Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας_Η Ε.Ε. μπροστά στα προβλήματα του σήμερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Η Ε.Ε. μπροστά στα προβλήματα του σήμερα – οικονομική κρίση, περιβάλλον, ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.

Πέμπτη 04 Δεκεμβρίου 2008, Βόλος,

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Κυρίες και κύριοι,

Είναι πλέον γεγονός ότι η παγκόσμια οικονομία διέρχεται μια από τις πιο κρίσιμες περιόδους των τελευταίων δεκαετιών. Οι τελευταίοι μήνες ιδιαίτερα πλούσιοι σε γεγονότα και εξελίξεις, έδειξαν ότι η παγκόσμια αλληλεξάρτηση των οικονομικών και ενεργειακών συστημάτων και αγορών, στο βαθμό που δεν θα αλλάξουν τα σημερινά δεδομένα, θα μας επιφυλάσσουν όλο και μεγαλύτερες εκπλήξεις στο μέλλον.

Από τη μια πλευρά, ο εντεινόμενος διεθνής ανταγωνισμός επηρεάζει τις προϋποθέσεις για βιώσιμη ανάπτυξη, πρόοδο και κοινωνική ευημερία.

Οι ανταγωνιστικές πιέσεις που ασκούνται στις οικονομίες απαιτούν την ανάληψη πρωτοβουλιών αντιμετώπισης των ολοένα και μεγαλύτερων προκλήσεων. Η Ευρώπη, στο επίκεντρο της παγκόσμιας αλληλεξάρτησης, έχει επωφεληθεί σημαντικά, εκμεταλλευόμενη την ταχύτατη διάδοση της τεχνολογικής προόδου, τις περισσότερες εμπορικές ευκαιρίες, τη μείωση των εμποδίων για επενδύσεις και τις εσωτερικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.

Ωστόσο, δεν μπορεί κανείς παρά να διαπιστώσει ότι τα οφέλη δεν είναι ομαλά κατανεμημένα, δημιουργώντας χαμένους και κερδισμένους από αυτή την πολυδιάστατη διαδικασία αλλαγής.

Από την άλλη πλευρά, η εκρηκτική κατάσταση που βιώνουμε πρόσφατα και που οφείλεται πρωτίστως στην εντεινόμενη χρηματοπιστωτική κρίση, που ξέσπασε στις ΗΠΑ φαίνεται να διαμορφώνει νέα δεδομένα και απαιτεί νέες προσεγγίσεις. Η Ευρώπη δεν μπορεί παρά να επηρεάζεται άμεσα από τις εξελίξεις που δρομολογούν οι μεγάλοι οικονομικοί κλυδωνισμοί.

Σας διαβάζω μερικούς από τους τίτλους μεγάλων εφημερίδων σε διάφορες χώρες της Ε.Ε. :

ΙΡΛΑΝΔΙΑ : «Η στεγαστική αγορά ψαλιδίζει τα νύχια του «κέλτικου τίγρη»».
ΙΣΠΑΝΙΑ : «Οι εξωτερικές ανισορροπίες επιμένουν, το φορολογικό πλεόνασμα εξαφανίζεται».
ΓΑΛΛΙΑ: «Η επιβραδυνόμενη ανάπτυξη έχει αντίκτυπο στα δημοσιονομικά ελλείμματα».
ΒΕΛΓΙΟ : «Οι παγκόσμιοι κλυδωνισμοί κατακρημνίζουν την εγχώρια ζήτηση»
ΔΑΝΙΑ : «Γλιστράει από την οροφή»
ΓΕΡΜΑΝΙΑ : «Η παγκόσμια ύφεση ρίχνει το χτύπημα της»
ΙΤΑΛΙΑ: «Λιμνάζουσα οικονομική δραστηριότητα και περαιτέρω απώλειες ανταγωνιστικότητας»
ΟΛΛΑΝΔΙΑ : «Το τελείωμα μιας περιόδου ισχυρής ανάπτυξης»
ΣΟΥΗΔΙΑ : «Η επιδεινωμένη προοπτική ανάπτυξης διαβρώνει τα φορολογικά πλεονάσματα»

Σε αντιστοίχιση με τους παραπάνω τίτλους και όλοι σχεδόν οι δείκτες στην Ευρωζώνη. Ο μέσος ρυθμός της ανάπτυξης της, από 2,8% το 2006, συρρικνώθηκε στο μισό, ενώ οι πιο ισχυρές οικονομίες (Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία) κατέγραψαν, το τελευταίο τρίμηνο, αρνητικά πρόσημα. Είχαν, δηλαδή, αναπτυξιακή υποχώρηση.

