Ολομέλεια_Έκθεση για το σωφρονιστικό σύστημα

ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ
ΙΓ΄ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
ΣΥΝΟΔΟΣ Γ΄- ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΝΘ΄

«Συζήτηση επί της Εκθέσεως της Διακομματικής Επιτροπής «για την εξέταση του σωφρονιστικού συστήματος της χώρας και των συνθηκών διαβίωσης των κρατουμένων» σύμφωνα με το άρθρο 45 παρ. 2 του Κανονισμού της Βουλής».

Πέμπτη 12 Ιανουαρίου 2012

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε καθώς και τον κ. Πλεύρη που μου παραχωρεί το Βήμα.

Θα ήθελα πρώτα από όλα να συγχαρώ τους συντελεστές της έκθεσης για τη μεθοδολογία, την άρτια τεκμηρίωση και τις συγκροτημένες προτάσεις τους και να τους ευχαριστήσω, γιατί πιστεύω ότι δίνουν τη δυνατότητα να αφυπνισθούν όλοι οι εμπλεκόμενοι στο σωφρονιστικό σύστημα της χώρας σε κάθε επίπεδο.

Η έκθεση αυτή, κύριε Υπουργέ, συμπίπτει με μία άλλη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά των βασανιστηρίων που δόθηκε προχθές στη δημοσιότητα, η οποία κάνει δύο διαπιστώσεις σε σχέση με τις ελληνικές φυλακές. Η πρώτη είναι ότι οι συνθήκες διαβίωσης και κράτησης είναι απαράδεκτες και η δεύτερη διαπίστωση αφορά στην έλλειψη ενός σχεδίου διαχείρισης των φυλακών. Αναγνωρίζει βεβαίως ως ελαφρυντικά, την αύξηση των μεταναστευτικών ροών καθώς και την οικονομική κατάσταση της χώρας.

Στην εικόνα ενός σωφρονιστικού συστήματος αντικατοπτρίζονται πέρα από τον πολιτισμό κατά Ντοστογιέφσκι και η πρόοδος μιας χώρας. Σε μια χώρα, όμως, που υποβαθμίζεται, που παρακμάζει, όπως η δική μας, δεν θα μπορούσε να εξαιρεθεί το σωφρονιστικό σύστημα. Αυτός, άλλωστε, είναι και ο λόγος για τον οποίο η έκθεση στην οποία προαναφέρθηκα διαπιστώνει δραματική μεταβολή των συνθηκών κράτησης και διαβίωσης στις ελληνικές φυλακές σε σχέση με το 1997.

Το σωφρονιστικό σύστημα, όπως και κάθε άλλο σύστημα, είναι πολυπαραγοντικό. Όλοι οι εμπλεκόμενοι σε αυτό οφείλουν να δουλέψουν στους συντελεστές που θα εξασφαλίσουν την ισορροπία του συστήματος. Κατά τη γνώμη μου, τέσσερις είναι οι βασικοί συντελεστές. Το σύστημα απονομής ποινικής δικαιοσύνης, το ανθρωπιστικό σκέλος, το ηθικό σκέλος και, τέλος, το κοινωνικό, δηλαδή η εκπαίδευση, η κατάρτιση και, βέβαια, η απασχόληση.

Εδώ θα ήθελα να κάνω μία πρώτη παρατήρηση. Η Έκθεση της διακομματικής Επιτροπής περιλαμβάνει στην αρχή της, μία καταγραφή των περιπτώσεων μερικής ή μη εφαρμογής του Σωφρονιστικού Κώδικα, τον οποίο ο κ. Παπαϊωάννου χαρακτήρισε ως έναν από τους πιο σύγχρονους στην Ευρώπη.

