Ολομέλεια_Επίκαιρη Επερώτηση_Πρόγραμμα «Καλλικράτης»

Συζήτηση Επίκαιρης Επερώτησης Βουλευτών της Ν.Δ. προς τον Υπουργό Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, σχετικά με το Πρόγραμμα «Καλλικράτης»

Παρασκευή 29.1.2010

Πρωτολογία

Μετά την έγκριση του υπουργικού συμβουλίου, ο αρμόδιος Υπουργός (κ. Ραγκούσης) ανακοίνωσε τις βασικές αρχές μίας νέας αρχιτεκτονικής για το διοικητικό μας οικοδόμημα. Το τελικό παραδοτέο, με την έννοια του έργου, θα πρέπει να είναι ένα άλλο κράτος, που να λειτουργεί αποδοτικότερα, να συγκλίνει ταχύτερα, να αναπτύσσεται ισόρροπα και να διασφαλίζει την κοινωνική και εδαφική συνοχή της χώρας. Αυτό είναι το ύψος στο οποίο έθεσε τον πήχη η Κυβέρνηση. «Αρχιτεκτονική» σημαίνει σχεδιασμός, δηλαδή μελέτη, χρηματοδότηση, προγραμματισμός κατασκευής, διοίκησης και λειτουργίας και αυτά στη σωστή αλληλουχία. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, το μόνο που μπορεί να κάνει ο αρχιτέκτονας, είναι κάποιες παθητικές επιδιορθώσεις. Πολύ φοβάμαι, κύριε Υφυπουργέ (κ. Ντόλιος), ότι εκεί έχει τεθεί ο πήχης.

Κατά τη γνώμη μας το Πρόγραμμα «Καλλικράτης» είναι ένα πρόχειρο πολιτικό σενάριο που δύσκολα θα εξελιχθεί σε εφαρμόσιμο σχέδιο. Για να αποδείξουμε την προχειρότητα αλλά και έναν μεγάλο κίνδυνο που θα αντιμετωπίσει η χρηματοδότηση της χώρας από το ΕΣΠΑ, επιλέξαμε να ασχοληθούμε σήμερα με την Κοινοτική πτυχή του «Καλλικράτη». Για τα υπόλοιπα επιφυλασσόμαστε, όπως θα έπρεπε να είχαν πράξει και όλοι οι συναρμόδιοι Υπουργοί.

Επιχειρείται λοιπόν η διοικητική αναδιοργάνωση της χώρας χωρίς δύο από τις βασικές της συνιστώσες: την Ευρωπαϊκή, με την έννοια της αποτελεσματικής χρηματοδότησης της περιφερειακής πολιτικής, και την Εθνική, με την έννοια της άρσης των ανισοτήτων που χρόνια τώρα υπονομεύουν την κοινωνική και οικονομική συνοχή. Αν η χώρα δεν πέτυχε περισσότερα στους τομείς αυτούς, μεγάλη ευθύνη φέρει και η σημερινή διοικητική της οργάνωση. Μία οργάνωση που προέκυψε πριν από δεκαετίες, με κριτήρια που ήδη ακύρωσε η σημερινή οικονομική πραγματικότητα. Σήμερα υπάρχει ανάγκη για μία νέα σύγχρονη οργάνωση του κράτους η οποία να οδηγεί σε ανταγωνιστικότερες περιφέρειες, να δημιουργεί ισχυρότερες δομές και να εγγυάται την επωφελέστερη για τη χώρα κατανομή των Κοινοτικών πόρων. Το σχέδιο που ανακοινώσατε δεν διασφαλίζει τίποτε από αυτά.

