ΙΟΒΕ_Ο ρόλος του πετρελαίου στο ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας

ΙΟΒΕ

Ο ρόλος του πετρελαίου στο ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας

Τρίτη 02 Ιουνίου 2009

Ο ρόλος του πετρελαίου στο ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας:

Η συμμετοχή του στο ενεργειακό ισοζύγιο της Ελλάδας παραμένει ακόμα κυρίαρχη, σε ποσοστά σταθερά πάνω από 50% (55% το 2007).
Το 99,5% του αργού πετρελαίου που διατίθεται για διύλιση εισάγεται από το εξωτερικό και μόλις το 0,5% εξορύσσεται στην Ελλάδα.
Το 56,5% της συνολικής κατανάλωσης παρατηρείται στον τομέα των μεταφορών. Η βιομηχανία αντιπροσωπεύει το 18,44% ενώ οι υπόλοιποι κλάδοι (οικιακός, εμπορικός και λοιποί) το 25,02%. Ένα σημαντικό μέρος του πετρελαίου χρησιμοποιείται για ηλεκτροπαραγωγή κυρίως στα μη διασυνδεδεμένα νησιά.

Μεσομακροπρόθεσμες επιδιώξεις:

Βαθμιαίος περιορισμός της συμμετοχής του πετρελαίου στο ενεργειακό ισοζύγιο
Ενίσχυση μεριδίου Φυσικού Αερίου και ΑΠΕ
Ενίσχυση συμμετοχής υδρογονανθράκων (Υ/Α) ελληνικής προέλευσης, με δεδομένο ότι το πετρέλαιο θα εξακολουθεί να καλύπτει μέρος των αναγκών

Άξονες της πολιτικής του ΥΠΑΝ στον τομέα της ενέργειας:

Ενίσχυση της ενεργειακής αυτάρκειας της χώρας
Αναβάθμιση του γεωστρατηγικού ρόλου της Ελλάδας
Σύνδεση της ενεργειακής με την περιβαλλοντική πολιτική
Αξιοποίηση του τομέα της ενέργειας για να περιοριστούν οι επιπτώσεις από την οικονομική κρίση

Οι προσδιοριστικοί παράγοντες διαμόρφωσης των τιμών των πετρελαιοειδών

Βασικός στόχος των Συνθηκών της ΕΕ ήταν η δημιουργία μιας κοινής εσωτερικής αγοράς στην ΕΕ. Αυτό συνεπάγεται όχι μόνο την απελευθέρωση του εμπορίου μεταξύ των ΚΜ, αλλά και την ελεύθερη κυκλοφορία των συντελεστών της παραγωγής: εργασίας, κεφαλαίου αγαθών και υπηρεσιών. Επιπλέον απαιτεί την ελεύθερη εγκατάσταση των προσώπων και των εταιρειών στο έδαφος των ΚΜ, για την άσκηση των επαγγελματικών δραστηριοτήτων τους. Σε αυτό το θέμα η χώρα μας αποτελούσε ιδιαιτερότητα όχι μόνο από πλευράς ειδικών συνθηκών εθνικού χαρακτήρα αλλά και ιστορικής διαδρομής της οργάνωσης της οικονομίας Πετρελαίου. Συγκεκριμένα, μέχρι προ ολίγων δεκαετιών, η χώρα μας είχε μονοπώλιο προσφοράς πετρελαϊκών προϊόντων και ελεγχόμενο ιδιωτικό δίκτυο εμπορίας. Βαθμιαίως όμως, με τη δημιουργία ιδιωτικών Διυλιστηρίων και την απελευθέρωση της εμπορικής λειτουργίας, καταργήθηκε η μονοπωλιακή προσφορά προϊόντων Πετρελαίου.

Το 1992 με την ψήφιση του Νόμου 2008/1992 «Απελευθέρωση αγοράς πετρελαιοειδών», τροποποιήθηκε ο νόμος 1571/85 «Ρύθμιση θεμάτων πετρελαϊκής πολιτικής και εμπορίας πετρελαιοειδών και άλλες διατάξεις» και άρχισε να εφαρμόζεται στην χώρα μας μια νέα πετρελαϊκή πολιτική, η οποία ήταν επιβεβλημένη από την Ε.Ε. στα πλαίσια της ολοκληρωμένης εσωτερικής αγοράς και η οποία ανταποκρινόταν στις αρχές της φιλελεύθερης οικονομίας και αποσκοπούσε στην προσέλευση ξένων επενδυτών. Στην ουσία, με την ψήφιση του Νόμου 2008/1992 εισάγεται ο ελεύθερος ανταγωνισμός στην εισαγωγή και την εμπορία των πετρελαιοειδών.

