Εφημερίδα Καθημερινή,
2012.03.28
Η «ΛΙΠΟΑΝΑΡΡΟΦΗΣΗ» ΚΑΙ Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
www.kathimerini.gr
Ανάπτυξη γενικώς, αορίστως και αυτομάτως δεν υπάρχει. Αυτό το γνωρίζουν ακόμα και εκείνοι που την επικαλούνται ως να ήταν εξασφαλισμένη η αδιάλειπτη χρηματοδότηση της οικονομίας και η σταθεροποίησή της, μέσα στη μακρόχρονη ύφεση.
Τέσσερις διαπιστώσεις:
(1) Η συνταγή της «λιποαναρρόφησης» (πρώτα αποπληθωρισμός και καταστροφή του κρατισμού, έπειτα αυτόματη ανάδυση της επιχειρηματικότητας και της ανταγωνιστικότητας) σε μια οικονομία όπου η βιομηχανία και ο αγροτικός τομέας μαζί παράγουν λιγότερο από 20% του ΑΕΠ, η αποταμίευση έχει πέσει σε μονοψήφιους αριθμούς (από το κάποτε 25%), οι αυτοαπασχολούμενοι αντιπροσωπεύουν το 30% του εργατικού δυναμικού και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις το 96% του συνόλου των επιχειρήσεων, δεν μπορεί να οδηγήσει σε ανάκαμψη.
(2) Το «σώμα» της οικονομίας, δεν μπορεί πια να κινηθεί με τα παραδοσιακά «καύσιμα» (ναυτιλιακό, τουριστικό και μεταναστευτικό συνάλλαγμα, αστικοποίηση και ανοικοδόμηση, Διαρθρωτικά Ταμεία).
(3) Ο παράλογος καταναλωτικός δανεισμός (με κρατική προτροπή), δια του οποίου η κοινωνία υιοθέτησε τα καταναλωτικά πρότυπα των υψηλών εισοδημάτων, τελείωσε.
(4) Το πελατειακό σύστημα που απέρριψε μεταρρυθμίσεις και ευνόησε τη δημιουργία ατομικού πλούτου χωρίς παραγωγή και απόδοση φόρων και εισφορών τελειώνει.
Η παραμονή της χώρας στο Ευρώ είναι η αφετηρία για την ανάπτυξη. Όμως, για να είναι όχι μόνο εφικτή, αλλά σταθερή και βιώσιμη, υπάρχουν προϋποθέσεις. Η ανάκαμψη είναι η πρώτη από αυτές. Ακόμα και αν οι μέσοι ρυθμοί στην Ευρώπη πολλαπλασιαστούν και αυξηθεί το εισόδημα των τουριστών ή επιστρέψουμε, ως Ευρώπη, στην “απόλαυση” του χρήματος χωρίς παραγωγή, η ανάκαμψη θα είναι ασθενική, εύθραυστη. Δυο ακόμα προϋποθέσεις: Η ανάγκη («λιτότητα») να πάψει να μετατρέπεται σε αρετή («βάση για ανάκαμψη»). Οι πολίτες να πεισθούν για την αναγκαιότητα ανατροπής μιας παραγωγικής αποσάθρωσης δεκαετιών, μέσω της (αγωνιώδους, κοπιώδους, μακρόχρονης και ίσως αβέβαιης) ανασυγκρότησης του παραγωγικού μας σκελετού.
Η πρόκληση: Με επίκεντρο το πολύτιμο ανθρώπινο κεφάλαιο του Ελληνισμού, να δημιουργήσουμε είναι ένα νέο σύστημα διακυβέρνησης και οικονομικής δράσης, ικανό να οικοδομήσει μια βιώσιμη οικονομία, που να εμπεδώνει την εμπιστοσύνη, να μεγεθύνεται και να παράγει θέσεις εργασίας.
