Ειδική Διαρκής Επιτροπή Ευρωπαϊκών Υποθέσεων_Θέσπιση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης

ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ
ΕΙΔΙΚΗ ΔΙΑΡΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ &
ΕΙΔΙΚΗ ΜΟΝΙΜΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Εξέταση των προτάσεων κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Τετάρτη 15 Ιουλίου 2020

Στην Αθήνα, σήμερα, 15 Ιουλίου 2020, ημέρα Τετάρτη και ώρα 10.40΄, στην Αίθουσα Γερουσίας του Μεγάρου της Βουλής, συνήλθαν σε κοινή συνεδρίαση η Ειδική Διαρκής Επιτροπή Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και η Ειδική Μόνιμη Επιτροπή Προστασίας Περιβάλλοντος, υπό την προεδρία του κ. Δημήτριου Καιρίδη, Αντιπροέδρου της Διαρκούς Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, με θέμα ημερήσιας διάταξης: Εξέταση των προτάσεων κανονισμών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τη θέσπιση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας.

Τα μέλη των συναρμόδιων Κοινοβουλευτικών Επιτροπών θα ενημερώσουν ο Υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αρμόδιος για θέματα Ενέργειας και Φυσικών Πόρων, κ. Γεράσιμος Θωμάς και ο Πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής του Σχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης των περιοχών της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης, κ. Κωνσταντίνος Μουσουρούλης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ (Πρόεδρος της Συντονιστικής Επιτροπής του Σχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης των Περιοχών της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης): Σας ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε.

Κυρίες και κύριοι βουλευτές, θα παρουσιάσω συνοπτικά το ζήτημα του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης που δημιουργήθηκε για να υποστηρίξει την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μειώσει το περιβαλλοντικό της αποτύπωμα.

Αφετηρία της δημιουργίας του Ταμείου είναι το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου του Μαρτίου του 2018, το οποίο, για πρώτη φορά, αναφέρεται στην ανάγκη θέσπισης ενός διακριτού Ταμείου για τη μετάβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην οικονομία χαμηλού άνθρακα, προσδίδοντας πολιτικό περιεχόμενο στη διαδικασία αυτή.

Τον Μάιο του ίδιου έτους δημοσιεύτηκε η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο για τη νέα περίοδο προγραμματισμού, δηλαδή, τον Προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2021 – 2027, όπου αναφέρεται ρητά ότι το 25% των πόρων πρόκειται να κατευθυνθεί σε κλιματικούς στόχους. Ακολούθως, τον ίδιο μήνα, ανακοινώθηκαν οι νομοθετικές προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πολιτική συνοχής, στις οποίες ενσωματώθηκε εκ νέου ο κλιματικός στόχος.

Όπως θα δούμε στη συνέχεια, το νέο Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης εντάχθηκε στην πολιτική συνοχής, ακριβώς, γιατί έρχεται να θεραπεύσει τις περιφερειακές και ενδοπεριφερειακές ανισότητες που θα προκύψουν στην Ευρώπη, σε εφαρμογή της «Πράσινης Συμφωνίας», η οποία, όπως θυμάστε, ανακοινώθηκε στα τέλη του 2019 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δηλαδή ενάμιση χρόνο μετά το αρχικό ψήφισμα του Κοινοβουλίου, ως ο χάρτης πορείας βασικών πολιτικών και μέτρων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Στη συνέχεια, τον Ιανουάριο του 2020, παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η πρόταση για τη θέσπιση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης και η αντίστοιχη τροποποίηση των Κανονισμών των λοιπών Ταμείων της πολιτικής συνοχής, προκειμένου και το νέο Ταμείο να ενταχθεί υπό την σκέπη της συνοχής.

Λίγους μήνες μετά, τον Μάιο του 2020, παρουσιάστηκε η πρόταση τροποποίησης του Κανονισμού του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, και η ενίσχυση των πόρων του από το τον προϋπολογισμό 2021 – 2027, αλλά και από το προσωρινό μέσο ανάκαμψης για την περίοδο 2021 – 2024.