Από τότε μέχρι σήμερα σημαντικές αλλαγές έχουν γίνει στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς. Σήμερα, το θεσμικό πλαίσιο βάσει του οποίου ασκούνται πλέον οι δραστηριότητες της παραγωγής και διακίνησης πετρελαιοειδών στην Ελλάδα καθορίζεται από πλήθος νόμων, Π.Δ., ΥΑ και αγορανομικών διατάξεων.

Βασικότερος όλων θεωρείται ο νόμος 3054/2002 «Οργάνωση της αγοράς πετρελαιοειδών», όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε από τους νόμους 3335/2005 και 3423/2005, ο οποίος αντικατέστησε πλήρως τον νόμο 1571/85 που βασιζόταν στο αποκλειστικό δικαίωμα του κράτους στην εισαγωγή και διύλιση αργού πετρελαίου και τον κρατικό προγραμματισμό όλου του τομέα, με άλλα λόγια απελευθερώθηκε η αγορά πετρελαιοειδών στην Ελλάδα.

Παράλληλα, με την εφαρμογή του νόμου 3423/2005 «Εισαγωγή στην Ελληνική Αγορά των Βιοκαυσίμων και των Άλλων Ανανεώσιμων Καυσίμων» συμπεριλαμβάνονται πλέον και τα βιοκαύσιμα, μαζί με τα υπόλοιπα πετρελαιοειδή προϊόντα, στη λειτουργία και τον έλεγχο της ελληνικής αγοράς καυσίμων.

Τέλος, βάσει του Κανονισμού Τήρησης Αποθεμάτων Ασφαλείας τα αποθέματα ασφαλείας τηρούνται εντός της Ελληνικής Επικράτειας για κάθε κατηγορία πετρελαιοειδών προϊόντων προκειμένου να καλύπτονται οι ανάγκες της εσωτερικής αγοράς σε περιόδους κρίσης εφοδιασμού καυσίμων στο πλαίσιο και των διεθνών υποχρεώσεων της χώρας.

Από την άλλη, εκτός από το νομοθετικό πλαίσιο, την τελευταία δεκαετία έλαβαν χώρα και σημαντικές ανακατατάξεις στον χώρο των πετρελαιοειδών, οι οποίες συνοψίζονται στα ακόλουθα σημεία :

1998 :Απορροφήθηκαν οι εγκαταστάσεις και τα πρατήρια της Mobil Oil Hellas από την BP Hellas
1999 : Συγχώνευση της TOTAL με την CYCLON
2001: Οι εγκαταστάσεις και τα πρατήρια της εταιρείας «Γ. Μαμιδάκης ΑΕΕ» απορροφήθηκαν από την «ΕΚΟ-ΕΛΔΑ ΑΒΕΕ»
2000 : πλήρης απορρόφηση των πρατηρίων της TEXACO από την SHELL, με διεθνή ανταλλαγή αγορών (Ελλάδα – Αγγλία)
2003 : Τα διυλιστήρια της ΠΕΤΡΟΛΑ απορροφούνται από τα ΕΛΠΕ

Έτσι λοιπόν, τα τρία στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας των καυσίμων, η εισαγωγή ή/ και διύλιση, η εμπορία και η λιανική εμπορία (πρατήρια) διαμορφώθηκαν ως εξής:

Δύο εταιρείες διύλισης (ΕΛΠΕ και Μότορ Όιλ), αριθμός κάθε άλλο παρά μικρός σε σχέση με τις περισσότερες χώρες ανάλογου μεγέθους στην Ευρώπη, όπως για παράδειγμα, Φινλανδία (1), Αυστρία (1), Δανία (2), Πορτογαλία (1), Ιρλανδία (1), Πολωνία (2), Τσεχία (1), Ουγγαρία (1), Σλοβακία (1), Λιθουανία (1), Βουλγαρία (1)

Άνω των 20 εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών προϊόντων εκ των οποίων οι πέντε μεγαλύτερες καταλαμβάνουν μερίδιο άνω του 60% της εγχώρια αγοράς (μη συμπεριλαμβανομένων όσων έχουν άδεια για εμπορία ναυτιλιακών και αεροπορικών καυσίμων, υγραερίων και ασφάλτου).