Εκτός από το σφράγισμα των «παραθύρων» της συναλλαγής (γραφειοκρατία, έλλειψη κτηματολογίου, δασολογίου και απλού φορολογικού, αδειοδοτικού και επενδυτικού πλαισίου), τον αποτελεσματικό έλεγχο της εκτελεστικής και της νομοθετικής εξουσίας με απόδοση ευθυνών και την αποκατάσταση της δημόσιας τάξης, χρειάζεται ένα νέο εθνικό πρόταγμα (π.χ. μετατροπή της Ελλάδας σε παγκόσμιο κέντρο ναυτιλιακών, ανθρωπιστικών και περιβαλλοντικών σπουδών, λόγω των σημαντικών πλεονεκτημάτων που διαθέτουμε στους τομείς αυτούς) και συγκεκριμένες προτεραιότητες που θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο μιας νέας εθνικής στρατηγικής για τη βιώσιμη οικονομία. Θα περιοριστώ στην παράθεση ορισμένων προτάσεων προτεραιοτήτων:
Πολιτική «συ-στράτευσης» με τις επιχειρήσεις για να τροφοδοτηθεί ισχυρότερα η ανάπτυξη από τους τομείς που βρίσκονται σε ώριμο στάδιο ανάπτυξης (τηλεπικοινωνίες, ενέργεια).
Αδειοδότηση μεγάλων επενδύσεων με υπεύθυνη δήλωση εκπλήρωσης προϋποθέσεων της νομοθεσίας και προσκόμιση ασφαλιστηρίου συμβολαίου έναντι εκτιμώμενων (από το δημόσιο) κινδύνων. Έλεγχος βάσει πιστοποιήσεων από αναγνωρισμένο οίκο επιλογής του ασφαλιστικού οργανισμού.
Ολοκλήρωση των μεγάλων έργων μεταφορών για να αξιοποιηθούν οι υποδομές που ήδη διαθέτει η Περιφέρεια, να αναπτυχθεί το εμπόριο και να στηριχθεί ο τομέας των κατασκευών. Αυτό όμως συνεπάγεται την άμεση αξιολόγηση (σπανίως έγινε) της αναπτυξιακής τους σκοπιμότητας. Ακόμη πληρώνουμε «φαραωνικά» έργα ή έργα που δημιουργούν μεγαλύτερη ζήτηση για εισαγωγές παρά για εγχώρια παραγωγή. Χρειάζονται τεκμηριωμένες επιλογές, ώστε να προκαλέσουμε προσέλκυση νέων επενδυτικών κεφαλαίων για την αναβάθμιση των περιφερειακών υποδομών σε επιλεγμένα στρατηγικά σημεία (αεροδρόμια, λιμάνια, μαρίνες, παραλιακά μέτωπα, αστικά κέντρα) π.χ. μέσω παραχωρητικών συμβάσεων.
Κίνητρα βελτίωσης της ενεργειακής αποδοτικότητας των κτιρίων οικιακού, βιομηχανικού, βιοτεχνικού, εμπορικού τομέα, για να στηριχθεί η εγχώρια παραγωγή τεχνολογιών και δομικών προϊόντων.
Αξιοποίηση δημόσιας περιουσίας ανάλογα με τις ανάγκες (π.χ. ένα «Ξενία» δεν παραχωρείται ως ξενοδοχείο, αν η περιοχή χρειάζεται μουσείο ή σχολείο). Στο ίδιο πλαίσιο, αναβάθμιση των πολιτιστικών υποδομών που συμμετέχουν άμεσα στην τουριστική αλυσίδα (μουσεία, αρχαιολογικοί τόποι) μέσω χορηγιών, για να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα των τουριστικών υπηρεσιών (νέα αισθητική «συνοδεία» του τουριστικού προϊόντος) και για να διαφοροποιηθεί η Ελλάδα από τους ανταγωνιστές της (μετατροπή δυναμικών τοπικών πολιτιστικών θεσμών και πολιτισμικών γεγονότων συνδεδεμένων με την ελληνική ιστορία και μυθολογία, σε επιχειρηματικές ευκαιρίες).
Εθνικό σχέδιο ορθολογικής αξιοποίησης του φυσικού πλούτου με έμφαση στους εξαγωγικούς κλάδους, την περιβαλλοντική αποκατάσταση και την προώθηση εναλλακτικών χρήσεων παλαιών εκμεταλλεύσεων, για να μειωθεί η εξάρτηση από πρώτες ύλες, να βελτιωθεί το εμπορικό ισοζύγιο, να απορροφηθεί η ανεργία και να δημιουργηθεί νέο εισόδημα.