Θα μπορούσε, λοιπόν, το Υπουργείο να επιμερίσει στους συντελεστές ισορροπίας που προανέφερα –ή και σε άλλους- τους λόγους για τους οποίους δεν κατέστη δυνατή η πλήρης εφαρμογή του Σωφρονιστικού κώδικα και έτσι να θέσει προτεραιότητες. Άλλωστε, ούτε από εσάς κύριε Υπουργέ, αλλά ούτε και από τον κ. Παπαϊωάννου άκουσα για προτεραιότητες. Αν το σύστημα δεν σωφρονίζει και δεν υποστηρίζει αποτελεσματικά την επανένταξη των κρατουμένων, τότε αποτυγχάνει.

Σε ό,τι αφορά στον σωφρονισμό, όπως μας είπε ο κύριος Υπουργός προηγουμένως, το 60% των κρατουμένων είναι υπότροποι. Δεν έχω πρόχειρα στοιχεία σε ό,τι αφορά στην κοινωνική επανένταξη, αλλά νομίζω ότι και εκεί τα πράγματα δεν είναι ευχάριστα. Άρα, λοιπόν, θα πρέπει να εξετάσουμε κάποιες πρακτικές που είναι συνδεδεμένες με το πρόβλημα. Όπως επεσήμαναν αρκετοί συνάδελφοι, η μη ταξινόμηση κρατουμένων κατά ομοειδείς κατηγορίες, είναι γεγονός ότι διευκολύνει τη διάχυση των άγραφων νόμων της φυλακής σε όλο τον πληθυσμό της, αλλά και την εκπαίδευση όλου του πληθυσμού σ’ αυτούς τους άγραφους νόμους. Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι οι φυλακές έχουν μετατραπεί σε σχολές εκπαίδευσης σε ό,τι αφορά στο έγκλημα, εκτός από κέντρα διακίνησης ναρκωτικών. Τα πτυχιακά γίνονται στις φυλακές ανηλίκων και τα μεταπτυχιακά στις φυλακές ενηλίκων. Νομίζω ότι αυτή την εικόνα έχει ο καθένας που ασχολείται, έστω και επιδερμικά, με το θέμα.

Υπάρχουν και οι άλλες πολιτικές που είναι έμμεσα συνδεδεμένες με το πρόβλημα. Όλοι οι συνάδελφοι αναφέρθηκαν στον υπερπληθυσμό. Είναι αλήθεια ότι οι φυλακές ξεχειλίζουν κυρίως λόγω των αλλοδαπών. Αυτό το θέμα συνδέεται με το μεταναστευτικό αλλά και με το θέμα της απονομής ιθαγένειας. Άρα, λοιπόν, θα πρέπει να μελετήσουμε με δεδομένα αυτές τις πολιτικές και να αναλάβουμε, τις κατάλληλες νομοθετικές πρωτοβουλίες. Η Νέα Δημοκρατία έχει δεσμευτεί ότι θα αλλάξει τον νόμο για την ιθαγένεια.

Υπάρχουν όμως και άλλα τεχνικά μέσα για την αποσυμφόρηση των φυλακών που δεν έχουμε αξιοποιήσει, όπως για παράδειγμα η ηλεκτρονική παρακολούθηση σύμφωνα με τα μοντέλα των Ηνωμένων Πολιτειών, της Σουηδίας, της Μεγάλης Βρετανίας. Η ηλεκτρονική παρακολούθηση θα μπορούσε να ήταν πιο αποτελεσματική απ’ ό,τι η αποσυμφόρηση των φυλακών με νομικές ρυθμίσεις. Θα μπορούσε επίσης να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη, με επισκέψεις σχολείων στις φυλακές. Σχετικά με την αξιοποίηση των κοινοτικών κονδυλίων. Η εκπαίδευση των σωφρονιστικών υπαλλήλων είναι κάτι πάρα πολύ σημαντικό και ειδικά των σωφρονιστικών υπαλλήλων που υπηρετούν στις φυλακές ανηλίκων. Δεν μπορεί να είναι ίδιου τύπου η εκπαίδευση που παρέχεται στους μεν και στους δε. Επίσης, υπάρχουν και λειτουργούν προγράμματα επιχειρηματικότητας για τους αποφυλακισθέντες, τα οποία θα πρέπει να ενισχυθούν, όπως και προγράμματα εργασίας στις φυλακές.

