Ολομέλεια_Έκθεση Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Περιφερειών

ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ
ΙΓ΄ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΠΡΟΕΔΡΕΥΟΜΕΝΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
ΣΥΝΟΔΟΣ Γ΄- ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΝΕ΄

Συζήτηση επί της Εκθέσεως της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Περιφερειών σύμφωνα με το άρθρο 43 Α παρ. 6 του Κανονισμού της Βουλής.

Τετάρτη 21 Δεκεμβρίου 2011

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ (Κοινοβουλευτικός Εκπρόσωπος): Κύριοι συνάδελφοι, συζητάμε για την περιφερειακή ανάπτυξη σε μία περίοδο που η χώρα βρίσκεται στην κόψη του ξυραφιού και που οι Έλληνες πολίτες βυθίζονται στην απελπισία περισσότερο από ποτέ άλλοτε στο παρελθόν.

Τα μεγέθη είναι χαρακτηριστικά. Το έλλειμμα έχει ξεφύγει: έχει επιβαρυνθεί κατά 2 δισεκατομμύρια ευρώ σε σχέση με το αρχικά προϋπολογισθέν και η ανεργία από πέρυσι έχει ανέβει κατά πέντε μονάδες. Εδώ, θα ήθελα να πω ότι αν είχαμε καταφέρει να τη συγκρατήσουμε, το έλλειμμα θα είχε ελαφρυνθεί κατά 5 δισεκατομμύρια ευρώ, γιατί σύμφωνα με υπολογισμούς, μία μονάδα ανεργίας ισοδυναμεί με επιβάρυνση ελλείμματος κατά ένα δισεκατομμύριο ευρώ.

Κύριοι συνάδελφοι, αυτό που συνέβη στη χώρα αυτά τα δύο χρόνια δεν ήταν μοιραίο, για να το αποδεχθούμε και να σκύψουμε τον αυχένα. Ήταν ένα λάθος που παραδέχθηκαν κυνικά δύο κορυφαίοι Υπουργοί. Ο κ. Χρυσοχοΐδης μίλησε για καταστροφή που επήλθε σ’ αυτή τη διετία και ο κ. Σαχινίδης μόλις προχθές είπε ότι «εν μέρει οι αστοχίες οφείλονται στο ότι το πρόγραμμα ήταν λάθος». Αυτά πρέπει να τα ξεκαθαρίσουμε, για να είμαστε σίγουροι ότι μιλάμε με όρους ακρίβειας. Αυτοί οι Υπουργοί, αλλά και άλλοι πολλοί, δεν βλέπουν την ευθύνη, ούτε και την αναλαμβάνουν, έστω με ένα «κατάλαβα, αλλά είναι αργά».

Θα ήθελα να αναφέρω και κάτι ακόμα που σχετίζεται με το θέμα που συζητάμε σήμερα. Ένα ολόκληρο πλαίσιο, το οποίο θα μπορούσε να είχε βοηθήσει στην ανάταξη της κατάστασης, σε αναχώματα απέναντι στην κρίση δηλαδή, που αποτελείται από το ΕΣΠΑ, τις αποκρατικοποιήσεις, τις ιδιωτικές επενδύσεις, την αξιοποίηση της κρατικής περιουσίας, την άρση των εμποδίων στην επιχειρηματικότητα, απέτυχε παταγωδώς.

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, αυτή η συζήτηση σ’ αυτό το πλαίσιο που περιέγραψα, ενδιαφέρει σήμερα τους πολίτες; Αυτό είναι το πρώτο ερώτημα. Προσωπικά θα έλεγα ότι αν μπορούσε να τους ενδιαφέρει κάτι, αυτό είναι τα αναχώματα στην κρίση και το ποιες πολιτικές μπορούν να επισπεύσουν την επάνοδο σε πορεία ανάπτυξης.