Ειδικότερα, όσον αφορά στον υπολογισμό και την κατανομή των Κοινοτικών πόρων, η Ευρωπαϊκή Ένωση, υποδιαιρεί κάθε χώρα σε τρία γεωγραφικά επίπεδα (NUTS) που αντιστοιχούν σε διοικητικές μονάδες: το εθνικό (NUTS I), το περιφερειακό (NUTS II) και το επίπεδο των νομών (NUTS III). Το Κράτος-Μέλος ορίζει το επίπεδο εκείνο στο οποίο γίνονται οι υπολογισμοί και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το “ταυτοποιεί” ως συμβατό με το σχετικό Κανονισμό 1059/2003. Για τη χώρα μας, το επίπεδο αυτό αποτελούν οι δεκατρείς Περιφέρειες. Με βάση τον Κανονισμό, τυχόν νέα ταυτοποίηση λόγω «Καλλικράτη» μπορεί να γίνει είτε ανά τριετία, εφόσον η οργανωτική αλλαγή είναι ήσσονος σημασίας, είτε συντομότερα, εφόσον είναι ουσιαστική.

Στο πλαίσιο αυτό, η Κυβέρνηση έχει δύο επιλογές: ή να διατηρήσει τις σημερινές Περιφέρειες, εφόσον απέκλεισε την αναδιάρθρωσή τους, την οποία είχαμε επεξεργασθεί, ή να ορίσει στη θέση τους τις επτά αποκεντρωμένες διοικήσεις.

Στην πρώτη περίπτωση, οι επιπτώσεις στα Κοινοτικά κονδύλια και τις επιλεξιμότητες θα είναι οδυνηρές. Καταθέτω στα πρακτικά έναν πρωτόλειο πίνακα που δείχνει πως σήμερα δεν θα παίρναμε 20,1 δις Ευρώ όπως στο ΕΣΠΑ, αλλά περίπου 15 δις, δεδομένου ότι δύο επιπλέον περιφέρειες δεν θεωρούνται φτωχές και δεν ανήκουν στο λεγόμενο “Στόχο 1”. Δηλαδή με σημερινά στοιχεία, στις πέντε περιφέρειες που ήδη βρέθηκαν μερικώς ή πλήρως εκτός του στόχου αυτού, προστίθεται η Κρήτη και η Πελοπόννησος. Αυτό σημαίνει ότι το κόστος των έργων υποδομής θα καλυφθεί από εθνικούς πόρους. Όσο δε αργεί να κλείσει η συμφωνία για τον επόμενο προϋπολογισμό της Ε.Ε., τα πράγματα θα χειροτερεύουν, με κίνδυνο να χαθούν ακόμα και οι πόροι από το Ταμείο Συνοχής.

Στη δεύτερη περίπτωση, δεδομένου ότι ο χαρακτήρας των αποκεντρωμένων διοικήσεων δεν είναι αναπτυξιακός, υπάρχει η δυνατότητα λογιστικών τακτοποιήσεων. Όμως θα πρέπει να πείσετε την EUROSTAT ότι πρόκειται περί ουσιαστικής αναδιοργάνωσης της χώρας, αφού αυτό ορίζει ο Κανονισμός, κάτι που θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο. Νομίζω ότι καταλαβαίνετε τον λόγο.

Το Πρόγραμμα «Καλλικράτης», μοιάζει με «ρωσική μπαμπούσκα», αφού οι νομαρχίες, στα όριά τους και με τα έξοδά τους, κρύβονται στις περιφέρειες, οι παλαιοί δήμοι, στα όριά τους και με τα έξοδά τους, κρύβονται στους νέους δήμους, ενώ τέλος, δημιουργείται και ένα επιπλέον επίπεδο, η αποκεντρωμένη διοίκηση, και αυτή βεβαίως με τα έξοδά της. Οι αξιολογήσεις που θα διεξαχθούν από την Επιτροπή και την EUROSTAT προμηνύουν μεγάλη ταλαιπωρία για την Κυβέρνηση στις Βρυξέλλες και το Λουξεμβούργο, αφού δεν πρόκειται για ουσιώδη αναδιοργάνωση της διοικητικής δομής της χώρας αλλά για μια μεταμφίεση της υφιστάμενης κατάστασης. Οι πόροι, όπως προανέφερα, κατανέμονται στο επίπεδο εκείνο όπου μια διοικητική αρχή έχει την εξουσία να λαμβάνει διοικητικές ή πολιτικές αποφάσεις οι οποίες έχουν αντίκτυπο στην περιφερειακή ανάπτυξη. Η δε Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει, εάν με τις εξουσίες που παραχωρούνται στο επίπεδο αυτό, μπορούν να επιτευχθούν οι στόχοι της περιφερειακής πολιτικής. Κύριε Υφυπουργέ, αναρωτιέμαι αν μπορεί να περάσει ένας τέτοιος σχεδιασμός, όταν οι αποκεντρωμένες διοικήσεις θα αποφασίζουν για θέματα χωροταξίας, πολεοδομίας, περιβάλλοντος και δασών, ενώ ο σχεδιασμός και η εφαρμογή περιφερειακής πολιτικής θα ανήκει στις αιρετές περιφέρειες.