Πάνω από 8.000 πρατήρια υγρών καυσίμων, αριθμός που θεωρείται μεγάλος δεδομένου ότι αντιστοιχούν 632 οχήματα ή 1.342 κάτοικοι ανά πρατήριο, αναλογία από τις μικρότερες της Ε.Ε. αφού αντιστοιχεί μόνο στο 30-35% του μέσου της ΕΕ.

ΤΙΜΕΣ

Η παραπάνω μορφή που έχει πάρει η αγορά τα τελευταία χρόνια της επιτρέπει να λειτουργεί μέσα στα πλαίσια του υγιούς ανταγωνισμού. Βέβαια, όπως είναι γνωστό η τιμή του πετρελαίου επηρεάζεται από την παγκόσμια προσφορά και ζήτηση και τις διάφορες γεωπολιτικές διενέξεις, και τα φυσικά φαινόμενα, αλλά ωστόσο δεν παύει να είναι και μια «αξία» η οποία διαπραγματεύεται στα διεθνή χρηματιστήρια και υφίσταται τις επιπτώσεις από την εφαρμογή στρατηγικών συναλλαγών σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η παγκόσμια αγορά του πετρελαίου γνώρισε τεράστια μεταβλητότητα κατά την διάρκεια του 2008: μεγάλη άνοδος στις τιμές από τις αρχές του 2007 η οποία κορυφώθηκε στα μέσα του 2008 και ακολουθήθηκε από μεγάλη πτώση. Το αργό βαρέλι κόστιζε 92$ το βαρέλι τον Ιανουάριο του 2008, έφτασε τα 145$ το βαρέλι στην κούρσα του Ιουλίου και έπεσε στα 40$ το βαρέλι, κατά μέσο όρο, τον Δεκέμβριο χάνοντας περίπου το 70% της αρχικής του αξίας.

Οι τιμές των τελικών προϊόντων στις ευρωπαϊκές (συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας) παρουσίασαν αντίστοιχη μεταβλητότητα με αυτή του αργού πετρελαίου, σημειώνοντας όμως μικρότερες διακυμάνσεις αφού μεγάλο μέρος της τελικής τιμής καταλαμβάνεται από φόρους και δασμούς ανεξάρτητους της αρχικής τιμής.

Το σύστημα τιμολόγησης στην Ελλάδα παρακολουθεί άμεσα τις ανοδικές ή καθοδικές μεταβολές των διεθνών τιμών προϊόντων στη Μεσόγειο, και έχει παραμείνει σχεδόν αμετάβλητο τα τελευταία χρόνια.

Η αύξηση των τιμών των υγρών καυσίμων που παρατηρήθηκε στην εγχώρια αγορά με τις τιμές να φτάνουν στα μέγιστα επίπεδα στα μέσα του καλοκαιριού του 2008, ήταν ένα φαινόμενο που οφειλόταν σε αντίστοιχη έκρηξη των τιμών στην διεθνή αγορά όπως ήδη αναφέρθηκε.

Η Ελλάδα σε σχέση με τις άλλες Ευρωπαϊκές χώρες έχει την 8η χαμηλότερη τιμή μεταξύ των 27 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτό οφείλεται κυρίως στη σχετικά με την ΕΕ μικρή φορολογία, που επιβάλλεται στα πετρελαιοειδή προϊόντα, αποτέλεσμα της επιλογής του ελληνικού κράτους να μειώσει τα σχετικά κόστη διευκολύνοντας μία μεγάλη ομάδα επαγγελματιών (για όλα τα πετρελαιοειδή προϊόντα) και μη επιβαρύνοντας το βιοτικό επίπεδο του μέσου καταναλωτή.

ΡΟΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ

Δεδομένου ότι η ελληνική αγορά είναι μία απελευθερωμένη αγορά (όπως αναφέρθηκε προηγουμένως), οι τιμές των πετρελαιοειδών διαμορφώνονται σε όλη την επικράτεια της χώρας ελεύθερα από τους ασκούντες την εμπορία των προϊόντων αυτών.