Αυτή η ανάπτυξη μπορεί να γίνει πραγματικότητα για κάθε ελληνική περιφέρεια; Ο ΟΟΣΑ αναφέρει ότι πρόκειται για μία διαδικασία αργή και επίπονη, λόγω της διαφορετικότητας που υπάρχει στον χώρο, στις περιφέρειες, όσον αφορά στα χαρακτηριστικά τους, αλλά και στις επιπτώσεις που είχε η κρίση πάνω σ’ αυτές. Συγκρατήστε το αυτό, γιατί έχει σημασία να μιλήσουμε και να σταθούμε λίγο περισσότερο σ’ αυτή τη διαφορετικότητα των χαρακτηριστικών.

Η έκθεση που συζητάμε σήμερα πραγματικά έχει αξιόλογες εισηγήσεις. Βρήκα πολύ σημαντική την εισήγηση σε σχέση με τον ρόλο του Τύπου στην ενημέρωση της περιφέρειας, γιατί αυτά τα πράγματα πρέπει να περνούν δια του Τύπου στις τοπικές κοινωνίες, υπό καθεστώς βεβαίως ανεξαρτησίας της ενημέρωσης.

Υπήρξε η εισήγηση για την ανάπτυξη των ορεινών και μειονεκτικών περιοχών, όπου εκεί μάλιστα προτάθηκε και κάποιο εξειδικευμένο πρόγραμμα για την ανταγωνιστικότητα των ορεινών περιοχών, η εισήγηση για την ορεινή και τη νησιωτική ταυτότητα, με παραδείγματα τη Λέσβο και την Κρήτη, που τα βρίσκω πολύ σωστά, διότι εκεί έχουμε προβλήματα διπλής περιφερειακότητας και απομόνωσης, προτάσεις για τη συγκράτηση του πληθυσμού, για την ανάδειξη νέων περιοχών και όχι μόνο κορεσμένων, αλλά και για τη θέσπιση –και νομίζω μπορώ να συμφωνήσω με την Πρόεδρο της Επιτροπής, την κυρία Γκερέκου- ενός καταλόγου περιοχών που μπορούν να ωφεληθούν από το άρθρο 53 του Καλλικράτη.

Μία ακόμη εισήγηση αφορούσε στην εννοιολογική προσέγγιση της ανάπτυξης. Εκεί θα σταθώ στην πρόταση που είχε κάνει ο κ. Μαγκούφης για μία σταθερή δομή της Κυβέρνησης. Γνωρίζουμε όλες αυτές οι ανακατατάξεις τι επιπτώσεις είχαν στο θέμα της περιφερειακής ανάπτυξης.

Η τελευταία είναι η αυτοδιοικητική μεταρρύθμιση, όπου συγκράτησα από τον εισηγητή κ. Ντόλιο κυρίως δύο πράγματα. Είπε ότι το σχέδιο «Καλλικράτης» λειτούργησε, γεγονός που κατά τη γνώμη μου θα πρέπει να μας απασχολήσει, το αν δηλαδή ένας πρώην Υφυπουργός έχει ακόμα την εντύπωση ότι αυτό το κατασκεύασμα λειτούργησε επ’ ωφελεία της περιφερειακής ανάπτυξης. Δεύτερον, το ότι υπάρχει περιθώριο για εξοικονόμηση πόρων στον Καλλικράτη.

Με την ευκαιρία λοιπόν, σας παραθέτω έναν πίνακα που δείχνει τις αρμοδιότητες των αιρετών Περιφερειών και τις αρμοδιότητες των αιρετών Περιφερειών στις νησιωτικές περιοχές, οι οποίες καταργούνται από 1/1/2013 και μεταφέρονται στους Δήμους, χωρίς όμως να μεταφέρεται και το αντίστοιχο ανθρώπινο δυναμικό. Δηλαδή, θα έχουμε μία δομή η οποία δεν θα έχει αρμοδιότητα, αλλά θα παραμένει εκεί η λειτουργία.

Ανέφερα προηγουμένως ότι η κρίση δεν οξύνει τα προβλήματα με ομοιόμορφο τρόπο. Αυτό ήταν μία εξαρχής λανθασμένη αντίληψη του Υπουργείου που προσωρινά μόνο ονομάστηκε Περιφερειακής Ανάπτυξης και θα παραθέσω παραδείγματα στη συνέχεια. Δυστυχώς, κύριοι συνάδελφοι η περιφερειακή διάσταση της κρίσης έχει υποτιμηθεί. Στον δημόσιο διάλογο συζητάμε τις επιπτώσεις στην κοινωνία που είναι σοβαρές και δημιουργούν τεράστια προβλήματα, τις επιπτώσεις ενδεχομένως στους οικονομικούς κλάδους, όμως δεν συζητάμε καθόλου την αλλαγή των αναπτυξιακών δεδομένων στις περιφέρειες.

