Επιμελητήριο Φλώρινας_Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση

Επιμελητήριο Φλώρινας

Εκδήλωση για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση

4 Οκτωβρίου 2022

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Μια αλληλουχία γεγονότων δείχνει ότι κλείνει ένα ακόμα κεφάλαιο της ιστορίας: η κλιματική αλλαγή, η υγειονομική κρίση, η μεταναστευτική και προσφυγική κρίση, ο διπλός πόλεμος στην Ουκρανία -θερμός στο πεδίο και ψυχρός σε επίπεδο υπερδυνάμεων, η ενεργειακή κρίση – απόρροια των δυο αυτών πολέμων, η χειρότερη μετά το 1973, όταν τα αραβικά κράτη συντονισμένα αύξησαν τις τιμές πώλησης πετρελαίου κατά 70%, η επισιτιστική κρίση που αναμένεται να ακολουθήσει.

Κύριο γνώρισμα της μεταβατικής αυτής εποχής δεν είναι μόνον η αβεβαιότητα που προκαλείται. Είναι η ρήξη στη ζωή των κοινωνιών όπως την ξέραμε. Και κύριο γνώρισμα της ρήξης είναι η απόρριψη αρχών και αξιών της προηγούμενης περιόδου σε συνδυασμό με τη στροφή προς έναν άλλον τρόπο ζωής. Απέναντι σε όλα αυτά στέκεται αμήχανη η παγκόσμια ηγεσία. Η δε ευρωπαϊκή ηγεσία ταλαντώνεται μεταξύ δυο άκρων: στο ένα βρίσκεται η παντός είδους και μέχρι τέλους στήριξη της Ουκρανίας, και στο άλλο οι επιπτώσεις στις ευρωπαϊκές κοινωνίες και ο τρόπος αντιμετώπισής τους.

Το κόστος της ενέργειας είναι η πρώτη, άμεση, επίπτωση γιατί συρρικνώνει πολλαπλά το διαθέσιμο εισόδημα. Οδηγεί σε ανατιμήσεις, οι ανατιμήσεις αυξάνουν τον πληθωρισμό, ο πληθωρισμός αυξάνει την ύφεση, η ύφεση αυξάνει την ανεργία και πάει λέγοντας. Ως προς την στήριξη στην Ουκρανία, η ΕΕ, πράγματι επέδειξε πρωτοφανή αντανακλαστικά ενότητας και αποφασιστικότητας. Ως προς την αντιμετώπιση των επιπτώσεων όμως, ειδικά στον τομέα της ενέργειας, η ΕΕ ταλαντώνεται σε ακόμα περισσότερα άκρα ή καλύτερα αμφιταλαντεύεται μεταξύ επιδοτήσεων, επαναχρησιμοποίησης πυρηνικών και λιγνίτη, επιβολής πλαφόν στις τιμές -μόλις προχθές η Επιτροπή πρότεινε πλαφόν 180€/MWh στα υπερκέρδη των παραγωγών ενέργειας. Έτσι, το θέμα της ενέργειας έρχεται να μας εξηγήσει με τον καλύτερο τρόπο γιατί η ΕΕ δεν μπορεί να αποκτήσει τώρα μια πραγματικά κοινή εξωτερική πολιτική. Έως ότου συν-αποφασιστεί μια κοινή ευρωπαϊκή λύση, οι κυβερνήσεις αναγκαστικά θεσπίζουν εθνικές πολιτικές ενισχύοντας με τον τρόπο αυτόν την αβεβαιότητα και τους κινδύνους πολιτικής και οικονομικής αποσταθεροποίησης.