Ο ρόλος του Υπουργείου και η όποια κρατική παρέμβαση επικεντρώνονται:

στη ρύθμιση λεπτομερειών της αγοράς μέσω του κατάλληλου νομοθετικού πλαισίου,
στον ενδελεχή έλεγχο σε κάθε στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας, ιδιαίτερα αναφορικά με την ποιότητα των καυσίμων, αλλά και τα κοστολογικά στοιχεία,
στην αποτροπή της δημιουργίας εναρμονισμένων πρακτικών ή κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης και
στην ενημέρωση των πολιτών και την ανάπτυξη καταναλωτικής συνείδησης.

Έτσι λοιπόν, ύστερα από σχετικές αποφάσεις και της Επιτροπής Ανταγωνισμού, έχουν υιοθετηθεί μία σειρά στοχευμένων μέτρων για την εύρυθμη και διαφανή λειτουργία της αγοράς πετρελαιοειδών:

Γνωστοποίηση του εκάστοτε ισχύοντος ανταλλάγματος τήρησης αποθεμάτων ασφαλείας που εμπεριέχεται στις τελικές τιμές πώλησης που χρεώνουν οι εγχώριες εταιρείες διύλισης τις εταιρείες εμπορίας και τους μεγάλους τελικούς καταναλωτές
Αναγραφή εκπτώσεων στα τιμολόγια των εταιρειών εμπορίας πετρελαιοειδών τόσο στα τιμολόγια που εκδίδουν όσο και στις νέες συμφωνίες που συνάπτουν με τις επιχειρήσεις λιανικής εμπορίας
Απαγόρευση χορήγησης άλλων εκπτώσεων πλέον των αναγραφομένων στα τιμολόγια που εκδίδουν και στις συμφωνίες που συνάπτουν οι εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών
Κατάργηση των «υποστηρικτικών» εκπτώσεων που χορηγούν οι εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών στις επιχειρήσεις λιανικής εμπορίας.

Το Υπουργείο επί του παρόντος βρίσκεται στο στάδιο ανάθεσης -μετά από ανοικτό διαγωνισμό- κοστολογικής διερεύνησης της αγοράς πετρελαιοειδών στη χώρα μας, προκειμένου να προσδιοριστεί ακριβώς το κόστος του κάθε σταδίου της εφοδιαστικής αλυσίδας και η συμβολή του στη διαμόρφωση της τελικής τιμής

Επίσης, το Υπουργείο έχει προχωρήσει στην ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου μηχανισμού ενημέρωσης για τις τιμές πώλησης των τιμών καυσίμων. Αυτός συνίσταται στην παρακολούθηση των τιμών στην ελληνική αγορά ως εξής:

δειγματοληπτικά, μέσω τιμοληψίας που πραγματοποιείται σε 2300 πρατήρια υγρών και αναρτάται εβδομαδιαία στην ιστοσελίδα του ΥΠΑΝ
σε καθημερινή βάση μέσω της πρόσφατα εκσυγχρονισμένης διαδικτυακής πύλης «Παρατηρητήριο Τιμών Υγρών Καυσίμων» (www.fuelprices.gr)

Αναφορικά με το ελεγκτικό έργο, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στους ελέγχους ποιότητας καυσίμων από τα Κλιμάκια Ελέγχου Διακίνησης και Αποθήκευσης Καυσίμων (ΚΕΔΑΚ) που δραστηριοποιούνται σε καθημερινή βάση καθώς και τους ελέγχους διακίνησης στη λιανική κατανάλωση. Η Διεύθυνση Μετρολογίας της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου του Υπουργείο Ανάπτυξης, ελέγχει, με ειδικά Κλιμάκια Ελέγχου, τη διακίνηση και την πώληση των ορθών ποσοτήτων υγρών καυσίμων-πετρελαιοειδών στους καταναλωτές.

Επίσης, έχει προγραμματιστεί η λειτουργία μικτών κλιμακίων του Υπουργείου, αποτελούμενα από υπαλλήλους του τομέα Ενέργειας και της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου που θα διενεργούν επιτόπιους ελέγχους σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα υγρών καυσίμων, κατά το πρότυπο των κοστολογικών ελέγχων που γίνονται ήδη σε επιχειρήσεις.