Ας μιλήσουμε επίσης για τις υποδομές. Η ΘΕΜΙΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ Α.Ε. πολιτικά υπάγεται πλέον στο Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών. Όμως, θα ήθελα να σταθώ λίγο στο θέμα του θεσμοθετημένου ειδικού χωροταξικού για τις φυλακές, το οποίο βρίσκεται υπό αναθεώρηση. Είναι γεγονός και το αναφέρουν όλες οι μελέτες, ότι τα κόστη διατήρησης και συντήρησης μίας υφιστάμενης φυλακής είναι μεγαλύτερα από το κόστος κατασκευής μίας καινούργιας φυλακής.

Θα πρέπει, λοιπόν, το κριτήριο αυτό να ληφθεί υπ’ όψιν σε σχέση με την αναθεώρηση του χωροταξικού και να μπουν προτεραιότητες εκεί όπου οι υποδομές είναι πεπαλαιωμένες. Αναφέρομαι συγκεκριμένα στη φυλακή, η οποία υπάρχει και λειτουργεί στην πόλη της Χίου, εντός του αστικού της ιστού και στις πραγματικά άθλιες συνθήκες που επικρατούν εκεί. Την έχω επισκεφτεί και έχω δει κρατουμένους να κοιμούνται σε στρώματα στο πάτωμα. Ας μην περιγράψω καλύτερα τις συνθήκες, γιατί αποτελούν ντροπή.

Κλείνοντας, κύριε Πρόεδρε, θέλω να σταθώ σε κάποιες από τις προτάσεις που αποτυπώθηκαν στην Έκθεση και πιστεύω πως είναι πολύ σημαντικές.

Πρώτα απ’ όλα, στο γενικό επίπεδο σωφρονιστικής πολιτικής, ξεχωρίζω την πρόταση για τη σε βάθος μελέτη της μη προσωρινής κράτησης χρηστών ναρκωτικών ή τη λελογισμένη χρήση αυτής της διάταξης ιδίως όταν αφορά σε ανηλίκους. Αυτό το θέμα είναι πάρα πολύ σημαντικό, για να αποφύγουμε δυσάρεστες συνέπειες αργότερα, στο επόμενο βήμα της επανένταξης.

Θέλω επίσης να σταθώ στην ενεργοποίηση της Εκκλησίας, των τοπικών φορέων και των εθελοντικών οργανώσεων και, βέβαια, στην ίδρυση και λειτουργία πειραματικής φυλακής προτύπου, προκειμένου να μελετηθούν όλες οι νέες, σύγχρονες μορφές σωφρονιστικής πολιτικής. Μάλιστα, προτείνω ως παραλλαγή, την επιλογή μιας υφιστάμενης φυλακής και τη μετατροπή της σε πειραματική προκειμένου να θα εξετάσουμε άμεσα όλα όσα προτείνονται στην Έκθεση.

Ένα σημαντικό ζήτημα στο οποίο πρέπει να επιδείξουμε ιδιαίτερη προσοχή είναι η ύπαρξη ανήλικων κρατουμένων. Η έκθεση έχει σημαντικά στοιχεία. Θα προσέθετα σε αυτά –γιατί έχω μία πρόσφατη εμπειρία στη Χίο από εξάρθρωση ενός κυκλώματος που έχει εμπλέξει πάνω από εκατό ανήλικους στα ναρκωτικά, οι οποίοι τώρα βρίσκονται σε φυλακές ανηλίκων σε όλη την Ελλάδα- την υποστήριξη σε γονείς και διάκριση σε σχέση με την αντιμετώπιση των ανήλικων αυτών, αν προέρχονται από το κέντρο ή από την περιφέρεια. Διότι στην περιφέρεια – γνωρίζετε πάρα πολύ καλά- οι κοινωνίες είναι κλειστές και χρειάζεται μία εξειδικευμένη αντιμετώπιση.