Κεντρική Ένωση Δήμων και Κοινοτήτων
«Η σημασία και ο ρόλος των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην ανάπτυξη σε Περιφερειακό, Εθνικό και Ευρωπαϊκό επίπεδο»
Παρασκευή 22 Οκτωβρίου 2004
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Στην Ε.Ε. είναι σήμερα σε εξέλιξη σημαντικές συζητήσεις για αλλαγές προκειμένου η αυτοδιοίκηση να αναδειχθεί σε κέντρο σχεδιασμού και υλοποίησης πολιτικών και παρεμβάσεων για τα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα και την βιώσιμη τοπική ανάπτυξη. Αυτό το ρόλο αναγνωρίζει στην αυτοδιοίκηση, για πρώτη φορά, το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα.
Υπάρχουν δυο κρίσιμα ερωτήματα που συνδέονται με το μέλλον της τοπικής αυτοδιοίκησης, τα οποία πρέπει να απαντηθούν άμεσα και οριστικά: πρώτον, πως η αυτοδιοίκηση, άρρηκτα συνδεδεμένη με την πορεία προς την Ευρωπαϊκή Ενοποίηση, θα οργανωθεί και λειτουργήσει αποδοτικά, με συμμετοχή και κοινωνική ευαισθησία, με οικονομική ισχύ και υποστήριξη των κοινωνιών και, δεύτερον, πως, όταν σε όλη την Ευρώπη η τάση είναι μία συνεχής αποκέντρωση οικονομικής και πολιτικής εξουσίας, οι πόλεις της Ευρώπης θα συμμετέχουν στο μοντέλο διακυβέρνησης του αύριο. Ας δούμε εμπειρίες και πρακτικές από το Γ΄ ΚΠΣ
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό ότι σήμερα υλοποιούνται πολύ ουσιαστικές παρεμβάσεις για την αναβάθμιση της αναπτυξιακής δυνατότητας στο πλαίσιο ολοκληρωμένων προγραμμάτων (αστικά, ανάπτυξης αγροτικού χώρου, τοπικών πρωτοβουλιών απασχόλησης, Κοινοτικών Πρωτοβουλιών, Ταμείου Συνοχής).
Τέτοιες αναπτυξιακές δράσεις – έργα που υλοποιούνται από τους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, συμβάλουν στην στήριξη και αναδιάρθρωση των τοπικών οικονομιών, την αντιμετώπιση της ανεργίας, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων.
Η αναβάθμιση της αναπτυξιακής δυνατότητας περνάει μέσα από αυτά τα προγράμματα, αλλά μόνο εφόσον έχουμε διασφαλίσει τους όρους αυτούς που μπορούν να ολοκληρώνουν την ωρίμανση και εκτέλεση των πράξεων.
Και εδώ, όπως θα δείτε, έχουμε ακόμα σημαντικό δρόμο να διανύσουμε για να πούμε ότι αυτοί οι όροι διασφαλίζονται.
Θα ήθελα λοιπόν να αναφερθώ στα κυριότερα ευρήματα που προκύπτουν από την διαχείριση των ΟΤΑ σε έργα που συγχρηματοδοτούνται από τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το ταμείο Συνοχής και έχουν σαν επακόλουθο την περικοπή της Κοινοτικής Συνδρομής:
Κατατμήσεις. Τα έργα σε πολλές περιπτώσεις χωρίζονται σε πολλά μικρά τμήματα και δημοπρατούνται ή ανατίθενται απ’ ευθείας. Περιπτώσεις δύο ή τριών απ’ ευθείας αναθέσεων στον ίδιο ανάδοχο ακόμα και την ίδια ημέρα. Ο προϋπολογισμός του έργου προσδιορίζει την ακολουθητέα διαδικασία ανάθεσης. Εάν εμπίπτει στην κοινοτική Νομοθεσία όλες οι συμβάσεις θα πρέπει να ακολουθούν τα προβλεπόμενα σε αυτήν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι κάποια έργα ΔΕΥΑ (Ταμείο Συνοχής 1994-99) όπου τα έργα εκτελέστηκαν με 50-170 επιμέρους συμβάσεις το κάθε ένα, ενώ θα μπορούσαν να έχουν γίνει με 2-3 συμβάσεις. Το κόστος διαχείρισης ενός τόσο μεγάλου αριθμού συμβάσεων είναι τεράστιο.