Πρόσφατα, όπως παρουσίασε ο Υπουργός Ανάπτυξη, κ.Χατζηδάκης, διευθετήθηκε και πλέον ισχύει ελεύθερα η δυνατότητα εγκατάστασης αυτόματων πωλητών στα πρατήρια καυσίμων που επιθυμούν να τα εγκαταστήσουν για την εξυπηρέτηση των καταναλωτών τις ώρες που είναι κλειστά, καθώς επίσης δρομολογήθηκε η εισαγωγή σύγχρονων συστημάτων εισροών-εκροών με ταμειακές μηχανές, μέτρα που εκτιμούμε ότι διαμορφώνουν ένα σύγχρονο πλαίσιο λειτουργίας στο πρότυπο των ευρωπαϊκών αγορών.

ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ

Η προβλεπόμενη διατήρηση των τιμών σε υψηλά επίπεδα έχει οδηγήσει πολλές χώρες να προσπαθούν να μειώσουν όσο το δυνατό την ενεργειακή τους εξάρτηση από το πετρέλαιο, χωρίς όμως αυτό να είναι δυνατό να επιτευχθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα. Εναλλακτικές πηγές ενέργειας, όπως οι ανανεώσιμες, το φυσικό αέριο, ή η πυρηνική ενέργεια σε άλλες χώρες, ενδεχομένως να γίνουν περισσότερο εμπορικά βιώσιμες και αποδεκτές σε ένα περιβάλλον υψηλών τιμών πετρελαίου.

Η Ελλάδα αναμένεται να παίξει σημαντικό ρόλο στις μελλοντικές πετρελαϊκές εξελίξεις στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης αφού ήδη έχει δρομολογηθεί η κατασκευή του αγωγού Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη, που θα αναδείξει την χώρα μας σε κόμβο διαμετακόμισης πετρελαίου από την Κασπία στην Μεσόγειο. Το ίδιο ισχύει για τους διακρατικούς αγωγούς φυσικού αερίου αλλά και την περαιτέρω ανάπτυξη δικτύων εντός Ελλάδας για τη διείσδυση του φυσικού αερίου στο ενεργειακό μίγμα της χώρας μας.

Επιπλέον, σταθερή παραμένει η θέση του ΥΠΑΝ σχετικά με την ενίσχυση της πράσινης οικονομίας και της βιώσιμης ανάπτυξης. Κύριος στόχος είναι η προώθηση των ΑΠΕ και αυτό αποδεικνύεται μέσω των παρεμβάσεων που έχουν γίνει και αφορούν τόσο νομοθετικές ρυθμίσεις για την προσέλκυση νέων επενδυτών στον χώρο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όσο και την αξιοποίηση πόρων από το ΕΣΠΑ για τη χρηματοδότηση σχετικών δράσεων, καθώς και την ενίσχυση φιλικών προς το περιβάλλον πηγών ενέργειας μέσω διεθνών ενεργειακών συμφωνιών και επενδύσεων στην χώρα μας. Αξίζει να σημειωθεί ότι την τελευταία πενταετία σημειώθηκε τριπλασιασμός της εγκατεστημένης ισχύος από ΑΠΕ στην Ελλάδα ενώ ήδη έχει ψηφιστεί ειδική ρύθμιση για το Ειδικό πρόγραμμα «Φωτοβολταϊκά σε στέγες» με σκοπό την άμεση στροφή των πολιτών προς την πράσινη ενέργεια. Από όλα τα παραπάνω άμεσα συνεπάγεται η προστασία του περιβάλλοντος, η ενίσχυση της καινοτομίας και της ανταγωνιστικότητας, νέες και καλές θέσεις εργασίας, καλύτερη ποιότητα ζωής για τους πολίτες. Η «πράσινη ενέργεια» γίνεται πιο προσιτή. Γίνεται μέρος της καθημερινότητάς μας, εξοικειωνόμαστε με αυτήν και αυτό σταδιακά θα επηρεάσει το σύνολο της ενεργειακής μας συμπεριφοράς.

Όπως πρόσφατα μας θύμισε ο κ.Μωυσής, Πρόεδρος του Συμβουλίου Εθνικής Ενεργειακής Στρατηγικής, έχει ειπωθεί πολλάκις ότι «η λίθινη εποχή δεν τελείωσε, επειδή τελείωσαν οι πέτρες».

Έτσι και η εποχή του πετρελαίου δεν τελειώνει, επειδή τα παγκόσμια αποθέματα βαίνουν μειούμενα ή γίνονται πιο ακριβά. Το πετρέλαιο ώθησε την αναπτυξιακή πορεία των παγκόσμιων οικονομιών και θα συνεχίσει να το κάνει. Όμως είναι βέβαιο ότι έχει έρθει και η εποχή των εναλλακτικών μορφών ενέργειας και άρα παράλληλα με την παρακολούθηση των πετρελαϊκών εξελίξεων, θα πρέπει να διαμορφώνουμε ένα πλαίσιο ενεργειακής στρατηγικής λιγότερο εξαρτημένο από αυτό το πολύτιμο αλλά ρυπογόνο καύσιμο.

