υποχρέωση όλων. Και η δράση αυτή πρέπει να ενταχθεί στον καθημερινό τρόπο ζωής μας, να γίνει μέρος της συμπεριφοράς μας. Γιατί αν θέλουμε να αλλάξει σήμερα η Ελλάδα, αυτό πρέπει να το κάνουμε όλοι μαζί… Για να χρησιμοποιήσω μια φράση του Γκάντι: «’Συ πρέπει να γίνεις η αλλαγή που επιθυμείς να δεις στον κόσμο».

Σας ευχαριστώ.