Κακή διαχείριση συμβάσεων. Εφαρμογή εξαιρετικών διαδικασιών στην ανάθεση των έργων και κυρίως επειδή ο ίδιος ο φορέας καθυστέρησε να το αναθέσει. Τα περισσότερα έργα του Ταμείου Συνοχής 2000-2006 παρουσιάζουν καθυστερήσεις στην έναρξη και μέχρι σήμερα ελάχιστα έχουν δημοπρατηθεί. Γίνονται τροποποιήσεις των συμβάσεων κατά παρέκκλιση (χρήση επί έλασσον, ανάθεση συμπληρωματικών εργασιών) ή δεν τηρούνται οι όροι της σύμβασης (χρονοδιαγράμματα, υποχρεώσεις αναδόχων και υπηρεσίας) ή η επίβλεψη είναι ελλιπής.
Μεγάλη συχνότητα κακοτεχνιών στα έργα. Σε ορισμένες κατηγορίες έργων και ειδικά στα μικρά και μεσαία έργα πάνω από το 50% των έργων που ελέγχθηκαν εμφάνισαν κακοτεχνίες. Ειδικά για τις αποκαταστάσεις των οδοστρωμάτων κατά την κατασκευή δικτύων εντός πόλεων για τις οποίες δεν απαιτείται εργαστηριακός έλεγχος για την πιστοποίηση της κακής ποιότητας.
Μη ολοκλήρωση έργων. Ο ελλιπής σχεδιασμός των έργων (συμπεριλαμβανομένης και της κακής ποιότητας των μελετών) έχει πολλές φορές ως αποτέλεσμα την αδυναμία ολοκλήρωσής τους εντός των χρονοδιαγραμμάτων και του εγκεκριμένου προϋπολογισμού. Πολλά έργα προκειμένου να ολοκληρωθούν απαιτούν πρόσθετες πιστώσεις σημαντικού ύψους σε σχέση με τον αρχικό προϋπολογισμό προκειμένου να ολοκληρωθούν.
Μη λειτουργία των έργων που χρηματοδοτήθηκαν. Ορισμένα έργα παρ΄ ότι ολοκληρώνονται δεν λειτουργούν είτε γιατί δεν έχουν τις απαιτούμενες άδειες, είτε γιατί όταν ολοκληρώθηκαν είχε αλλάξει το εξωτερικό περιβάλλον και δεν μπορούν να λειτουργήσουν, είτε γιατί δεν είχε προβλεφθεί η κάλυψη των δαπανών λειτουργίας τους.
Έργα δι’ αυτεπιστασίας. Η εκτέλεση των έργων δι’ αυτεπιστασίας των ίδιων των ΟΤΑ όπως εφαρμόζεται δεν εξασφαλίζει ούτε το κόστος ούτε το παραγόμενο αποτέλεσμα. Στις περισσότερες των περιπτώσεων δεν είναι εμφανές τι ακριβώς εκτελέστηκε και πως συνδέεται με το κόστος που απολογίζεται.
Είναι φανερό ότι χρειάζεται προσπάθεια από όλους μας και κυρίως από τους φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης ώστε φαινόμενα σαν τα παραπάνω να εξαλειφθούν
Στη συνέχεια θα ήθελα να αναφερθώ στην συζήτηση για την περίοδο μετά το 2006 γιατί, όπως γνωρίζετε, το ΚΠΣ μέχρι τότε είναι δεδομένο. Η συζήτηση αυτή έχει ήδη αρχίσει. Το καλύτερο όπλο που θα έχουμε για να στηρίξουμε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή την διατήρηση και γιατί όχι την ενίσχυση της κοινοτικής αλληλεγγύης για το επόμενο πακέτο που θα αφορά 25 πλέον Κράτη – Μέλη, είναι η σωστή και αποτελεσματική διαχείριση των πόρων του τωρινού Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης. Ας αποδείξουμε ότι μπορούμε να ανταποκριθούμε σωστά σε αυτόν και η Ευρώπη είμαι βέβαιος ότι θα συνεχίσει να στέκεται αλληλέγγυα στην αναπτυξιακή μας προσπάθεια.
Όπως σας είπα και πριν, η προετοιμασία της Δ’ Προγραμματικής περιόδου έχει ήδη ξεκινήσει. Η προετοιμασία αυτή απαιτεί την επιλογή και την ιεράρχηση των στρατηγικών στόχων σε πρώτο στάδιο και στη συνέχεια το βέλτιστο σχεδιασμό για την επίτευξη της οικονομικής, κοινωνικής και χωρικής συνοχής σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ο συνολικός σχεδιασμός του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Ανάπτυξης (ΕΣΣΑ) και των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί στα μέσα του 2006, έτσι ώστε, μετά από τις απαραίτητες διαβουλεύσεις με την Επιτροπή να ξεκινήσει η υλοποίησή του την 1η Ιανουαρίου 2007.