Το ερώτημα είναι εάν όλα αυτά θα επηρεάσουν τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ. Μακροπρόθεσμα όχι. Όπως επιβεβαιώνει η αύξηση της ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ το τελευταίο 10μηνο, η Ευρώπη προωθεί εντατικά πλέον τα έργα καθαρής ενέργειας μεγάλης κλίμακας. Βραχυπρόθεσμα όμως ναι, δεδομένου ότι οι συμβατικές θερμικές μονάδες καύσης άνθρακα καλούνται να εξασφαλίσουν τα αναγκαία φορτία βάσης, σε μια περίοδο που εκτός από την διακοπή της ροής ρωσικού φυσικού αερίου, έχουμε και μια σημαντική μείωση της παραγωγής των πυρηνικών αλλά και των υδροηλεκτρικών σταθμών λόγω της πρωτοφανούς ξηρασίας που έπληξε φέτος την κεντρική και βόρεια Ευρώπη.

Στη χώρα μας το 80% των καθαρών εκπομπών αερίων ρύπων αφορά στην παραγωγή ενέργειας και στις μεταφορές. Για αυτό το ΕΣΕΚ εκτός από την σταδιακή απόσυρση του λιγνίτη, περιλαμβάνει τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών, την επιτάχυνση της διείσδυσης των ΑΠΕ, την εξοικονόμηση και την αποθήκευση ενέργειας, την προώθηση της αυτό-παραγωγής, της ηλεκτροκίνησης, των υβριδικών συστημάτων, κ.ά. Το σχέδιο αναθεωρείται προκειμένου να εναρμονιστεί με τις εξελίξεις, αλλά και να αποκτήσει μεγαλύτερη ευελιξία ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανισορροπίες των ενεργειακών αγορών.

Υπό το πρίσμα αυτό, θα αυξηθεί η εξόρυξη λιγνίτη στα εδάφη της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης, εντός όμως του συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος που είχε καθοριστεί εξαρχής ως προς την απόσυρση των τελευταίων, σε λειτουργία, λιγνιτικών μονάδων.

Που θα καεί όμως αυτός ο λιγνίτης; Σήμερα λειτουργούν 7 μονάδες υπό καθεστώς εξαίρεσης της Οδηγίας 2010/75, ισχύος 2-2,5 GW. Το πλαφόν στις ώρες λειτουργίας των τριών μονάδων εξαντλείται το 2023 και των υπολοίπων τεσσάρων το 2025. Συγκεκριμένα, στις μονάδες Άγιος Δημήτριος 1,2,3 και 4 και στη Μελίτη απομένουν αθροιστικά 24.000 ώρες λειτουργίας, ενώ μόνον ο Άγιος Δημήτριος 5 και η Μεγαλόπολη 4 έχουν τη δυνατότητα να δουλέψουν για 30-32.000 ώρες η κάθε μία. Υπενθυμίζω ότι μέσα σε 12 χρόνια έκλεισαν 12 θερμικές μονάδες ισχύος 3 GW, λόγω παλαιότητας, κατάργησης των επιδοτήσεων και αύξησης του κόστους εκμετάλλευσης, μετά την άνοδο των τιμών δικαιωμάτων εκπομπής ρύπων. Έτσι η παραγωγή λιγνίτη μειώθηκε στο μισό, με αποτέλεσμα να «ξεφουσκώσει» η τοπική οικονομία. Επιπλέον, η εκτός λιγνίτη παραγωγική βάση βρέθηκε σε κακή κατάσταση, όπως βεβαιώνουν οι πολύ χαμηλές δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης, αλλά και η μικρή αξία των εξαγωγών.

Οι περιοχές αυτές καλούνται να πραγματοποιήσουν πολλές μεταβάσεις: Ενεργειακή μετάβαση, για την υποκατάσταση με νέες πηγές παραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας· Περιβαλλοντική μετάβαση, για την αποκατάσταση των εδαφών εξόρυξης λιγνίτη· Κοινωνικοοικονομική μετάβαση, για τη διαφοροποίηση και την ανθεκτικότητα του παραγωγικού προτύπου κ.ό.κ. Συνεπώς η στήριξή τους είναι πρώτη προτεραιότητα.