Ακολούθως, στις αρχές Ιουλίου, εγκρίθηκε από την Επιτροπή Περιφερειακής Ανάπτυξης του Ευρωκοινοβουλίου η Έκθεση του κ. Κεφαλογιάννη. Να υπογραμμίσω στο σημείο αυτό την πρόταση των Ευρωβουλευτών για τη θέσπιση ενός «πράσινου μηχανισμού επιβράβευσης», ο οποίος θα επιτρέψει 18% των πόρων να διατεθούν με κριτήριο την ταχύτητα με την οποία τα κράτη – μέλη αποφασίζουν την μετάβασή τους, καθώς και τη διεύρυνση της επιλεξιμότητας των δαπανών του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης σε πολλούς τομείς που ενδιαφέρουν ιδιαίτερα την Ελλάδα. Ελπίζω τον προσεχή Σεπτέμβριο, κατά τη διαδικασία έγκρισης του Κανονισμού, όλα να πάνε καλά και οι επιλεξιμότητες αυτές να κατοχυρωθούν θεσμικά.

Θα ήθελα στο σημείο αυτό να παρουσιάσω το χρηματοδοτικό πλαίσιο, με αφετηρία την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του Ιανουαρίου 2020, σύμφωνα με την οποία, το συνολικό ποσό του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης για την περίοδο 2021-2027 ανήλθε σε 7,5 δις €, εκ των οποίων στη χώρα μας αναλογούσαν 295 εκατ. €. Σημειώνω ότι με βάση το πρώτο σχέδιο που το Υπουργείο Ανάπτυξης απέστειλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για το ΕΣΠΑ 2021 – 2027, από το ποσό αυτό έχει παρακρατηθεί ποσό 14 εκατ. €, τα οποία θα δεσμευτούν για τον δεύτερο πυλώνα του μηχανισμού δίκαιης μετάβασης, δηλαδή για τις επενδύσεις στο πλαίσιο του InvestEU. Συνεπώς η καθαρή συνδρομή του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης ανέρχεται σε 281 εκ. €.

Με βάση την πρόταση της Επιτροπής, κάθε 1 € του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης θα πρέπει να «μοχλεύει» από 1,5 € έως 3 € από το ΕΣΠΑ, δηλαδή από τα Ταμεία ΕΤΠΑ και ΕΚΤ. Το ποσό που θα μεταφέρεται από το ΕΣΠΑ θα αθροίζεται στα 281 εκ. € και θα «κλειδώνεται» ως Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης. Σύμφωνα με το πρώτο σχέδιο του Υπουργείου Ανάπτυξης για το ΕΣΠΑ, το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε 476 εκ. €, δηλαδή μόχλευση 1,69. Συνεπώς το συνολικό ποσό του Ταμείου για την Ελλάδα ανέρχεται σε 757 εκ. €.

Ακολούθως, με την τροποποίηση της πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2021-2027, το ποσό των 7,5 δις € που είχε προταθεί αρχικά για το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης αυξήθηκε στα 10 δις € και, συνεπώς, η κατανομή ύψους 281 εκατ. € για την Ελλάδα αυξήθηκε με τη σειρά της στα 426 εκατ. €. Έτσι, εφαρμόζοντας τον πολλαπλασιαστή 1,69, οι μεταφερόμενοι από το ΕΣΠΑ στο Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης αυξάνονται σε 719 εκ. €, ανεβάζοντας το συνολικό ποσό στα 1,145 δις €. Σύμφωνα με την ίδια πρόταση της Επιτροπής, στο ποσό αυτό προστίθεται επιπλέον 1,3 δις € από το EU REACT, το νέο προσωρινό μέτρο και μέσο ανάκαμψης για την περίοδο 2021 – 2024.