Ο χρόνος προετοιμασίας του ΕΣΣΑ συνδέεται άμεσα με την υιοθέτηση των “Στρατηγικών Κατευθύνσεων για τη Συνοχή” της Κοινότητας. Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ύστερα από συνεργασία με τα Κ-Μ, Στρατηγικές Κατευθύνσεις. Σύμφωνα με την Επιτροπή, οι κατευθύνσεις αυτές θα δοθούν τον Ιούνιο του 2005. Προβλέπεται, ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα τις εγκρίνει στο τέλος του 2005, επί βρετανικής προεδρίας. Από τη μεριά τους τα Κ-Μ θα πρέπει να προετοιμάζουν το ΕΣΣΑ, λαμβάνοντας υπόψη τις Ευρωπαϊκές Στρατηγικές Κατευθύνσεις που μέχρι τώρα διαφαίνεται ότι θα υιοθετηθούν και στη συνέχεια όταν αυτές θα λάβουν επίσημη μορφή να προχωρήσουν στις αναγκαίες προσαρμογές. Το ΕΣΣΑ κατατίθεται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αμέσως μετά την υιοθέτηση των “Στρατηγικών Κατευθύνσεων για τη Συνοχή” από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Δίδεται η δυνατότητα στα Κ-Μ να αποστείλουν για έγκριση ταυτόχρονα με το ΕΣΣΑ και τα Επιχειρησιακά Προγράμματα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαβουλεύεται με το ΚΜ στο πλαίσιο της αρχής της εταιρικότητας το ΕΣΣΑ και όταν επέλθει συμφωνία το εγκρίνει.
Όσον αφορά στην προετοιμασία του ΕΣΣΑ, έχει ήδη ξεκινήσει ένας κύκλος συναντήσεων με Φορείς της Δημόσιας Διοίκησης (Υπουργεία, Γενικές Γραμματείες, Περιφέρειες κ.λ.π.) και τους Κοινωνικούς και Οικονομικούς εταίρους. Ζητούμενο είναι η συμβολή όλων των συντελεστών σε όλα τα επίπεδα που είναι καθοριστικά για την ανάπτυξη γιατί η αξιοποίηση των αναπτυξιακών πλεονεκτημάτων βασίζεται στη συντονισμένη προσπάθεια περισσοτέρων του ενός παραγόντων (κεντρικής, περιφερειακής και τοπικής διοίκησης, κοινωνικών και οικονομικών εταίρων, επιχειρήσεων, κλπ.).
Στις 4 Ιουνίου στάλθηκε η 1η εγκύκλιος που αναφέρει τις διαδικασίες προετοιμασίας για την κατάρτιση του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Ανάπτυξης. Στη συνέχεια στο πλαίσιο του κοινωνικού διαλόγου πραγματοποιήθηκε στις 30 Ιουνίου, η 1η Συνάντηση – Διαβούλευση με Υπουργεία, Τοπική Αυτοδιοίκηση και Κοινωνικούς και Οικονομικούς εταίρους. Στις 21 Ιουλίου, σε νέα συνάντηση με τους Γενικούς Γραμματείς Υπουργείων και Περιφερειών, εξετάστηκε η πρόοδος στην προετοιμασία του σχεδιασμού της 4ης Προγραμματικής περιόδου.
Για την αποτελεσματικότερη συνεργασία όλων των συντελεστών το Υπ.Οι.Ο. προετοίμασε τη 2η Εγκύκλιο, που προδιαγράφει τον τρόπο συμβολής των Υπουργείων και Περιφερειών στην προγραμματική αυτή διαδικασία και προσδιορίζει τη δομή των προτάσεων που θα παραδίδονται στα αρμόδια όργανα του Υπ.Οι.Ο. προς περαιτέρω επεξεργασία (Επιτροπή Συντονισμού και Χάραξης Πολιτικής, Ομάδα Κατάρτισης ΕΣΣΑ).
Σε γενικές γραμμές οι ρυθμίσεις περιλαμβάνουν τα ακόλουθα :
Για την διατύπωση των Κατευθύνσεων Εθνικής Στρατηγικής Ανάπτυξης 2007-2013 θα σταλεί στους φορείς ευθύνης τομεακών και περιφερειακών πολιτικών, κείμενο-ερωτηματολόγιο με το οποίο θα προδιαγράφεται η δομή των αναμενόμενων προτάσεων κάθε φορέα. Με την επεξεργασία και σύνθεση των προτάσεων αυτών, το Υπ.Οι.Ο. θα προχωρήσει στην σύνταξη του κειμένου.
