ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Περιοδικό Επιθεώρηση Τοπικής Αυτοδιοίκησης,
2009.04.14

Συνέντευξη Γενικού Γραμματέα Υπουργείου Ανάπτυξης
www.kedke.gr/?cat=112

Ποιο το όφελος του «ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΩ» για την κοινωνία και την οικονομία;

Γνωρίζουμε ότι η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας, δηλαδή η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και ο περιορισμός της ενεργειακής σπατάλης, αποτελεί μείζονα στόχο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με αποφασιστική συμβολή στην τήρηση των δεσμεύσεων του πρωτοκόλλου του Κυότο για τις κλιματικές αλλαγές αλλά και στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού.

Πρόκειται για μια κορυφαία προτεραιότητα της ενεργειακής μας στρατηγικής την οποία υπηρετούμε με ειδικά προγράμματα για την εξοικονόμηση και την ορθολογική χρήση ενέργειας, την αξιοποίηση των δυνατοτήτων των «καθαρών» και αποδοτικών ενεργειακών τεχνολογιών, την υιοθέτηση σύγχρονων και αποτελεσματικών εργαλείων διαχείρισης της ενέργειας και την καλλιέργεια υγιούς καταναλωτικής συνείδησης στους πολίτες σχετικά με την ενέργεια.

Στο πλαίσιο αυτό, σχεδιάσαμε, σε συνεργασία με την ΚΕΔΚΕ, το πρόγραμμα «Εξοικονομώ» με το οποίο αλλάζουμε τον τρόπο ανακαίνισης των κτιρίων και διαμόρφωσης των δημόσιων ανοικτών χώρων, αναμένοντας μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης των δημοτικών κτιρίων αλλά και βελτίωση του μικροκλίματος. Ως άμεσο και απτό αποτέλεσμα του προγράμματος αναφέρω τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των πολιτών αλλά και το σημαντικό οικονομικό όφελος για το δήμο και τους δημότες από τη μείωση της ενεργειακής δαπάνης.

Παράλληλα, το Πρόγραμμα, θα συμβάλει στην τόνωση της αγοράς και τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας κατά την περίοδο εφαρμογής του. Τέλος, θα συνεισφέρει στην επίτευξη του εθνικού στόχου για εξοικονόμηση ενέργειας κατά 17,7% στα δημόσια κτίρια, σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης Ενεργειακής Απόδοσης που εκπονήσαμε στο πλαίσιο της Οδηγίας 2006/32/ΕΚ.

Αν καταφέρετε να «αλλάξετε» τα φώτα της Αυτοδιοίκησης πόσο ωφελημένο μπορεί να βγει το περιβάλλον;

Από το είδος των ερωτήσεων που υποβάλλονται καθημερινά τόσο με ηλεκτρονικό τρόπο όσο και τηλεφωνικά, έχω αντιληφθεί ότι οι δήμοι αντιμετωπίζουν με πολύ μεγάλη ευθύνη το Πρόγραμμα «Εξοικονομώ». Από τις συζητήσεις που έχω κάνει και εγώ με τους Δημάρχους μπορώ να διαβεβαιώσω ότι το ενδιαφέρον για την ενεργειακή αποδοτικότητα είναι ουσιαστικό.

Πιστεύω λοιπόν ότι η ίδια η αυτοδιοίκηση θα «αλλάξει τα φώτα της» αφού τα οφέλη από τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας για το περιβάλλον αλλά και για τα οικονομικά των Δήμων έχουν ήδη γίνει αντιληπτά και έχουν ενεργοποιήσει όλους τους εμπλεκόμενους. Αρκεί να αναφέρω ότι το ζήτημα της ίδιας συμμετοχής που απαιτείται, για πρώτη φορά, δεν φαίνεται να δημιουργεί προσκόμματα για τη συμμετοχή στο Πρόγραμμα, το οποίο, σημειώνω, θα μπορούσε να συνδυαστεί με την πρωτοβουλία JESSICA (Κοινοί Ευρωπαϊκοί Πόροι για Αειφόρες Επενδύσεις στα Αστικά Κέντρα).