Γεγονός που, εκτός από άξονα πολιτικής, σήμερα στο Υπουργείο Ανάπτυξης, έχουμε ανάγει σε πράξη, σε μέτρα και σε νομοθετήματα, ώστε να δούμε σε λίγα χρόνια τα αποτελέσματά του. Η επιτυχία των αποτελεσμάτων βέβαια είναι συνάρτηση των ενεργειών της πολιτείας, των επιχειρήσεων αλλά και των πολιτών, και για το λόγο αυτό ο προβληματισμός, η ανάληψη δράσης και η υλοποίηση των στρατηγικών, είναι υποθέσεις του σήμερα. Το αύριο έχει ήδη έρθει.

Ασχέτως των επιλογών που στοχεύουν στη μείωση του ποσοστού χρήσης του πετρελαίου στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της χώρας, από τη στιγμή που ένα σημαντικό μέρος θα συνεχίσει εκ των πραγμάτων να καλύπτεται από αυτό, πρέπει να επιδιωχθεί η αύξηση της εγχώριας παραγωγής πετρελαϊκών προϊόντων, καθώς και προϊόντων Φυσικού Αερίου. Σήμερα, πληρώνουμε το 4,6% του ΑΕΠ, δηλαδή πάνω από 11 δις ευρώ ετησίως, για την προμήθεια πετρελαιοειδών από το εξωτερικό.

Ποια προβλήματα υπήρχαν ως τώρα στην ενέργεια για Υ/Α:

Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο για την Αναζήτηση, Έρευνα και Εκμετάλλευση Υδρογονανθράκων, καθορίζεται από τον νόμο 2289/95. Παρά τις όποιες μεμονωμένες επιτυχίες υπήρξαν, συνολικά το συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο δεν απέδωσε τα αναμενόμενα, ενώ ταυτόχρονα χρειάζεται εκσυγχρονισμό λόγω του χρόνου που διέρρευσε.

Οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν αποσπασματικά.
Παρατηρήθηκαν διαστήματα αδράνειας και στασιμότητας στις παραχωρήσεις και στις αυτόνομες έρευνες.
Οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν σε πολύ μεγάλο βαθμό με ανάληψη μονομερούς επιχειρηματικού ρίσκου από την πλευρά των δημόσιων φορέων διαχείρισης.
Σημειώθηκαν αλλαγές στο τοπίο των ερευνών διεθνώς οι οποίες πρέπει να ληφθούν υπόψη.

Στόχος: Ένα νέο θεσμικό πλαίσιο για την έρευνα και εξόρυξη υδρογονανθράκων, ώστε η Ελλάδα να καλύψει το χαμένο έδαφος σε σχέση με άλλες χώρες και να προσαρμοστεί στα διεθνή δεδομένα.

Τα βήματα που προηγήθηκαν:

Πριν φτάσουμε στη σημερινή κατάσταση, να είμαστε δηλαδή σε θέση να εξαγγείλουμε τη φιλοσοφία του νέου πλαισίου, προηγήθηκαν δύο σημαντικά βήματα:

1. Η απόκτηση του Αρχείου Ερευνών, το οποίο με νόμο που ψηφίστηκε επί υπουργίας Δ. Σιούφα (2007) περιήλθε από τα ΕΛΠΕ (μια εταιρεία στην οποία το Δημόσιο δεν είναι πλέον πλειοψηφικός μέτοχος), στην κατοχή του Δημοσίου, ήταν ένα πρώτο σημαντικό βήμα από πλευράς πολιτείας για την ενίσχυση της έρευνας Υ/Α. Το Αρχείο Ερευνών περιλαμβάνει πολύτιμα στοιχεία από τις γεωλογικές, γεωχημικές, σεισμικές έρευνες και τις γεωτρήσεις που πραγματοποιήθηκαν σε όλη την επικράτεια από ιδιώτες και εντεταλμένους κρατικούς φορείς μεταξύ 1939-2005.