Ως Συντονιστική Επιτροπή ολοκληρώσαμε ένα πρότυπο και πρωτοπόρο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης έργο:

Υλοποιούμε ένα μεταβατικό πρόγραμμα «άμεσης δράσης» αξιοποιώντας ιδιωτικούς και δημόσιους πόρους του ΕΣΠΑ 2014-2020 και του Πράσινου Ταμείου. Το πρόγραμμα αυτό -προγεφύρωμα του ΕΣΠΑ 2021-2027 χρηματοδοτεί μεταξύ άλλων: χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας μέσω ενός πακέτου 4 προγραμμάτων που σχεδιάσαμε με τον ΟΑΕΔ προϋπολογισμού 107 εκατ. ευρώ, τις επιχειρήσεις που επηρεάστηκαν άμεσα από τη μείωση της λιγνιτικής δραστηριότητας, μέσω ειδικού προγράμματος που υλοποιεί ο ΕΦΕΠΑΕ δημόσιας δαπάνης 15 εκατ. ευρώ, τις υποδομές τηλεθέρμανσης κόστους άνω των 170 εκ. ευρώ, στις οποίες περιλαμβάνονται: ένα δίκτυο διασυνδέσεων των πόλεων Κοζάνης, Πτολεμαΐδας και Αμυνταίου και η διαμόρφωση στον σταθμό της Καρδιάς ενός θερμικού κόμβου, ο οποίος απαρτίζεται από τη νέα μονάδα Πτολεμαΐδα 5, τη μονάδα βιομάζας Αμυνταίου και μια εγκατάσταση ΣΗΘΥΑ της ΔΕΗ, δίκτυα φυσικού αερίου στη Φλώρινα και τη Μεγαλόπολη, προϋπολογισμού 60,2 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένης της επιχορήγησης των εσωτερικών εγκαταστάσεων, καθώς και εξειδικευμένες μελέτες, μεταξύ άλλων, στους τομείς της αειφόρου ενέργειας και του κλίματος, της κυκλικής και της ψηφιακής οικονομίας -προϋπόθεση για να ωριμάσουν νέα έργα.

Ολοκληρώσαμε κρίσιμες για την επιτυχία ενέργειες όπως: Η αρχική διαπραγμάτευση με τη ΔΕΗ για την επιλογή εδαφών κατάλληλων για βιομηχανικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες, ο σχεδιασμός της διαδικασίας μεταβίβασής τους από τη ΔΕΗ προς το δημόσιο, η ένταξη του ΣΔΑΜ στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» με σκοπό τη χρηματοδότηση της αποκατάστασης των εδαφών, μετά την επιτυχή έκβαση των σχετικών διαπραγματεύσεων με τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η ολοκλήρωση μελέτης στρατηγικών κατευθύνσεων για την ανάπτυξη νέων γενικών χρήσεων γης στα πεδία εξόρυξης λιγνίτη στα οποία, με βάση τη νομοθεσία, δεν επιτρεπόταν η χωροθέτηση καμίας άλλης δραστηριότητας λόγω του χαρακτηρισμού τους ως «Ζωνών Εξόρυξης Λιγνίτη», ο σχεδιασμός για την επιλογή των καταλληλότερων γενικών χρήσεων γης -μια σύνθετη διαδικασία η οποία βασίστηκε σε επιστημονικά δεδομένα και περιλαμβάνει την ανάλυση πληθώρας στοιχείων σχετικά με τις θεσμοθετημένες χρήσεις γης, με το πλαίσιο χωρικής ανάπτυξης, την εναρμόνιση με υπερκείμενους σχεδιασμούς, την αποφυγή συγκρούσεων με χρήσεις γης σε όμορες περιοχές ή με κανονιστικές απαιτήσεις, η επεξεργασία όλων των αναγκαίων νομοθετικών ρυθμίσεων και ειδικών μέτρων, όπως ο καθορισμός και η θέσπιση Ζωνών Απολιγνιτοποίησης (Ζ.ΑΠ.), και της χρήσης Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΕΠΣ), ως του πλέον κατάλληλου θεσμικού χωρικού εργαλείου ρυθμιστικού/πολεοδομικού σχεδιασμού για τη θεσμοθέτηση των νέων χρήσεων γης.