Ακόμα και αν αποφασίσει η Επιτροπή την ταυτοποίηση και άρα την κατανομή των πόρων στο επίπεδο των αποκεντρωμένων διοικήσεων, όπως ορίζει ο Κανονισμός, θα πρέπει να μεσολαβήσει τουλάχιστον ένας χρόνος προκειμένου να ληφθούν υπόψη τα νέα στατιστικά δεδομένα για τον υπολογισμό των πόρων αυτών. Αθροίστε λοιπόν τον χρόνο που χρειάζεται για να ολοκληρωθεί η εσωτερική διαβούλευση και νομοθέτηση του σχεδίου «Καλλικράτης» για τη διαπραγμάτευση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προκειμένου να εγκριθεί το σχέδιο και τον έναν επιπλέον χρόνο που προανέφερα και θα δείτε ότι δεν προλαβαίνετε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του 2011 ή του 2012. Αν είναι έτσι τα πράγματα, θα ήθελα να καταστήσω σαφές το ότι η Κυβέρνηση αναλαμβάνει μεγάλη ευθύνη.

Κάτι πολύ σημαντικό και επίκαιρο, είναι το εξής: μετά το 2013 θα υπάρξει μια μετατόπιση προς την αναπτυξιακή διάσταση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, δηλαδή προς το δεύτερο πυλώνα της, ο οποίος χρηματοδοτείται αποκλειστικά από το ΕΣΠΑ. Καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτό εφόσον περιοριστούν οι πόροι;

Διερωτώμαι, εάν για τις δημοσιονομικές επιπτώσεις του σχεδίου «Καλλικράτης» έχουν ερωτηθεί οι αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Εξωτερικών, του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, της Γενικής Γραμματείας Επενδύσεων και Ανάπτυξης, του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης αλλά και η Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στις Βρυξέλλες και ποιες είναι οι απόψεις τους.

Και μην μας πείτε, κύριε Υφυπουργέ, ότι σας ενδιαφέρει περισσότερο η αναπτυξιακή διάσταση του σχεδίου. Γιατί, τώρα που η οικονομική ανάπτυξη εξαρτάται περισσότερο από τις οικονομίες της Περιφέρειας και κυρίως από την ικανότητά τους να προσελκύουν επενδύσεις και να δημιουργούν απασχόληση, εσείς διατηρείτε τις νέες αιρετές Περιφέρειες στα όρια των σημερινών διοικητικών. Και αυτό το πράττετε παρά το ότι το επίπεδο των υποδομών επιτρέπει πλέον να δημιουργηθούν λιγότερες περιφέρειες οι οποίες να διαθέτουν και επαρκές μέγεθος και ολοκληρωμένο αναπτυξιακό προφίλ, ανάλογα με τα Ευρωπαϊκά πρότυπα.