Όπως ανέφερα ήδη, μέσω των παρεμβάσεων του «Εξοικονομώ» στα κτίρια, υπολογίζεται ετήσια μείωση των εκπομπών αερίων ρύπων κατά 4,97 Kt CO2, ενώ οι παρεμβάσεις στο μικροκλίμα υπολογίζεται ότι θα επιφέρουν ετήσια μείωση των εκπομπών αερίων ρύπων περίπου 1 Kt CO2. Η ωφέλεια που θα προκύψει για το περιβάλλον συνολικά απ’ όλες τις παρεμβάσεις του Προγράμματος εκτιμάται καταρχήν σε 15,35 kt CO2.

Μπορεί και πότε το πρόγραμμα «ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΩ» να επεκταθεί και σε δήμους με λιγότερους από 10.000 κατοίκους;

Οι πόροι που έχουμε στη διάθεσή μας πρέπει να κατανέμονται ισόρροπα σε όλους τους στόχους της ενεργειακής στρατηγικής. Αναφέρω χαρακτηριστικά την ορθολογική και ταχύτερη διείσδυση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα ή την προώθηση σημαντικών έργων υποδομών ενέργειας τα οποία και αναμένεται να αλλάξουν το ενεργειακό προφίλ της χώρας μας. Κάνουμε, ωστόσο, μεγάλες προσπάθειες για την εξεύρεση επιπλέον πόρων, σε συνεννόηση και με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προκειμένου, σε μια δεύτερη φάση του Προγράμματος, να μπορέσουμε να επεκτείνουμε τα οφέλη του και στους μικρότερους πληθυσμιακά δήμους.

Στις σημερινές συνθήκες κρίσης το πρόγραμμα «ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΩ» αρκεί για να αμβλυνθούν οι συνέπειές της;

Δεν είναι υπερβολή να υποστηρίξουμε ότι το «Εξοικονομώ», λόγω του μεγάλου εύρους των παρεμβάσεων που χρηματοδοτεί, αποτελεί σημαντικό μέσο για την ενίσχυση του κατασκευαστικού τομέα, των τοπικών αγορών αλλά και της απασχόλησης στη δύσκολη αυτή συγκυρία. Με το «Εξοικονομώ» καθώς και με το νέο ειδικό πρόγραμμα που σχεδιάζουμε για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων του οικιακού τομέα, εκτός από την τόνωση της οικοδομικής δραστηριότητας αλλά και την ώθηση στη βιομηχανία δομικών προϊόντων, θα δημιουργηθούν νέες θέσεις εργασίας ιδίως στον τομέα της επιθεώρησης και πιστοποίησης. Όμως, επειδή καμία παρέμβαση από μόνη της δεν αρκεί είτε για να επιλύσει είτε για να αμβλύνει τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης, βασικός μας στόχος είναι η προώθηση ολοκληρωμένων προγραμμάτων και δράσεων φιλικών προς το περιβάλλον που θα ελαχιστοποιούν το διοικητικό κόστος, θα περιορίζουν τα εμπόδια και τη γραφειοκρατία και θα μεγιστοποιούν τα οφέλη για την εθνική οικονομία, το περιβάλλον και τη κοινωνία.

Τι άλλες δράσεις μπορούν να αναπτυχθούν;

Με τον πρόσφατο Νόμο 3734/2009 προωθήσαμε απλές αδειοδοτικές διαδικασίες π.χ. στα μικρά υδροηλεκτρικά έργα, ισορροπημένη χρηματοδότηση και ανάπτυξη των φωτοβολταϊκών συστημάτων και σύνδεση των έργων στο σύστημα αλλά και στην ανάπτυξη ΑΠΕ από τους πολίτες. Παράλληλα, με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων, εξετάσαμε καθολικά την αδειοδότηση με στόχο την ταχύτερη δυνατή διείσδυση των ΑΠΕ στο ενεργειακό μας μείγμα. Σύντομα θα είμαστε σε θέση να παρουσιάσουμε συγκεκριμένες ρυθμίσεις.