Με βάση τα νέα αυτά δεδομένα, το συνολικό ποσό για τις ελληνικές περιοχές Δίκαιης Μετάβασης ανέρχεται σε 2,4 δις ευρώ καθαρής Κοινοτικής συνδρομής στην οποία προστίθεται και η εθνική συμμετοχή με μια αναλογία 70% ΕΕ – 30% κράτος-μέλος. Να τονίσω στο σημείο αυτό ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ζητήσει να αυξηθεί το ποσοστό συγχρηματοδότησης από της ΕΕ, από 70% σε 85%.

Συμπερασματικά, τα ποσά αυτά θα επενδυθούν στις περιοχές δίκαιης μετάβασης με δύο ταχύτητες. Το προερχόμενο από το EU REACT ποσό του 1,3 δις € κατανέμεται στην περίοδο μέχρι το 2024, ενώ τα υπόλοιπα 1,145 δις ευρώ κατανέμονται στην περίοδο μέχρι το 2027.

Ας δούμε στο σημείο αυτό τα εδαφικά σχέδια δίκαιης μετάβασης που οφείλουμε να καταρτίσουμε για τις περιοχές μετάβασης και συγκεκριμένα, το εδαφικό σχέδιο Κοζάνης – Φλώρινας, το εδαφικό σχέδιο για την Αρκαδία – Δήμο Μεγαλόπολης και το εδαφικό ή τα εδαφικά σχέδια για τα νησιά. Σύμφωνα με το σχέδιο Κανονισμού του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, τα σχέδια αυτά αναφέρονται σε εδαφική κατηγοριοποίηση επιπέδου NUTS 3, δηλαδή αφορούν επίπεδο παλαιού Νομού, νυν Περιφερειακής Ενότητας. Το σχέδιο Κανονισμού αναφέρει ότι θα πρέπει να διαπραγματευθούμε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα όρια εφαρμογής των εδαφικών αυτών σχεδίων, με στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη κατά την «άσκηση» που ονομάζεται Ευρωπαϊκό Εξάμηνο. Ειδικότερα, με βάση συγκεκριμένα κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα, θα πρέπει να τεκμηριώσουμε ποιες ακριβώς περιοχές επηρεάζονται άμεσα ή έμμεσα από τη διαδικασία της απολιγνιτοποίησης.

Όσον αφορά στα θέματα επιλεξιμότητας, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης θα στηρίζει παραγωγικές επενδύσεις μικρομεσαίων επιχειρήσεων, επενδύσεις σε νέες επιχειρήσεις, έρευνα – καινοτομία, ανάπτυξη τεχνολογίας και υποδομών, ψηφιοποίηση, απορρύπανση εκτάσεων, ενίσχυση της κυκλικής οικονομίας, αναβάθμιση δεξιοτήτων ανθρώπινου δυναμικού κ.λπ.

Υπό τα δεδομένα αυτά θα συγκροτήσουμε τον συγχρηματοδοτούμενο πυλώνα του Master Plan. Ο μη συγχρηματοδοτούμενο πυλώνας, θα αποτελείται από δράσεις μη επιλέξιμες για το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, οι οποίες θα χρηματοδοτούνται από τον Εθνικό Προϋπολογισμό, το Πράσινο Ταμείο, τον Λιγνιτικό Πόρο κ.λπ.

Κλείνοντας, θα ήθελα να υπογραμμίσω ότι η πρόκληση της απολιγνιτοποίησης δεν είναι μόνον περιβαλλοντική, αλλά και αναπτυξιακή, και πολιτική, και ανθρωπιστική, και ότι κυρίαρχος στόχος μας είναι να μετατρέψουμε τις περιοχές δίκαιης μετάβασης σε νησίδες καλύτερου κράτους για επενδύσεις, για ανάπτυξη και για διαβίωση.

Σας ευχαριστώ πολύ.