Παραθέτω λοιπόν τα παραδείγματα. Με βάση μελέτες των τελευταίων δύο χρόνων, είχαμε συγκριτικά μεγαλύτερη αύξηση της ανεργίας στην Αττική, την Κρήτη και το Βόρειο Αιγαίο. Είχαμε μεγαλύτερη μείωση της βιομηχανικής παραγωγής στην Αττική, στη Στερεά Ελλάδα προφανώς, στις τρεις Μακεδονίες και στο Ιόνιο. Είχαμε μεγαλύτερη μείωση των εξαγωγών στην Αττική, τη Στερεά Ελλάδα και σε όλες τις νησιωτικές περιφέρειες. Και, τέλος, σημειώθηκε μεγαλύτερη μείωση της οικοδομικής δραστηριότητας στην Αττική, τη Δυτική Μακεδονία και το Βόρειο Αιγαίο.

Τα παραπάνω στοιχεία αποδεικνύουν ότι η άσκηση περιφερειακής πολιτικής –γιατί αυτό συζητάμε τώρα, περιφερειακή ανάπτυξη, περιφερειακή πολιτική- μπορεί να συμβάλλει στην αντιμετώπιση της κατάστασης που διαμορφώθηκε διαφορετικά σε κάθε περιφέρεια εξαιτίας της κρίσης, όχι μόνο με βάση τις ιδιαιτερότητες που καθεμία κουβαλάει από το παρελθόν. Αυτές οι διαφοροποιήσεις λοιπόν οφείλονται σε διαφορετικά χαρακτηριστικά και επίσης οφείλονται και σε διαφορετικές συγκεντρώσεις των κλάδων της οικονομίας.

Και εδώ θα πρέπει να πραγματοποιηθούν δύο πράγματα. Πρώτα απ’ όλα οι τομεακές πολιτικές (αγροτική, ενέργεια, βιομηχανία, μεταφορών, απασχόλησης, έρευνα, τεχνολογίας) και οι οριζόντιες πολιτικές (κοινωνική, φορολογική, περιβαλλοντική, ανταγωνισμού) να σχεδιάζονται με βάση τα χαρακτηριστικά του χώρου -ορεινές, νησιωτικές περιοχές και άλλες- και να προσαρμόζονται με βάση τις επιπτώσεις που σας ανέφερα, που είχε η κρίση. Δεν γίνεται όμως αυτό σήμερα. Κι αυτό ονομάζεται περιφερειακή ανάπτυξη, να κάνουμε δηλαδή αυτές τις προσαρμογές.

Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι στην Ελλάδα διαχρονικά δεν ασκήθηκε περιφερειακή πολιτική, «δεν βασίστηκε η όποια πολιτική σε έναν μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό περιφερειακής ανάπτυξης, ούτε σε κατευθυντήριους άξονες χωροταξικού σχεδιασμού». Αυτό είναι αλήθεια και σας το λέω γιατί τα έζησα από πρώτο χέρι το 2004, όταν ξεκινήσαμε τον σχεδιασμό του ΕΣΠΑ.

Ο στρατηγικός σχεδιασμός του ΕΣΠΑ, κύριοι συνάδελφοι, έγινε σχεδόν με εξαναγκασμό. Κανένας φορέας στην Ελλάδα δεν ήθελε να ακούσει για στρατηγική. Έχει μεγάλη σημασία αυτό, γιατί περιφερειακή ανάπτυξη και περιφερειακή πολιτική είναι πρωτίστως θέμα στρατηγικής και δευτερευόντως θέμα πόρων.