Παροχή κινήτρων και διευκολύνσεων για εθνικές ευεργεσίες βάσει διεθνών προτύπων. Έχουμε ποτέ αναλύσει την πολιτική άλλων χωρών με μεγάλη «Διασπορά» όπως η δική μας (ισραηλινή, ιρλανδική, κινεζική, κ.ο.κ.); Τι απέγιναν αλήθεια εκείνα τα πολυποίκιλα δίκτυα «αποδήμων» επιχειρηματιών – εξακολουθούμε στην εποχή του διαδικτύου να τα ψάχνουμε μέσω των ομογενειακών οργανώσεων;
Προώθηση της κοινωνικής οικονομίας για τη δημιουργία, ανάπτυξη, συντήρηση και λειτουργία δικτύων κοινωνικής προστασίας με σκοπό την αναβάθμιση της ποιότητας παροχής υπηρεσιών κοινωνικής φροντίδας.
Διαφοροποίηση της αγροτικής παραγωγής με καλλιέργεια ειδών από τον τεράστιο φυσικό πλούτο της ελληνικής γης για τη συμπλήρωση των παραδοσιακών ελληνικών προϊόντων, ικανών να διεισδύσουν στις αγορές του εξωτερικού.
Δημιουργία περιφερειακών clusters για τη βιομηχανική επεξεργασία των αγροτικών προϊόντων (πιστοποίηση, ποιότητα, δίκτυα διανομής) και προγράμματα επανασύνδεσης των συνταξιούχων με τους τόπους καταγωγής τους, για την αναζωογόνηση της υπαίθρου.
Προστασία και ανάδειξη του αστικού αρχιτεκτονικού περιβάλλοντος με μαζικές αναπλάσεις. Αναβίωση μικροκαταστημάτων στις γειτονιές. Επί πόσα χρόνια ακόμη θα εξειδικεύουμε π.χ. το χρηματοδοτικό μέσο JESSICA; Πότε θα υλοποιήσουμε τη (ρητώς διατυπωμένη) στρατηγική του ΕΣΠΑ για τους Πόλους Ανάπτυξης της χώρας – ή θεωρούμε ότι είναι αποδοτικότερο το να «μοιράσουμε» πόρους σε κάθε πόλη και κωμόπολη;
Σχεδιασμός προγραμμάτων σε επίπεδο γεωφυσικών ενοτήτων (όχι διοικητικών), οι οποίες συνδυάζουν τον νησιωτικό, ορεινό, αγροτικό-γεωργικό και αστικό χαρακτήρα και συγκεντρώνουν προϋποθέσεις ανάπτυξης ολοκληρωμένων δραστηριοτήτων σε τομείς όπως ο πολιτισμός, ο τουρισμός, η ενέργεια, η γεωργία. Στήριξη επιχειρηματικών πρωτοβουλιών σε περιοχές με γεωγραφικές ιδιαιτερότητες (νησιά, ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές). Στην επόμενη περίοδο των Διαρθρωτικών Ταμείων, θα είμαστε υποχρεωμένοι να υλοποιήσουμε συγκεκριμένες Ολοκληρωμένες Εδαφικές Επενδύσεις, να οργανώσουμε Κοινά Σχέδια Δράσης, να προωθήσουμε την Κοινοτική Ανάπτυξη. Πόσο έτοιμοι θα είμαστε;
Προστασία του δασικού πλούτου της χώρας, με αξιοποίηση σύγχρονων συστημάτων και κατασκευών δασοπραστασίας και με έργα αναδάσωσης για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής, την ενίσχυση του ποσοστού των βροχοπτώσεων και συνεπώς τον εμπλουτισμό των υδατικών πόρων της χώρας.
Προστασία των υδατικών πόρων, με έργα περιορισμού της απώλειάς τους, όπως η κατασκευή υδατοφραγμάτων σε ορεινές/ημιορεινές περιοχές, για τη συγκράτησή του ρέοντος ύδατος και την αξιοποίηση τους, τοπικά στην άρδευση, ύδρευση, ή/και δασοπυρόσβεση.
Όλα τα παραπάνω είναι ενδεικτικά για έναν απλό λόγο: το στελεχιακό, επιχειρηματικό και ερευνητικό δυναμικό μας είναι εκείνο που πρέπει να σκεφθεί, να αναλύσει, να προτείνει και να έχει την ευθύνη να υλοποιήσει συγκεκριμένες, εφικτές, αποτελεσματικές και αποδοτικές λύσεις και όχι ο (περαστικός) Υπουργός.