Δευτερολογία

Θα ήθελα να παρακαλέσω να προσέξετε τα διαγράμματα που αποτυπώνουν την εξέλιξη της λιγνιτικής παραγωγής τα τελευταία δέκα χρόνια. Όπως βλέπετε, το 2011 είχαμε παραγωγή 27.000 περίπου γιγαβατώρες, ενώ το 2019, μόλις 10.000. Ανάλογα κινείται και το διάγραμμα που αποτυπώνει τον βαθμό χρησιμοποίησης της δυναμικότητας των λιγνιτικών μονάδων. Το 2011 το δυναμικό αυτό χρησιμοποιείτο κατά 62%, ενώ το 2019 το ποσοστό έπεσε στο 31%. Αυτή η σχέση αποτυπώνεται καθαρά στις δαπάνες για τη λιγνιτική δραστηριότητα οι οποίες καταβάλλονται απευθείας από τη Δ.Ε.Η. ή μέσω των εργολάβων που απασχολούνται στη δραστηριότητα αυτή. Όπως βλέπετε, οι δαπάνες αυτές μειώνονται, μεσοσταθμικά, κατά 10% περίπου κάθε χρόνο. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η απολιγνιτοποίηση δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί βίαιη. Βίαιο είναι αυτό που συμβαίνει ξαφνικά εκεί που δεν το περιμένεις, όπως η πανδημία του Covid.

Όσον αφορά στην προετοιμασία της εφαρμογής του Master Plan που καταρτίζουμε.

Έχει ήδη ενεργοποιηθεί ο μη συγχρηματοδοτούμενος πυλώνας, π.χ. με τα προγράμματα του Πράσινου Ταμείου. Ο άλλος πυλώνας, ο συγχρηματοδοτούμενος, δεν έχει ακόμα ενεργοποιηθεί. Πως θα μπορούσε όμως να είχε ενεργοποιηθεί ο πυλώνας αυτός όταν δεν έχει ακόμα οριστικοποιηθεί ο προϋπολογισμός της ΕΕ για την περίοδο 2027-2021, όταν δεν έχει θεσπιστεί ακόμα ο Κανονισμός του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης προκειμένου να καταρτιστούν τα εδαφικά σχέδια που θα ενσωματωθούν στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δίκαιης Μετάβασης κ.λπ.. Τα ζητήματα αυτά είναι ανοικτά για όλα τα Κράτη-Μέλη και όχι μόνον για τη χώρα μας.

Η Ελλάδα, θα είναι η πρώτη χώρα που θα ολοκληρώσει το πρόγραμμα δίκαιης μετάβασης 2021-2027.

Παράλληλα, μετά την αναθεώρηση του ΕΣΠΑ 2014-2020 που θα λάβει χώρα το προσεχές Φθινόπωρο, θα αρχίσει η υλοποίηση του ειδικού μεταβατικού προγράμματος που θα καλύπτει την περίοδο μέχρι να ενεργοποιηθεί το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης. Το πρόγραμμα αυτό διαρθρώνεται σε επτά άξονες οι οποίοι θα χρηματοδοτηθούν από πόρους που θα εξασφαλίσουμε στο πλαίσιο της αναθεώρησης αυτής καθώς και από άλλες πηγές χρηματοδότησης, όπως το Πράσινο Ταμείο.

Στο πλαίσιο, ως Συντονιστική Επιτροπή, ζητήσαμε την υποβολή προτάσεων από τον ιδιωτικό τομέα. Στην ιστοσελίδα www.sdam.gr θα βρείτε την σχετική πρόσκληση στα ελληνικά αλλά και στα αγγλικά – δεδομένου ότι υπάρχει τεράστιο επενδυτικό ενδιαφέρον και από το εξωτερικό – καθώς και ένα τυποποιημένο Τεχνικό Δελτίο Πρότασης το οποίο θα υποβοηθήσει ώστε η υποβολή και προ-αξιολόγηση των προτάσεων να είναι οργανωμένη και αυτές να μην κατατίθενται ατάκτως.

Επίσης, μέσα στη βδομάδα ή το αργότερο την επόμενη, θα συνυπογράψω με τον Γενικό Γραμματέα Επενδύσεων και ΕΣΠΑ, τον κ. Σκιάλκο, αντίστοιχη πρόσκληση για δημόσιες επενδύσεις.