Ως προς τη διαδικασία έγκρισης των ΕΠΣ, θεσπίσαμε ευέλικτες διαδικασίες για την έκδοση της Απόφασης Σύμφωνης Γνώμης του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων, ενώ ολοκληρώθηκαν και εγκρίθηκαν οι τεχνικές προδιαγραφές εκπόνησης των ΕΠΣ, μετά από συνεργασία με τον υφυπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τις υπηρεσίες του, η κατάρτιση δύο διακριτών Προγραμματικών Συμβάσεων μεταξύ του ελληνικού δημοσίου και της ΔΕΗ με αντικείμενο την εκπόνηση των ΕΠΣ και την ανάθεση των έργων αποκατάστασης των εκτάσεων εργολαβικά στη ΔΕΗ ΑΕ, η χαρτογράφηση των υφιστάμενων επενδυτικών πολιτικών, των κινήτρων και των πηγών χρηματοδότησης και τον προσδιορισμό εκείνων που είναι αναγκαία για τη διαφοροποίηση του παραγωγικού προτύπου, η προώθηση της Ρήτρας Δίκαιης Μετάβασης και η ενσωμάτωσή της σε νομοθετικές και άλλες πρωτοβουλίες όπως τo Πρόγραμμα «Εξοικονομώ-Αυτονομώ», τον νόμο για την ηλεκτροκίνηση τις δράσεις αγροτικής ανάπτυξης κ.λπ., η κινητοποίηση ευρύτερων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων όπως η επέκταση του Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου (ΕΣΦΑ) προς την Δυτική Μακεδονία, οι νέες «πράσινες» ενεργειακές επενδύσεις αποθήκευσης ενέργειας μεγάλης κλίμακας, οι επενδύσεις για νέες οδικές και σιδηροδρομικές διασυνδέσεις κ.λπ.

Λάβαμε από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης τη μεγαλύτερη κατά κεφαλήν ενίσχυση ανά κάτοικο εξορυκτικής περιφέρειας (και με ισχυρή προοπτική για επιπλέον πόρους στη μέση της περιόδου από έναν νέο μηχανισμό οικολογικής επιβράβευσης).

Πετύχαμε τη δυνατότητα χορήγησης επιπλέον 10 ποσοστιαίων μονάδων ενίσχυσης για ιδιωτικές επενδύσεις σε όλες τις περιοχές δίκαιης μετάβασης, ανεξάρτητα από την πηγή χρηματοδότησης της ενίσχυσης – πχ Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, ΕΣΠΑ, Εθνικοί Πόροι.

Καταρτίσαμε πρώτοι ένα Εθνικό Σχέδιο για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση -γνωστό με το ακρωνύμιο ΣΔΑΜ.

Υποβάλαμε πρώτοι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το αυτοτελές Πρόγραμμα Δίκαιης Μετάβασης 2021-2027 -το βασικό προγραμματικό πλαίσιο εφαρμογής του ΣΔΑΜ- τρία διακριτά Εδαφικά Σχέδια Δυτικής Μακεδονίας, Μεγαλόπολης και Νήσων. Ενισχύσαμε το Πρόγραμμά μας με επιπλέον πόρους από το ΕΣΠΑ, περισσότερο από κάθε άλλο κράτος-μέλος. Έτσι, δεσμεύτηκαν 1,63 δισ. ευρώ δημόσιας δαπάνης. Το Ελληνικό Πρόγραμμα ΔΑΜ είναι το πρώτο Πρόγραμμα του νέου ΕΣΠΑ που έλαβε περιβαλλοντική αδειοδότηση και το πρώτο που εγκρίθηκε από την Επιτροπή για τις εξαρτημένες από τον άνθρακα περιοχές.