Θα καταθέσω και στο σημείο αυτό παραδείγματα. Πρώτον, τομεακή αναδιάρθρωση σε μία περιφέρεια είναι σκόπιμο να πράττεις όταν υπάρχει συγκέντρωση της απασχόλησης σε έναν τομέα που πλήττεται. Για παράδειγμα, αν μία περιφέρεια είναι κυρίως αγροτική και πλήττεται, ή θα πληγεί στο μέλλον ο αγροτικός πληθυσμός, δηλαδή μετά το 2013 λόγω των πιθανών αλλαγών στις επιδοτήσεις, εκεί παρεμβαίνεις και πράττεις τομεακή αναδιάρθρωση. Δεν πράττεις το ίδιο σε όλη τη χώρα. Δεύτερον, εάν δώσουμε προτεραιότητα σε κλάδους όπως ο τουρισμός και οι κατασκευές, που εμφανίζουν μεγάλη χωρική διασπορά, σε όλες τις περιφέρειες θα στηρίζουμε ουσιαστικά την περιφερειακή ανάπτυξη.

Λειτουργούμε έτσι στην Ελλάδα; Τα κάνουμε αυτά μετά την κρίση; Σε καμία περίπτωση. Γιατί; Διότι η προηγούμενη Κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ εφήρμοσε χωρικά «τυφλές» πολιτικές.

Για παράδειγμα, ο αναπτυξιακός νόμος βασίστηκε μόνο σε στοιχεία ΑΕΠ και όχι ανεργίας. Σας ανέφερα προηγουμένως ότι η μεγαλύτερη αύξηση της ανεργίας είχαμε στην Αττική, στην Κρήτη και στο Βόρειο Αιγαίο. Έπρεπε ή δεν έπρεπε να συσχετίσουμε τα κίνητρα με τους δείκτες ανεργίας; Δεύτερον, η σύνδεση κινήτρων με το μέγεθος των επιχειρήσεων. Δίνουμε, ανεξαρτήτως μεγέθους της επιχείρησης, τα ίδια κίνητρα. Μα, ίδιο μέγεθος έχουν οι επιχειρήσεις στην Αττική και στην κεντρική Μακεδονία, σε σχέση με την υπόλοιπη περιφέρεια; Σαφώς όχι. Φοροαπαλλαγές. Ποιους ενδιαφέρουν οι φοροαπαλλαγές; Κυρίως τις μεγάλες επιχειρήσεις κι όχι τις μικρές της περιφέρειας.

Άρα όλα αυτά δείχνουν ότι ο αναπτυξιακός νόμος απέτυχε να στηρίξει την ανάπτυξη της περιφέρειας. Τα ίδια έγιναν και με το ΕΤΕΑΝ, με το Επιχειρηματικό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, τα ίδια με τα μητρώα αγροτών, συνεταιρισμών, το γεωργοασφαλιστικό, πάντα «τυφλές» πολιτικές παρεμβάσεις, με τα επιχειρηματικά πάρκα, με το Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, με την επιτάχυνση της αδειοδοτικής διαδικασίας.

Σας καλώ να βρείτε έστω έναν νόμο απ’ αυτούς που ψηφίστηκαν τα τελευταία δύο χρόνια που να είχαμε σαφή διαφοροποίηση, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά της περιφέρειας και τις επιπτώσεις που είχε η κρίση στη συγκεκριμένη περιφέρεια. Στοιχηματίζω, κύριοι συνάδελφοι, ότι δεν θα βρείτε κανέναν.

Ένα άλλο σχετικό παράδειγμα: Η βιοποικιλότητα, οι όροι δόμησης. Ίδια περιοχή Natura είναι ο Υμηττός, με μία περιοχή Natura σε μία νησιωτική περιοχή, για να έχει ίδιους όρους δόμησης; Σε καμία περίπτωση.

Όλα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα να επιδεινωθούν οι αποκλίσεις εντός των περιφερειών, αλλά και σε σχέση με τον μέσο όρο της χώρας.

Και κάτι το οποίο θα ήθελα να αναφέρω εδώ ως κόκκινη γραμμή, είναι το θέμα του ΦΠΑ. Όσον αφορά στη μείωση του συντελεστή ΦΠΑ στα νησιά, δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να δεχτούμε την παραμικρή αλλαγή. Αποτελεί αντισταθμιστικό μέτρο απέναντι στα μειονεκτήματα που δημιουργεί η εδαφική ασυνέχεια. Αυτό δεν πρέπει να το αλλάξει κανείς. Έχει θωράκιση στο Σύνταγμα, έχει θωράκιση στης ευρωπαϊκές Συνθήκες.