2. Η ανάθεση από το Υπουργείο Ανάπτυξης, επί Υπουργίας Χρ. Φώλια (2008), σε ειδική τεχνική Επιτροπή, υπό την προεδρία του κ. Ρ. Μωυσή, σύνταξης μελέτης για την ανάπτυξη ερευνών Υ/Α στη χώρα, καθώς και για τη σύσταση κατάλληλου φορέα, στον οποίο μπορεί να ανατεθεί η αρμοδιότητα αυτή. Πολλές από τις προτάσεις που παρουσιάζει σήμερα το ΥΠΑΝ, βασίζονται στις προτάσεις της επιτροπής αυτής.

Η φιλοσοφία του νέου πλαισίου:

Το νέο θεσμικό πλαίσιο έχει 4 βασικές κατευθύνσεις:

Τη δημιουργία αξιόπιστων Διοικητικών δομών για την στήριξη της έρευνας Υ/Α – Διεύθυνση Έρευνας και Ανάπτυξης

Την προώθηση νομοθετικών αλλαγών που θα διευκολύνουν τις έρευνες Υ/Α, με σεβασμό στο περιβάλλον

Την εναρμόνιση με τις διεθνείς πρακτικές για την παραχώρηση δικαιωμάτων έρευνας Υ/Α

Την παροχή κινήτρων για την προσέλκυση αξιόπιστων επενδυτών

Α. Η νέα Διεύθυνση Έρευνας και Ανάπτυξης θα αναλάβει:

Την άσκηση ελέγχου και εποπτείας των υφιστάμενων και των νέων παραχωρήσεων έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων στην Ελληνική Επικράτεια.
Τη διαμόρφωση προτάσεων για την ανάπτυξη των ερευνών Υ/Α
Για τη στελέχωση της Διεύθυνσης αυτής, προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η σύσταση είκοσι θέσεων ειδικών επιστημόνων με σύμβαση εργασίας ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου, οι οποίες πληρούνται και δια μεταφοράς εξειδικευμένου προσωπικού από την εταιρεία ΕΛΠΕ ΑΕ.
Με ειδικές ρυθμίσεις που περιέχονται στο Νόμο παρέχονται στο ΣΕΕΣ όλα τα αναγκαία θεσμικά, οικονομικά και ανθρώπινα μέσα, ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί με επιτυχία στην αποστολή που του ανατίθεται.

Οι ρυθμίσεις αυτές για τη δημιουργία Διεύθυνσης Έρευνας και Ανάπτυξης θα προωθηθούν άμεσα στη Βουλή.

Β. Νομοθετικές αλλαγές

Προσαρμογή της ελληνικής Νομοθεσίας στο Ευρωπαϊκό Δίκαιο (Οδηγία 94/22/ΕΚ και 2004/17/ΕΚ), κυρίως σε ότι έχει να κάνει με την κατοχύρωση της διαφάνειας, του υγιούς ανταγωνισμού, της ίσης μεταχείρισης των διαγωνιζόμενων επενδυτών.
Κατάργηση των διατάξεων που περιλαμβάνουν απαρχαιωμένες ρυθμίσεις για ζητήματα που πλέον ρυθμίζονται από τις Συνθήκες της ΕΚ και της ΕΕ (π.χ. ελεύθερη διακίνηση αγαθών) και τροποποίηση διατάξεων ώστε να είναι σύμφωνες με το κοινοτικό δίκαιο (π.χ. έκδοση αδειών εισόδου, παραμονής, κυκλοφορίας και εργασίας μόνο για μη κοινοτικούς αλλοδαπούς).
Αυστηρή εφαρμογή της εθνικής και Κοινοτικής περιβαλλοντικής νομοθεσίας και συγκεκριμένα των Οδηγιών 94/22/ΕΚ, 2004/17/ΕΚ, 2001/42/EΕ. Το περιβαλλοντικό καθεστώς των θαλασσίων ερευνών για τους υδρογονάνθρακες τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί. Οι σχετικές οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα ενσωματωθούν στο εθνικό μας δίκαιο ώστε όλα τα σχέδια γεωτρήσεων και εξόρυξης να υποβάλλονται σε λεπτομερείς περιβαλλοντικές αξιολογήσεις πριν τη χορήγηση οποιασδήποτε άδειας.