Το ΠΔΑΜ συγκροτήθηκε στις ακόλουθες έξι (6) Προτεραιότητες:

Την ενίσχυση και προώθηση επιχειρηματικότητας η οποία εστιάζει στον μετασχηματισμό και την ενίσχυση των υφιστάμενων επιχειρήσεων οι οποίες χρειάζονται στήριξη για τη μετάβασή τους στην οικονομία μηδενικών ρύπων, στην ίδρυση νέων επιχειρήσεων, στη διασύνδεση της ΕΤΑΚ με την παραγωγή, στον ψηφιακό μετασχηματισμό των υφιστάμενων επιχειρήσεων, την ενίσχυση νέων επιχειρήσεων στον κλάδο των ΤΠΕ και την ενίσχυση των ψηφιακών δεξιοτήτων των εργαζομένων.

Την ενεργειακή μετάβαση η οποία εστιάζει στην ενίσχυση της αυτό-παραγωγής και στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης σε συστήματα και υποδομές οικονομικά προσιτής καθαρής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των τεχνολογιών αποθήκευσής της καθώς και στην προώθηση της ηλεκτροκίνησης.

Την αναπροσαρμογή χρήσεων γης – κυκλική οικονομία, η οποία εστιάζει στην αναγέννηση και επανάχρηση των υποβαθμισμένων εκτάσεων/εγκαταστάσεων, στις πράσινες υποδομές και τεχνικά έργα αναπροσαρμογής των χρήσεων γης και στην κυκλική οικονομία -πρόληψη, μείωση, επισκευή και ανακύκλωση των αποβλήτων των νέων παραγωγικών επενδύσεων.

Την δίκαιη εργασιακή μετάβαση και την ενδυνάμωση του ανθρωπίνου κεφαλαίου η οποία εστιάζει στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την επανειδίκευση των εργαζομένων καθώς και των ατόμων που έχασαν τη δουλειά τους, λόγω της μετάβασης, στη σύνδεσή τους με τις ανάγκες των νέων επιχειρήσεων και την υποστήριξη τους κατά την αναζήτηση εργασίας, καθώς και σε επενδύσεις σε υποδομές για σκοπούς εκπαίδευσης, κατάρτισης και διευκόλυνσης της ένταξης στην αγορά εργασίας, αλλά και για σκοπούς φροντίδας παιδιών και ηλικιωμένων.

Τις ολοκληρωμένες παρεμβάσεις μικρής κλίμακας, που εστιάζουν σε παρεμβάσεις που αναδεικνύονται μέσα από τοπικές/εδαφικές στρατηγικές οι οποίες σχετίζονται με την ενεργειακή μετάβαση και διαμορφώνουν ένα ολοκληρωμένο πλέγμα έργων/δράσεων ικανό να συμβάλλει στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων και στη διαφοροποίηση των τοπικών οικονομιών.

Την τεχνική βοήθεια η οποία αφορά στην κάλυψη των αναγκαίων δαπανών που θα διευκολύνουν την υλοποίηση των στόχων του ΠΔΑΜ όπως η προμήθεια αγαθών και υπηρεσιών, η υποστήριξη δικαιούχων, κ.ά.