Είναι δεδομένο ότι όσο το μέγεθος των Περιφερειών παραμένει μικρό και το πλήθος τους μεγάλο ούτε αποτελεσματική αναπτυξιακή πολιτική μπορούν να ασκήσουν αλλά ούτε και την ανταγωνιστικότητά τους να ενισχύσουν. Συνεπώς, οι αποφασιστικές αρμοδιότητες σχεδιασμού και εφαρμογής της ανάπτυξης που θα μεταβιβάσετε στις αιρετές Περιφέρειες, θα είναι «δώρον άδωρον». Ακόμη κι έτσι όμως, πώς θα αποκτήσουν οι αιρετές Περιφέρειες σύγχρονες και αποτελεσματικές δομές, όταν το σχέδιο «Καλλικράτης» προβλέπει την απόσχιση υπηρεσιών και την απόσπαση ή μετάταξη στελεχών στις αποκεντρωμένες διοικήσεις ή όταν η Κυβέρνησή σας ακυρώνει ενέργειες αναβάθμισης των ικανοτήτων σχεδιασμού και εφαρμογής της ανάπτυξης στην Περιφέρεια, όπως οι Αναπτυξιακοί Οργανισμοί Περιφέρειας A.E. και η πιστοποίηση της διαχειριστικής επάρκειας των δικαιούχων του ΕΣΠΑ; Δεν είναι οι Ανώνυμες Εταιρίες το πρόβλημα, κύριε Υφυπουργέ (κ. Αρναουτάκης). Αν είναι έτσι, γιατί θέλετε να δημιουργήσετε την «ΚΡΗΤΗ Α.Ε.». Τι θα προσφέρει η εταιρία αυτή στην Κρήτη;

Τα ζητήματα που εγείρονται είναι πολλά. Θα προβλέψετε κάποια μεταβατική περίοδο προκειμένου το σχέδιο «Καλλικράτης» να μην επηρεάσει την εφαρμογή του ΕΣΠΑ; Πώς θα αντιμετωπίσετε το ενδεχόμενο της μη συμμόρφωσης μιας αιρετής περιφερειακής αυτοδιοίκησης με τις οδηγίες ενός κεντρικού υπουργείου, όταν οι Κανονισμοί απαιτούν την “ανάληψη κρατικής ευθύνης” στα θέματα του ΕΣΠΑ. Πολύ φοβάμαι ότι, αν δεν βρείτε λύσεις, θα αναρωτιόμαστε τίνος είναι το έργο, ποιος το σχεδιάζει και ποιος το εντάσσει, ποιος το διοικεί και ποιος το πληρώνει, ποιος πρέπει και αν πρέπει να υπογράφει.

Συμπερασματικά, θεωρώ πως οι βασικές αρχές της νέας αρχιτεκτονικής για το διοικητικό οικοδόμημα της χώρας που μας παρουσιάσατε, δεν βρίσκονται καν στον ελάχιστο παρονομαστή του αποδεκτού.

Δευτερολογία:

Μας κατηγορήσατε ότι, ως Κυβέρνηση, δεν λάβαμε υπόψη τον Κανονισμό 1059/2003 και δεν έγινε τροποποίηση του χάρτη περιφερειακών ενισχύσεων της χώρας. Θα πρέπει όμως να γνωρίζετε ότι απευθείας διαπραγμάτευση με την EUROSTAT μπορούσε να γίνει μέχρι τον Ιούλιο του 2013, όταν τέθηκε σε ισχύ ο Κανονισμός και τότε στην Κυβέρνηση ήταν το ΠΑΣΟΚ. Από τον Ιούλιο του 2013, απαιτείται διαπραγμάτευση με όλα τα Κράτη-Μέλη και όχι μόνο με την EUROSTAT. Αυτό σημαίνει ότι μια τροποποίηση θα πρέπει να περάσει από την κρίση της Γερμανίας, της Σουηδίας και, γενικά, των χωρών που είναι καθαροί συνεισφορείς στον Κοινοτικό προϋπολογισμό. Αν είχατε αδράξει την ευκαιρία να τροποποιήσετε εσείς τον χάρτη όσο ήταν καιρός, η χώρα όχι μόνο θα είχε διευκολυνθεί κατά τη διαπραγμάτευση για τους πόρους της περιόδου 2007-2013, αλλά θα μπορούσε να αντλήσει και μεγαλύτερα δημοσιονομικά οφέλη.