Τέλος, θεσπίζουμε το βασικό πλαίσιο για τη λειτουργία Επιχειρήσεων Ενεργειακών Υπηρεσιών με το σύστημα Χρηματοδότησης από Τρίτους σε ενεργειακά έργα. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα καινοτόμο πρωτοβουλία για την ελληνική οικονομία και κοινωνία, με στόχο την προώθηση μιας νέας αγοράς, η οποία θα φέρει σημαντικά αποτελέσματα στον κρίσιμο τομέα της εξοικονόμησης ενέργειας και θα ενθαρρύνει την επιχειρηματικότητα και τη δημιουργία πολλών νέων θέσεων εργασίας.

Σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης και όπως ανέφερα προηγουμένως, μελετάμε τη σχεδιασμού δράσεων ενεργειακής αποδοτικότητας σε δήμους κάτω των 10.000 κατοίκων, όπως επίσης και την επέκταση του «Εξοικονομώ» και στους ΟΤΑ β’ βαθμού.

Πόσο εφικτός είναι για τη χώρα μας ο στόχος ως το 2020 το 20% των ενεργειακών αναγκών να καλύπτεται από ΑΠΕ;

Μέσω του επιμερισμού που έχει γίνει μεταξύ των κρατών-μελών ως προς τη συμμετοχή τους στην επίτευξη του στόχου σε επίπεδο Ε.Ε., η χώρα μας θα πρέπει να επιτύχει 18% συμμετοχή των ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση ενέργειας μέχρι το 2020. Σύμφωνα με όλα τα στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας για την πορεία των ΑΠΕ αλλά και τα τεχνικοοικονομικά σενάρια που έχουμε «τρέξει», θεωρούμε ότι η επίτευξη του στόχου αυτού είναι εφικτή. Οι προϋποθέσεις όπως προανέφερα, δημιουργούνται σταδιακά, η βούληση είναι δεδομένη, ο στόχος θα επιτευχθεί όσο δύσκολος και αν είναι, όσο και αν μας αλλάζει τις συνήθειες.

Το χρέος μας στις γενιές που έρχονται είναι να εξασφαλίσουμε την απαραίτητη για την ανάπτυξη ενέργεια σε προσιτές τιμές και χωρίς να επιβαρύνουμε το περιβάλλον από την παραγωγή και τη χρήση της. Αυτή είναι η «πράσινη ενέργεια» για μας. Την οποία οφείλουμε να παράγουμε με συναντίληψη, συλλογική προσπάθεια και συναίνεση, όπως αρμόζει σε μια σύγχρονη και ενημερωμένη κοινωνία. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα ανακινήσουμε καταστάσεις για να προχωρήσουμε μπροστά, με την αποφασιστικότητα που αυτό απαιτεί, όποτε και όπου απαιτείται.

Τα μέχρι τώρα μέτρα της Ε.Ε. για την οικονομική κρίση, πιστεύετε ότι αποκλείουν για τη χώρα μας το δρόμο προς το ΔΝΤ και την κοινωνική κατάρρευση και ότι την οδηγούν προς την έξοδο από την κρίση;

Είναι προφανές ότι οι κεφαλαιαγορές επαναπροσδιορίζουν τους όρους με τους οποίους δανείζουν όταν αδυνατούν, λόγω στενότητας, να εξυπηρετήσουν τη μεγάλη ζήτηση χρήματος. Η προσφυγή στο μηχανισμό διευκόλυνσης του ισοζυγίου πληρωμών του ΔΝΤ αφορά μόνο τα κράτη εκείνα που αντιμετωπίζουν πρόβλημα συναλλάγματος και όχι την Ευρωζώνη. Αυτό ισχύει ακόμη και αν ήταν πολιτικά εφικτή η χρηματοδότηση από το ΔΝΤ ενός μέλους της Ευρωζώνης.

Αυτή τη δύσκολη ώρα, η πρώτη επιλογή για όλες τις χώρες προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της κρίσης, είναι η εξασφάλιση των εισοδημάτων και η στήριξη των επενδύσεων. Πιστεύω ότι τα μέτρα που έχει λάβει τόσο η κυβέρνηση όσο και η Ε.Ε. για την αποφυγή της πιστωτικής ασφυξίας και την αποκατάσταση της επιχειρηματικής εμπιστοσύνης, σε συνδυασμό με την πρόσφατη απόφαση των G20 για ενίσχυση του ΔΝΤ ώστε αυτό με τη σειρά του να στηρίξει τις οικονομίες των αναδυόμενων χωρών, θα επιταχύνουν την έξοδο από την κρίση. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, μεγάλη εγγύηση σταθερότητας αποτελούν οι Κοινοτικοί πόροι, oι διασωθέντες του Γ’ΚΠΣ και εκείνοι που εξασφαλίστηκαν για το ΕΣΠΑ σε ύψος που ξεπέρασε κάθε προσδοκία. Την αξία αυτής της διάσταση του κυβερνητικού έργου τώρα την καταλαβαίνουμε περισσότερο.