Θα ήθελα να προσθέσω ότι για την εξειδίκευση του Προγράμματος Δίκαιης Μετάβασης καταρτίστηκαν θεματικές στρατηγικές, οι οποίες συνέβαλαν στη διαμόρφωση εμβληματικών έργων όπως: η Ζώνη Καινοτομίας, ο Κόμβος Καινοτομίας Πράσινου Υδρογόνου και το Πράσινο Κέντρο Δεδομένων και Υπερυπολογιστή στη Δυτική Μακεδονία, ο Κόμβος Βιοοικονομίας 360◦ και το Μεσογειακό Κέντρο Επιχειρηματικότητας και Πολιτισμού Πελοποννήσου στη Μεγαλόπολη σε συνεργασία με τη ΔΕΘ-Helexpo, αλλά και πρωτοβουλίες που εύχομαι να ωριμάσουν και να ολοκληρωθούν όπως το Επιχειρηματικό Πάρκο Μεταποίησης Ορυκτών Πρώτων Υλών και το Διεθνές κέντρο πολιτισμού και Μουσείο βιομηχανικής κληρονομιάς στη Δυτική Μακεδονία.

Να αναφέρω επίσης τη συνεργασία μας με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για την παροχή τεχνικής υποστήριξης από τις ομάδες JASPERS (Joint Assistance to Support Projects in European Regions) και Passa (Project Advisory Support Service Agreement) της Τράπεζας που θα εδρεύουν στη χώρα μας, με σκοπό τον εντοπισμό, την ωρίμανση, την υλοποίηση και τη χρηματοδότηση επενδύσεων που υποστηρίζουν τη δίκαιη μετάβαση.

Προς την κατεύθυνση αυτή, ήδη από τον περασμένο Δεκέμβριο υπεγράφη σχετική συμφωνία, η οποία ακολούθησε ένα Μνημόνιο κατανόησης που υπογράψαμε με την ΕΤΕπ τον Ιούλιο του 2021 για τη χρηματοδότηση από τον δανειακό μηχανισμό του δημόσιου τομέα -τον τρίτο πυλώνα του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης- νέων επενδύσεων έως και 325 εκατ. ευρώ σε τομείς όπως η καθαρή ενέργεια, οι μεταφορές, η κοινωνική στέγαση και το περιβάλλον.

Να σημειώσω ότι την Τετάρτη 7 Σεπτεμβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΕΤΕπ υπέγραψαν συμφωνία σχετικά με τον τρίτο αυτόν πυλώνα, γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για την ενεργοποίηση του δικού μας Μνημονίου κατανόησης. Από τον τρίτο πυλώνα, θα χρηματοδοτηθούν στα ευρωπαϊκά εδάφη δίκαιης μετάβασης δημόσιες επενδύσεις ύψους έως 10 δισ. ευρώ μέχρι το 2027 υπό μορφή δανείων από την ΕΤΕπ, σε συνδυασμό με 1,5 δισ. ευρώ υπό μορφή επιχορηγήσεων από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε συνέχεια σχετικής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων για τη συνιστώσα επιχορηγήσεων που τέθηκε σε εφαρμογή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούλιο.

Το Πρόγραμμα Δίκαιης Μετάβασης συγκροτεί ένα πραγματικά προοδευτικό πολιτικό σχέδιο και αποτελεί μια μεγάλη ευκαιρία εν τω γίγνεσθαι, για τη διασφάλιση της βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής σε ευαίσθητες περιοχές της χώρας μας.