Υιοθέτηση όλων των διεθνών μεθόδων παραχωρήσεων:

Δύο είναι οι κύριες μέθοδοι παραχωρήσεων διεθνώς. Ο «Γύρος Παραχωρήσεων», δηλαδή προκήρυξη διεθνούς διαγωνισμού για μια συγκεκριμένη περιοχή και η μέθοδος της «Ανοιχτής πόρτας», δηλαδή την απ’ ευθείας παραχώρηση ερευνητικής περιοχής σε μόνιμη βάση σε επενδυτή που έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον.

Στην Ελλάδα, έως σήμερα ακολουθείται αποκλειστικά η μέθοδος του «Γύρου παραχωρήσεων». Πλέον θα χρησιμοποιείται και η μέθοδος «Ανοιχτής Πόρτας» και θα αξιολογείται ανά περίπτωση η καταλληλότερη.

Κίνητρα για προσέλκυση επενδυτών:

Μείωση του συντελεστή φορολόγησης των αναδόχων από το 40% που ισχύει σήμερα, σε ποσοστό που θα καθιστά την επένδυση ελκυστική και τη χώρα μας ανταγωνιστική.
Οι αντιπαροχές του Αναδόχου προς το Ελληνικό Δημόσιο θα είναι αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων, με βάση τα πρότυπα άλλων χωρών. Οι περισσότερες χώρες έχουν καθιερώσει διάφορους αντισταθμιστικούς ή ανταποδοτικούς όρους πέραν της φορολογίας και των αποσβέσεων τους οποίους επιβάλλουν ή διαπραγματεύονται με τους υποψήφιους επενδυτές. Η ισχύουσα νομοθεσία βάζει περιορισμούς στα «εργαλεία» που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στις διαπραγματεύσεις, και αυτό πολλές φορές αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για μια επιτυχή παραχώρηση. 
Οι όροι της παραχώρησης (παροχές και αντιπαροχές) μεταξύ του ελληνικού Δημοσίου και των υποψηφίων αναδόχων θα πρέπει να είναι συμβατοί με το Κοινοτικό δίκαιο.
Η διάρκεια εκμετάλλευσης της περιοχής, η οποία σήμερα ορίζεται σε 25 έτη, θα καθορίζεται χωριστά σε κάθε άδεια εκμετάλλευσης ανάλογα με τις ιδιομορφίες της κάθε περίπτωσης. Αυτό υποδεικνύει εξάλλου το άρθρο 4β΄ της Οδηγίας 94/22/ΕΚ το οποίο προβλέπει ότι η διάρκεια της άδειας δεν πρέπει να υπερβαίνει το χρονικό διάστημα, το οποίο είναι αναγκαίο για την άσκηση των σχετικών δραστηριοτήτων.

Όλες οι παραπάνω ρυθμίσεις θα προωθηθούν στη Βουλή ως το τέλος του χρόνου, μετά από διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους φορείς, το επιχειρηματικό κόσμο και τις περιβαλλοντικές οργανώσεις.

Ποιος θα αποφασίζει που & πότε θα γίνονται έρευνες:

Οι αποφάσεις για το πού και πότε θα γίνουν έρευνες, λαμβάνονται από τη διυπουργική επιτροπή (ΥΠΟΙΟ, ΥΠΕΞ, ΥΠΑΝ, ΥΠΕΧΩΔΕ).
Το Συμβούλιο Εθνικής Ενεργειακής Στρατηγικής, στο οποίο υπάγεται η νεοσύστατη Διεύθυνση Έρευνας και Ανάπτυξης, θα εισηγείται στην Κυβέρνηση και η Κυβέρνηση θα αποφασίζει.

Το οφέλη από την νέα πολιτική για την έρευνα Υ/Α:

Ενίσχυση της ενεργειακής αυτάρκειας της χώρας
Μείωση των εισαγωγών Υ/Α και μείωση εκροής συναλλάγματος
Προσέλκυση ξένων επενδύσεων
Νέες θέσεις εργασίας σε περιοχές ερευνών
Σύγχρονο πρόγραμμα Έρευνας & Εκμετάλλευσης Υδρογονανθράκων με δοκιμασμένες και ασφαλείς διεθνείς πρακτικές
Σημαντικά οικονομικά οφέλη για το Κράτος (μισθώματα, φόροι εργασιών, συμμετοχές δημοσίου στην έρευνα και στην εκμετάλλευση των Υδρογονανθράκων, μερίσματα, πωλήσεις «πακέτων» για συμμετοχή σε γύρους παραχωρήσεων, κλπ.)