Η επένδυση των πόρων αυτών σε ενεργητικές πολιτικές αύξησης της παραγωγικότητας που θα αναβαθμίζουν το τεχνολογικό και περιβαλλοντικό μας επίπεδο και όχι σε παραδοσιακές πολιτικές προστατευτικού χαρακτήρα, είναι η μόνη επιλογή. Επιλογή με μακροπρόθεσμα αποτελέσματα για την οικονομική και κοινωνική ευημερία των πολιτών που θα μας οδηγήσει στην έξοδο από την κρίση επιτρέποντας τη συμμετοχή μας στη νέα παγκόσμια τεχνολογική και βιομηχανική προοπτική.

Πιστεύετε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, λόγω της οικονομικής κρίσης πρέπει να επανασχεδιάσει τα προγράμματα της νέας προγραμματικής περιόδου; Αν ναι, η Τοπική Αυτοδιοίκηση πρέπει να είναι στους αποδέκτες προτεραιότητας;

Καταρχήν τα προγράμματα δεν τα σχεδιάζει η Επιτροπή. Όμως η Επιτροπή στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών που έχει αναλάβει για την οικονομική ανάκαμψη, μελέτησε διάφορες εναλλακτικές. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) μέχρι σήμερα, θεωρούσε επιλέξιμες δαπάνες για τις κατοικίες, και ιδιαίτερα για την ενεργειακή απόδοση και την ανανεώσιμη ενέργεια, μόνο τις δαπάνες των κρατών που εντάχθηκαν στην ΕΕ μετά το Μάιο του 2004. Ωστόσο, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Σχεδίου Οικονομικής Ανάκαμψης και δεδομένου ότι η χρηματοπιστωτική κρίση «χτυπά» το σύνολο της ΕΕ αλλά και ότι οι κλιματικές συνθήκες επιβάλουν ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων τα οποία ευθύνονται για το 40% των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, αναθεωρείται ο Κανονισμός του ΕΤΠΑ καθιστώντας επιλέξιμες τις σχετικές επενδύσεις σε όλη την Ε.Ε. Εντός 2-3 εβδομάδων θα δημοσιευτεί η αναθεώρηση του Κανονισμού και στη συνέχεια θα ληφθούν οι αντίστοιχες αποφάσεις σε εθνικό επίπεδο.

Η κρίση ανέδειξε την ανάγκη προσαρμογής του αναπτυξιακού προτύπου στις αρχές της πράσινης ανάπτυξης. Αυτό κάνουμε. Το «Εξοικονομώ» είναι μια από τις δράσεις αυτές. Έπονται και άλλες που θα δώσουν στη χώρα μας την ευκαιρία να περάσει στη νέα εποχή υλοποιώντας, προς όφελος των επόμενων γενεών, το νέο εναλλακτικό πρότυπο ανάπτυξης.

Στο πλαίσιο αυτό η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν περιορίζεται σε ρόλο απλού αποδέκτη ή ιστορικού διεκδικητή «θεσμικής υπεργολαβίας», αν μου επιτραπεί η έκφραση. Αναζητεί «καλές πρακτικές» σε όλο τον κόσμο. Σχεδιάζει, προτείνει και συμμετέχει στην εφαρμογή του μοντέλου αυτού. Αναπτύσσει την οικονομική της αυτονομία αξιοποιώντας κάθε εναλλακτικό τρόπο χρηματοδότησης για τις επενδύσεις που είναι απαραίτητες για τη συμμετοχή της. Τηρεί τα τεχνικά, ποιοτικά και κοστολογικά δεδομένα τους. Ελέγχεται και αποδίδει λογαριασμό δικαιώνοντας καθημερινά τον κοινωνικό και αναπτυξιακό της ρόλο.