Κρίσιμο ρόλο διαδραματίζει ο κόσμος της εργασίας, δηλαδή η «αγορά εργασίας» και οι τύποι των θέσεων εργασίας που προσφέρονται ή που δημιουργούνται- καθώς και ο τρόπος εργασίας μεταμορφώνονται συνεχώς, ταχύτατα και ευρύτατα. Αυτό οφείλεται στην παραγωγή νέων τεχνολογιών και τεχνολογικών καινοτομιών, στις συγκλίσεις κλάδων, την γήρανση του πληθυσμού καθώς και στις απρόβλεπτες συνθήκες που δημιουργούν κρίσεις όπως πανδημία covid-19 και η πρόσφατη ενεργειακή κρίση. Στο πλαίσιο αυτό, η κίνηση του κόσμου της εργασίας προς το μέλλον είναι σταθερά παλμική. Η τεχνολογική πρόοδος, η αυτοματοποίηση και ο ψηφιακός μετασχηματισμός αφενός καταργούν ως περιττές πολλές υπάρχουσες θέσεις εργασίας, ενώ άλλες τις μετασχηματίζουν σημαντικά, και αφετέρου, δημιουργούν κύματα νέων θέσεων σε αναδυόμενα επαγγέλματα, τομείς και θέσεις εργασίας – επιστήμη των δεδομένων, τεχνητή νοημοσύνη, μηχανική, υπολογιστικό νέφος, πράσινη οικονομία, Internet of Things, Data Analysts, Big Datas, Digital Marketing and Strategy, Information Security, Project Managers, Robotics Engineers, FinTech Engineers. Το WEF προβλέπει ότι, εντός της δεκαετίας, η αύξηση των θέσεων εργασίας θα αντισταθμίσει την απώλεια θέσεων εργασίας.

Η συντριπτική πλειονότητα των νέων αυτών θέσεων εργασίας απαιτεί υψηλά επίπεδα δεξιοτήτων, με έμφαση στις μετα-γνωστικές και στις ψηφιακές δεξιότητες. Όμως, σε όλο αυτό το σύγχρονο εργασιακό τοπίο, είναι ορατό το χάσμα δεξιοτήτων μεταξύ των ικανοτήτων του υπάρχοντος ανθρώπινου δυναμικού και εκείνων που απαιτούνται για να ικανοποιηθούν οι διαρκώς αναδυόμενες ανάγκες -οι περισσότερες από τις οποίες συνδέονται με τις προκλήσεις των σύγχρονων μορφών επιχειρηματικότητας. Η επαν-ειδίκευση -εκμάθηση νέων που δεν σχετίζονται με την τρέχουσα εργασία, με στόχο μια διαφορετική δουλειά και η αναβάθμιση των δεξιοτήτων -εκμάθηση νέων για την καλύτερη εκτέλεση των καθηκόντων της τρέχουσας εργασίας είναι μονόδρομος για τη γεφύρωση του χάσματος. Η ενδυνάμωση των ικανοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, όπου αυτές δεν καλύπτονται από την προσφορά μπορεί να παρέχεται on-the-job ή με κατάρτιση από τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Πολλές γνώσεις παρέχονται δωρεάν από το διαδίκτυο (λ.χ. μέσω των MOOCs), ενώ η στοχευμένη χρήση voucher από τους άνεργους μπορεί να τους προσδώσει περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης.

Τα Massive Open Online Courses (MOOCs) είναι ουσιαστικά μαθήματα μέσω Internet τα οποία έχουν σκοπό να καταρτίσουν τους εκπαιδευόμενους σε κάποια θεματική ενότητα. Αποτελούν μία από τις πιο σημαντικές τάσεις στη διαδικτυακή εκπαίδευση τα τελευταία χρόνια και κερδίζουν συνεχώς την εμπιστοσύνη αρκετών εκπαιδευομένων οι οποίοι επιλέγουν τον τρόπο αυτό ως έναν τρόπο εκμάθησης. Μαζικά -πολύ μεγάλος αριθμός μαθητών μπορεί να έχει πρόσβαση στο μάθημα, ανοιχτά -οποιοσδήποτε με πρόσβαση στο Internet μπορεί να γραφτεί στο μάθημα, να αποκτήσει πρόσβαση στο υλικό αλλά και να αλληλεπιδρά με τους ομότιμούς του, διαδικτυακά -όλο το μάθημα διεξάγεται μέσω Internet και μαθήματα -ο όρος αναφέρεται στη δομή του περιεχόμενου που συνήθως είναι η ίδια δομή που έχει και ένα αντίστοιχο Πανεπιστημιακό μάθημα.