Αναφορικά τώρα με τα Διαρθρωτικά Ταμεία της Ε.Ε. Τονίζουμε πολλές φορές ότι λείπει αναπτυξιακό πρότυπο, ότι τα αποτελέσματα στην Ελλάδα ήταν δυσανάλογα με το ύψος των πόρων. Δεν είναι απόλυτη αλήθεια αυτή, κύριοι συνάδελφοι. Από το 1995 έως το 2008 αυξήθηκε το μέσο κατά κεφαλήν ΑΕΠ κατά έντεκα μονάδες στη χώρα μας, ενώ σε άλλες χώρες, όπως στην Ισπανία, είχαμε μεγαλύτερη αύξηση. Ούτε είχαν όλες οι χώρες την ίδια αφετηρία. Η Ελλάδα έπρεπε να αποκτήσει ένα ελάχιστο επίπεδο δημόσιων υποδομών, γι’ αυτό υπήρξε και υστέρηση.

Βέβαια, τα προβλήματα είναι γνωστά, δυστυχώς και είναι ακόμα παρόντα, όπως για παράδειγμα οι αδυναμίες της νομοθεσίας από πλευράς ποιότητας, σταθερότητας, κωδικοποίησης, οι αδυναμίες της δημόσιας διοίκησης να σχεδιάζει στρατηγικά, να διοικεί επιτελικά, να υλοποιεί αποτελεσματικά. Εδώ θα ήθελα να σημειώσω ένα λάθος, το οποίο «κουβαλά» η χώρα, κύριε Υπουργέ, πάρα πολλά χρόνια. Είναι η υπαγωγή του Φορέα Προγραμματισμού, Υλοποίησης και Διαχείρισης στο ίδιο Υπουργείο, στο ίδιο δηλαδή επίπεδο πολιτικής ευθύνης. Έτσι, τους στόχους που βάζει ένα επιχειρησιακό πρόγραμμα του ΕΣΠΑ, τους κατατρώγουν οι ζωτικές ανάγκες, όπως αυτές γίνονται αντιληπτές από την καθημερινή διαχείριση που κάνει ένας Υπουργός. Αυτά δεν πρέπει να συνεχίσουν. Πρέπει να τα σταματήσουμε. Αλλά υπάρχουν κι άλλες αδυναμίες, όπως και η αδυναμία της ίδιας της κοινωνίας να αποδέχεται αλλαγές, αλλά και της χώρας να αναπτύσσει συνέργιες και συνεργασίες μεταξύ του διοικητικού, του αυτοδιοικητικού, του κοινωνικού τομέα της οικονομίας.

Κλείνω με τον ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗ. Η περιφερειακή ανάπτυξη, κύριοι συνάδελφοι, χρειάζεται μηχανισμούς υποστήριξης.

Σας ερωτώ, κύριε Υπουργέ: Τα περιφερειακά συμβούλια ως συμβουλευτικά όργανα σχεδιασμού, προγραμματισμού και ελέγχου έχουν πετύχει; Στηρίζουν την αναπτυξιακή προσπάθεια; Χρειάζεται, ναι ή όχι, επιστημονική υποστήριξή τους; Σαφέστατα χρειάζεται. Αυτή τη στιγμή τα περιφερειακά συμβούλια καρκινοβατούν και αδυνατούν να στηρίξουν την ανάπτυξη της περιφέρειας. Εμείς προσπαθήσαμε, με τη θεσμοθέτηση των Αναπτυξιακών Οργανισμών Περιφερειών ως τέτοιου είδους συμβουλευτικά και υποστηρικτικά όργανα της ανάπτυξης, καθώς και με την υποστήριξη των τελικών Δικαιούχων. Δυστυχώς όμως η προηγούμενη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ τα κατήργησε και τώρα «τα πληρώνουμε σκληρά».

Σας ευχαριστώ.