Αν κατάλαβα καλά από την ομιλία του Υφυπουργού, η Κυβέρνηση προτίθεται να ορίσει ως επίπεδο NUTS II τις νέες Αποκεντρωμένες Διοικήσεις.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΝΤΟΛΙΟΣ (Υφυπουργός Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης): Για να μην δημιουργηθεί καμία παρεξήγηση, πιθανό να εκφράστηκα λάθος. Σε καμία περίπτωση εμείς δεν θεωρούμε ότι οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις θα είναι το επίπεδο NUTS II. Είπα ότι γνωρίζουμε το θέμα, όπως το περιγράψατε στην ερώτησή σας.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Αυτό που αναφέρετε είναι σημαντικό. Εφόσον λοιπόν διατηρήσετε ως επίπεδο NUTS II τις αιρετές Περιφέρειες και μάλιστα στα όρια των σημερινών διοικητικών Περιφερειών, με τα στατιστικά δεδομένα του 2010, υπολογίζω ότι θα χαθούν πέντε δις Ευρώ από το ΕΣΠΑ ΙΙ. Προβολή στο 2011 και στο 2012 δεν είμαι σε θέση να κάνω. Αν είχατε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο συνενώσεων ακόμα και σε επίπεδο νομών, θα μπορούσε να αποφευχθεί ο κίνδυνος αυτός αλλά και να αντιμετωπισθούν παράδοξες καταστάσεις όπως αυτή της Στερεάς Ελλάδας. Ως Γενικός Γραμματέας Επενδύσεων και Ανάπτυξης του τ. ΥΠΟΙΟ, είχα εκπονήσει ολοκληρωμένο σχέδιο πέντε χωρικών ενοτήτων, το οποίο και παρέδωσα πρόσφατα στον νέο Υφυπουργό.

Δυστυχώς, η Κυβέρνηση, με τα πισωγυρίσματά της, δεν θέτει σε κίνδυνο μόνο τους πόρους αλλά και την ορθή εφαρμογή του ΕΣΠΑ. Θα αναφέρω ως παραδείγματα την επαναφορά της αυτεπιστασίας κατά τη διαδικασία παραγωγής των μελετών, την ακύρωση της πιστοποίησης της διαχειριστικής επάρκειας των δικαιούχων και την κατάργηση της δυνατότητας σύστασης Α.Ο.Π. Α.Ε. – ειδικά τώρα που οι Περιφέρειες χρειάζονται αποτελεσματικότερη υποστήριξη δεδομένου ότι οι νέες προτεραιότητες 2014-2020 θα είναι λιγότερες και πιο στοχευμένες.

Η Κυβέρνηση θα πρέπει να είναι προσεκτική και με τους υπό διαμόρφωση Κανονισμούς. Για παράδειγμα, στο κείμενο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Περιφέρειες 2009» προαναγγέλλεται ότι παρεμβάσεις στις γεωγραφικές περιοχές με μειονεκτήματα θα μπορούν να γίνονται και σε επίπεδο κατώτερο του NUTS ΙΙ. Αυτή η πρόταση θα πρέπει να ενσωματωθεί στους Κανονισμούς – εμείς θα σας χειροκροτήσουμε αν το καταφέρετε – προκειμένου τα νησιά, λόγω γεωγραφικού μειονεκτήματος, να αποκτήσουν πιο εύκολη πρόσβαση στη χρηματοδότηση.

Κύριε Υφυπουργέ, σας γνωρίζω από την εποχή που διατελούσατε δήμαρχος και σας τιμώ. Πιστεύω όμως ότι η σημερινή σας παρουσία χωρίς τα συναρμόδια Υπουργεία –Εξωτερικών και Οικονομίας και αρμόδια στελέχη, δείχνει ότι το ζήτημα δεν το έχετε μελετήσει στην τεχνική του βάση και, όπως έχω ξαναπεί, στη χώρα μας, δυστυχώς, τα προβλήματα γίνονται πολιτικά, επειδή δεν επιλύονται ως τεχνικά.