Αυτές οι προσκλήσεις θα μας βοηθήσουν να ολοκληρώσουμε την κατάρτιση του προγράμματος, να ολοκληρώσουμε το σχεδιασμό του ειδικού μεταβατικού προγράμματος και, τέλος, να καταγράψουμε τις ανάγκες αλλά και τους μηχανισμούς που είναι απαραίτητοι για να στηρίξουν τις επενδύσεις στις περιοχές μετάβασης.

Παρέμεινα επί 12 μέρες στην δυτική Μακεδονία, συναντήθηκα με 35 θεσμικούς φορείς, με συμπολιτεύσεις και αντιπολιτεύσεις, μίλησα με πάνω από 1.500 πολίτες και εκείνο που θέλω να σας μεταφέρω, πέρα από την δίκαιη αγωνία όλων, είναι ότι υπάρχουν πάρα πολλοί και κυρίως νέοι που βλέπουν τη μετάβαση ως πάρα πολύ μεγάλη ευκαιρία. Δείχνουν μια σχετική ωριμότητα και αναμένουν την παρουσίαση του master plan και των στόχων, αλλά και των εργαλείων εφαρμογής.

Η εφαρμογή είναι ίσως το πιο σημαντικό ζήτημα. Όλοι γνωρίζετε άλλωστε ότι ποτέ δε μας έλειψαν τα χρήματα από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πάντα είχαμε πόρους. Πείτε μου ένα πρόγραμμα σε μια οποιαδήποτε περίοδο πραγματισμού για το οποίο δεν έφτασαν οι πόροι προκειμένου να υλοποιηθεί. Η αλήθεια είναι ότι η χώρα, διαχρονικά, αγκομαχά μέχρι την τελευταία στιγμή να απορροφήσει τα κονδύλια που διατίθενται από την ΕΕ.

Συμφωνώ επίσης με αυτό που ακούστηκε για «γρήγορες νίκες». Θα τις πετύχουμε αυτές τις γρήγορες νίκες και οι κάτοικοι της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης που κάποτε υπερηφανεύονταν ότι οι περιοχές τους παρέχοντας ηλεκτρική ενέργεια στη χώρα συνεισέφεραν στην ανάπτυξή της, θα είναι και πάλι περήφανοι για τη μετάβασή τους σε ένα βιώσιμο πράσινο μοντέλο ανάπτυξης με καινούργιες και καλύτερες θέσεις εργασίας.

Τέλος, όποιος εκ των κυρίων βουλευτών επιθυμεί να έχει μια πληρέστερη ενημέρωση με στοιχεία, είμαι στη διάθεσή του, είτε με οργανωμένο διάλογο ή και μεμονωμένα, να παρουσιάσω τον τρόπο με τον οποίο προετοιμαζόμαστε. Ήδη έχω στείλει στις ομάδες εργασίας που έχουν συγκροτηθεί σε επίπεδο περιφέρειας, ερωτηματολόγια, επιδιώκοντας διάδραση με τους τοπικούς φορείς για όλους τους τομείς και ασφαλώς βεβαίως για τον πρωτογενή, όπου πράγματι υπάρχουν μεγάλες προοπτικές.

Κλείνοντας, ειδικά στην Κοζάνη και τη Φλώρινα, έχουμε το εξής παράδοξο που σίγουρα θα το γνωρίζει ο κ. Αποστόλου: ενώ η περιφέρεια αυτή έχει τα περισσότερα νερά στην Ελλάδα έχει τις λιγότερες αρδευόμενες εκτάσεις, με τον πρωτογενή τομέα σε πολύ χαμηλά επίπεδα, π.χ. στην Κοζάνη ο πρωτογενής αντιπροσωπεύει το 7% της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας. Για να ενισχυθεί το ποσοστό αυτό χρειάζονται επενδύσεις και οι επενδύσεις αυτές έπρεπε να είχαν γίνει. Δεν έγιναν όμως, γιατί όλοι οι τομείς, η γεωργία, το εμπόριο, οι υπηρεσίες, η μεταποίηση, ο τουρισμός, έμειναν ατροφικοί λόγω της μονοκαλλιέργειας του λιγνίτη.

Ευχαριστώ πολύ.