Οι Κατευθύνσεις Εθνικής Στρατηγικής Ανάπτυξης 2007-2013 θα δοθούν στη συνέχεια τόσο στα Υπουργεία όσο και στις Περιφέρειες ως βάση για αναλυτικότερη επεξεργασία και προσδιορισμό των αντιστοίχων προτεραιοτήτων ανάπτυξης σε τομεακό και περιφερειακό επίπεδο. Αποτελεί προτεραιότητα αλλά και απαίτηση των Κανονισμών της ΕΕ, να συγκροτηθεί η «εταιρική σχέση» στον σχεδιασμό του ΕΣΣΑ, δηλαδή η ενημέρωση, ο διάλογος και η συμμετοχή των περιφερειακών και τοπικών αρχών και των κοινωνικών εταίρων, με στόχο την ευρύτερη δυνατή πολιτική και κοινωνική συναίνεση στις αναπτυξιακές επιλογές.
Στόχος είναι σε κάθε Περιφέρεια να καταρτισθεί ένα Προγραμματικό κείμενο για την περίοδο 2007-2013, το οποίο, στην αρχή ως πρόταση, θα αποτελεί εισροή στο Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο Ανάπτυξης (ΕΣΣΑ) και μετά την κατάρτιση του ΕΣΣΑ θα προσαρμοσθεί σε αυτό, ώστε να αποτελέσει την περιφερειακή εξειδίκευσή του. Το Προγραμματικό αυτό κείμενο δεν θα περιλαμβάνει συγκεκριμένα έργα και δράσεις, αλλά τις βασικές περιφερειακές αναπτυξιακές επιλογές, κατ’ αντιστοιχία προς τις αντίστοιχες εθνικές επιλογές, με εξειδίκευση αυτών σε περιφερειακό επίπεδο και τεκμηρίωσή τους σύμφωνα με τις δυνάμεις – αδυναμίες – ευκαιρίες – κινδύνους κάθε Περιφέρειας.
Για τη διατύπωση περιφερειακών στόχων και προτεραιοτήτων ανάπτυξης, τα οποία θα αποτελέσουν συμβολή στη διαμόρφωση του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Ανάπτυξης 2007-2013 και στη συνέχεια βάση για το σχεδιασμό των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων, θεωρείται σκόπιμη η οργάνωση Περιφερειακών Αναπτυξιακών Συνεδρίων.
Τα Συνέδρια αυτά προτείνουμε να διεξαχθούν στο διάστημα Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου 2005, έτσι ώστε τα αποτελέσματά τους να μπορούν να συμβάλλουν αποτελεσματικά στη διαμόρφωση των κειμένων σχεδιασμού.
Για τον σκοπό αυτό θα δοθεί από το Υπ.Οι.Ο. πρόταση Θεματολογίας των Συνεδρίων και Ερωτήματα που μπορούν να αποτελέσουν το αντικείμενό τους και ταυτόχρονα οδηγό για τη δομή των συμπερασμάτων τους. Η Θεματολογία και τα Ερωτήματα περιλαμβάνονται στη 2η Εγκύκλιο.
Τέλος όσον αφορά στους νέους στόχους που τίθενται για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, θα πρέπει να ξέρετε ότι τα σχέδια των κανονισμών δίνουν έμφαση στη σημασία της αστικής διάστασης στην Ευρωπαϊκή πολιτική της συνοχής. Προσφέρουν καλές δυνατότητες στο να ενσωματωθούν η αστική ανάπτυξη και η αστική αναγέννηση στα προγράμματα των διαρθρωτικών ταμείων. Προσφέρουν επίσης τη δυνατότητα για την παραχώρηση ευθυνών στις Πόλεις, με προγράμματα η μέρος αυτών. Μέσα από αυτές τις προβλέψεις η ΕΕ αναγνωρίζει τη σημασία της ενδυνάμωσης των πόλεων ως ενεργών εταίρων στην προετοιμασία και εφαρμογή δράσεων.
Η εμπλοκή των τοπικών πρωταγωνιστών σε όλα τα στάδια της διάρκειας ενός προγράμματος είναι μια σημαντική συνθήκη για την επιτυχία, πράγμα το οποίο θα επιτευχθεί και από την ανάπτυξη των αναγκαίων τοπικών δεξιοτήτων. Οι τοπικές αρχές θα πρέπει να εμπλακούν στο επίπεδο του προγραμματισμού φροντίζοντας όμως από τώρα να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις – οργανωτικές, διοικητικές και άλλες – γιατί απρόσκοπτη και αποτελεσματική υλοποίηση των παρεμβάσεών τους στο μέλλον, καλύπτοντας ταυτόχρονα τα μεγάλα κενά που εντοπίστηκαν όπως ανέφερα και προηγούμενα στο παρόν.
Με βάση τα προηγούμενα, πιστεύω ότι θα μπορέσετε να εξασφαλίσετε συνθήκες ευημερίας για τις τοπικές κοινωνίες αν μάθετε από τα λάθη σας. Γιατί ανάπτυξη δε σημαίνει μόνο πόροι, αλλά και αλλαγή του τρόπου δουλειάς.
Add comment
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.