Ωστόσο, η πλειονότητα των επιχειρήσεων ενθαρρύνει το προσωπικό να στραφεί προς τα διαθέσιμα προγράμματα αλλά δεν αναλαμβάνει δράσεις με ίδια μέσα, λόγω των οικονομικών περιορισμών που συρρικνώνουν τους προϋπολογισμούς προσλήψεων, αλλά και της έλλειψης σχετικής τεχνογνωσίας. Στη χώρα μας, οι ελλείψεις εξειδικευμένων γνώσεων και δεξιοτήτων είναι ολοένα και πιο εμφανείς, ενώ αυξάνονται οι ανησυχίες σχετικά με την προσφορά δεξιοτήτων υψηλότερου επιπέδου, ως αποτέλεσμα των δημογραφικών αλλαγών και της στασιμότητας στα διάφορα μορφωτικά επίπεδα.

Η κατάσταση αυτή πλήττει κυρίως το δυναμικό των αναπτυσσόμενων βιομηχανιών κυρίως της περιφέρειας.

Η ανάπτυξη ή η κατάργηση μονάδων παραγωγής στις Περιφέρειες, αλλά και ο διαφορετικός ρυθμός ενσωμάτωσης έρευνας και καινοτομίας στην παραγωγική διαδικασία, διακρίνει τις περιφερειακές αγορές εργασίας, τόσο μεταξύ τους όσο και σε επίπεδο χώρας. Οι διαφορές σχετίζονται κυρίως με παράγοντες όπως το απαιτούμενο επίπεδο εκπαίδευσης και κατάρτισης, την κινητικότητα της εργασίας, την ειδίκευση της παραγωγής κ.ά.

H ζήτηση για άτομα με τις αναγκαίες δεξιότητες αυξάνεται και πρέπει να παρέχονται σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Η ανάπτυξη ικανοτήτων με βάση τις μελλοντικές ανάγκες πρέπει να λαμβάνει υπόψη και να αξιολογεί ανισότητες, ευκαιρίες, κοινωνικές αλλαγές, ευέλικτες αντιλήψεις για την γεωγραφική και δι-επαγγελματική κινητικότητα.

Η μετεξέλιξη των οικονομιών (κατακόρυφη αύξηση της ψηφιοποίησης, επερχόμενες αλλαγές της 4ης βιομηχανικής επανάστασης) αναδεικνύει την εξατομίκευση, τους διαφορετικούς τρόπους αντίληψης της οικογενειακής ζωής, της εργασιακής εξέλιξης και της καταναλωτικής συμπεριφοράς.

Σε αυτές τις συνθήκες, ο συντονισμός της ευχερούς πρόσβασης στην αγορά εργασίας και η κάλυψη αναντιστοιχιών ζήτησης-προσφοράς θα πρέπει να απαντηθεί με μεταρρυθμίσεις – απάντηση στις σημερινές προκλήσεις.

Συγκεκριμένα, το σύστημα ανάπτυξης δεξιοτήτων πρέπει να προσαρμόζεται άμεσα στις ανάγκες και να είναι πάντα έτοιμο για το μέλλον.

Μιλάμε για ένα σύγχρονο οικοσύστημα με στρατηγικό όραμα.

Για τους λόγους αυτούς, προβλέψαμε στο Πρόγραμμα ΔΑΜ τη δημιουργία μίας χρηστικής «συμμετοχικής πλατφόρμας» σύνδεσης επιχειρήσεων, εργαζόμενων, ανέργων και παρόχων υπηρεσιών κατάρτισης και εύρεσης εργασίας, ελεύθερα και χωρίς κόστος με αξιοποίηση επιχειρησιακών μοντέλων, όπως το LinkedIn.

Το έργο αυτό παρέχει τη δυνατότητα προσαρμογής στις πραγματικές ανάγκες την ίδια στιγμή που δημιουργούνται, αλλά και συν-διαμόρφωσης των προγραμμάτων κατάρτισης και απασχόλησης.