Δυστυχώς, με τις παλινωδίες των τελευταίων ετών, με την «οριζόντια» μείωση του κρατικού μηχανισμού, με τον πολλαπλασιασμό των αλλεπάλληλων ρυθμίσεων (από το Ν. 3614 στον «Καλλικράτη», απ΄ αυτόν στις περιβόητες «επιχειρησιακές συμφωνίες υλοποίησης» και από αυτές στα «έργα-ορόσημα», κ.ο.κ.) καταφέραμε να αποδομήσουμε και να αποπροσανατολίσουμε τις υπηρεσίες και τους φορείς σχεδιασμού και υλοποίησης αναπτυξιακής στρατηγικής στη χώρα μας.
Υπό το κράτος της αγωνίας «να πέσουν λεφτά στην αγορά», αναζητούμε με κάθε (μακροπρόθεσμο) κόστος την άμεση (βραχυπρόθεσμη) απορρόφηση πόρων. Μακάρι κάτι τέτοιο να καταφέρει να προσφέρει ρευστότητα και πρόσκαιρη έστω ανάκαμψη.
Για το αναπτυξιακό μέλλον αυτής της χώρας τι κάνουμε; Ποιοι είναι οι στόχοι μιας συνολικής εθνικής στρατηγικής; Ποιοι και πόσοι μπορεί να είναι οι διαθέσιμοι πόροι, λαμβανομένων υπόψη όλων των περιορισμών από την κρίση και από το Ευρωπαϊκό πλαίσιο (Σύμφωνο Σταθερότητας, Οικονομική Διακυβέρνηση); Ποιές είναι οι κρίσιμες ανισότητες που πρέπει να αντιμετωπίσουμε; Πόσο χρήσιμα είναι τα διάφορα «Ταμεία» όπου προς το παρόν «παρκάρουμε» Κοινοτικούς πόρους μέχρι να έλθει (το 2015) η ώρα του λογαριασμού (και των επιστροφών …); Μέχρι πότε θα «μεταφέρουμε» έργα από ΚΠΣ σε ΚΠΣ και μέχρι πότε θα μας το επιτρέπουν; Μέχρι πότε θα ανεχόμαστε ένα «εθνικό» Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων «κουβά» για έργα μη επιλέξιμα στα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα με θηριώδεις ατεκμηρίωτους προϋπολογισμούς;
Τώρα, άμεσα, έχουμε δύο κεντρικά καθήκοντα μπροστά μας.
Το πρώτο είναι να δημιουργήσουμε μια προγραμματική, αναπτυξιακή ικανότητα. Να ανασυγκροτήσουμε τις επιτελικές μας υπηρεσίες (σχεδιασμός, προγραμματισμός, διαχείριση, παρακολούθηση, αξιολόγηση) και να αντιμετωπίσουμε τις εκτελεστικές αδυναμίες στο κεντρικό κράτος και στην αυτοδιοίκηση (μελέτη, εκτέλεση, επίβλεψη, διοίκηση παραγωγής και λειτουργίας των έργων), με την ανάθεση ρόλων και αρμοδιοτήτων στους θύλακες τεχνογνωσίας που ήδη υπάρχουν και λειτουργούν.
Το δεύτερο είναι να κάνουμε τις αναγκαίες στρατηγικές επιλογές. Δεν θα έχουμε ποτέ ξανά ούτε τα 22 δις Κοινοτικών πόρων του 2000-2006 ούτε τα 20 δις του 2007-2013. Κάθε αναπτυξιακή μας προτεραιότητα δεν μπορεί να πηγάζει από το «έτσι κάναμε πάντα», από το «αυτό ξέρουν και θέλουν τα Υπουργεία, οι Περιφέρειες, οι Δήμοι», από το «έτσι έκαναν στη Φινλανδία». Να αξιολογήσουμε άμεσα όλες τις επιλογές μας και να αποδώσουμε προτεραιότητα σε εκείνες που μπορούν να ενεργοποιήσουν όχι μια απλή «ανάκαμψη», αλλά μια μόνιμη, βιώσιμη, μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.
Add comment
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.