Η ίδρυση και λειτουργία της «ΔΗΜΟΣ Α.Ε.» προχωρά με αργά βήματα. Θα καταφέρει άραγε να αποτελέσει μοχλό και εργαλείο ανάπτυξης για τους δήμους, που έχουν προ πολλού καταβυθιστεί στην επενδυτική απραξία;

Όσα προγράμματα και εάν εξαγγελθούν, όσοι πόροι και αν διατεθούν, η τοπική αυτοδιοίκηση δεν θα διαδραματίσει με επιτυχία το ρόλο της στο νέο στρατηγικό και κανονιστικό πλαίσιο της περιόδου του ΕΣΠΑ, εάν δεν αντιμετωπισθούν ριζικά και με θεσμικά κατοχυρωμένο τρόπο, τα δομικά προβλήματα σε υλικοτεχνικές υποδομές, πρακτικές και εργαλεία, που παρουσιάζονται στο εσωτερικό της περιβάλλον και είναι κοινά σε όλους τους φορείς της.

Αυτό πιστεύω τώρα και αυτό πίστευα τον Αύγουστο του 2006 όταν πρότεινα στην ΚΕΔΚΕ τη δημιουργία μιας «Ειδικού σκοπού δομή εφαρμογής» με την ευέλικτη μορφή της Α.Ε. ώστε να επιλυθούν με καλύτερους όρους τα κοινά αυτά προβλήματα. Προβλήματα τα οποία, όπως είχα αναφέρει τότε «ποικίλουν ανάλογα με το μέγεθος, το οργανωτικό επίπεδο και την εμπειρία κάθε φορέα αλλά και ανάλογα με το είδος, το μέγεθος και τις απαιτήσεις σε τεχνογνωσία του έργου που καλείται να εκτελέσει». Η δημιουργία της ΔΗΜΟΣ Α.Ε. είναι υποδομή προς τη σωστή κατεύθυνση. Αλλά είναι και προίκα για το μέλλον, όταν τα προγράμματα αλλά και οι πηγές χρηματοδότησής τους θα είναι αποκλειστικά εθνική υπόθεση.

Από τη μέχρι τώρα συνεργασία με την ΚΕΔΚΕ και τους δημάρχους ποια η καλύτερη και ποια η χειρότερη εντύπωση έχετε καταγράψει;

Είναι πολλές οι καλές αλλά και οι κακές εντυπώσεις που έχω καταγράψει στη μνήμη μου, πάντως, όλες είναι ενδιαφέρουσες. Θυμάμαι ανθρώπους με όραμα και πάθος, αλλά και εκείνους που δεν μπόρεσαν ή δε θέλησαν να διευρύνουν την οπτική τους γωνία και να συλλάβουν τα μηνύματα των καιρών.

Αν διαθέτατε ένα μαγικό κουμπί τι θα αλλάζατε στο χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης;

Τις υποδομές μαζί με τις νοοτροπίες. Είναι απαραίτητη βέβαια η ενίσχυση με κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό, οικονομικά εργαλεία και τεχνολογικό εξοπλισμό. Αλλά μόνο με μια εισροή τεχνοκρατικής λογικής στο πολιτικό όραμα, θα έβλεπα την αξιοποίησή τους. Για αυτό, απαιτούνται σύγχρονες αντιλήψεις, αλλαγή στον τρόπο λήψης αποφάσεων, ιεράρχηση προτεραιοτήτων.

Πιστεύω ότι απαιτείται μια συ-στράτευση όλων εκείνων που θεωρούν την ανάδειξη των εγγενών αδυναμιών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως αφορμή για τον οργανικό, διοικητικό και χρηματοοικονομικό ανασχεδιασμό της. Εκείνων που πιστεύουν ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση οφείλει να μεριμνά για την παροχή του έργου και της υπηρεσίας στις τοπικές κοινωνίες με τους καλύτερους όρους για την οικονομία και το κοινό καλό, σταθμίζοντας με νηφαλιότητα και αντικειμενικότητα τις πάντοτε σοβαρές και μεγάλες ανάγκες των πολιτών αλλά και της ελληνικής περιφέρειας γενικότερα.