Ο James Galbraith γιός του John Kenneth σε μια πρόσφατη συνέντευξή του εξέφρασε μια μεγάλη ανησυχία για την Ευρώπη. Είπε ότι σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, η Ευρώπη δεν έχει δομή οικονομικής διακυβέρνησης για να αντιμετωπίσει κατάλληλα και αποτελεσματικά τη σημερινή κρίση. Αμφισβήτησε, δηλαδή, την καρδιά του ευρωπαϊκού οικοδομήματος υπονοώντας πως η Ένωση είναι πολύ περισσότερο ένας οικονομικός συνασπισμός παρά μια πολιτική οργάνωση των κοινωνιών στη βάση κοινών συμφερόντων. Είναι, ωστόσο, έτσι τα πράγματα?

Καταρχήν είναι αλήθεια ότι, τόσο για την Ευρώπη, όσο και για τις ΗΠΑ, τα πράγματα δεν είναι καθόλου εύκολα: είναι γνωστό ότι η έλλειψη ρυθμιστικού και ελεγκτικού πλαισίου του χρηματοπιστωτικού συστήματος προκάλεσε μεγάλη αύξηση της ρευστότητας η οποία δημιούργησε τις γνωστές «φούσκες» που αποκαλύφθηκαν με την κρίση. Είναι επίσης γνωστό ότι η επακόλουθη μείωση των μοναδικών πραγματικών οικονομικών αξιών, της απασχόλησης και των μετρητών προκάλεσε ανασφάλεια, αβεβαιότητα. Τα νοικοκυριά, με το φόβο της ανεργίας και λόγω του υψηλού κόστους δανεισμού, ήδη μειώνουν τις καταναλωτικές τους δαπάνες.

Οι επιχειρήσεις από την πλευρά τους, λόγω της πτώσης της κατανάλωσης αλλά και του ακριβού δανεισμού, για να μειώσουν ή να συγκρατήσουν το κόστος προχωρούν σε προληπτικές απολύσεις. Οι δε επενδυτές, έχοντας προεξοφλήσει μείωση των κερδών των επιχειρήσεων, εγκαταλείπουν την αγορά αξιών οδηγώντας σε πτώση τις τιμές. Παράλληλα, φοβούμενοι μαζικές πτωχεύσεις επιχειρήσεων, στρέφονται στην πιο σίγουρη αγορά ομολόγων οδηγώντας σε άνοδο τις τιμές τους. Τέλος το κράτος, γνωρίζοντας ότι πτώση της κατανάλωσης με αύξηση έμμεσων φόρων και χαμηλή ανταγωνιστικότητα με αύξηση άμεσων φόρων είναι ασυμβίβαστα, έχει ως μόνη πρόσθετη πηγή χρηματοδότησης επίσης τον ακριβό δανεισμό.

Η χρηματοπιστωτική κρίση ήλθε να προστεθεί στην συνεχιζόμενη μεγάλη αύξηση της ζήτησης πετρελαίου, τη διαμόρφωση των τιμών με κριτήρια χρηματοπιστωτικού συστήματος και όχι προσφοράς και ζήτησης,, καθώς επίσης και την αδυναμία της παραγωγής και των υποδομών φυσικού αερίου να καλύψουν την αυξημένη ζήτηση, γεγονότα που συνέβαλαν στη διαμόρφωση κλίματος μεγάλης ενεργειακής ανασφάλειας.

Παράλληλα, η χρηματοπιστωτική κρίση διεύρυνε τον προβληματισμό εισάγοντας σε αυτόν ζητήματα που αφορούν το υφιστάμενο μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης, αναδεικνύοντας προβλήματα του πλανήτη που στην ουσία εντείνουν την οικονομική κρίση: το δημογραφικό, τις κοινωνικο – οικονομικές ανισότητες, την κλιματική αλλαγή, τα ζητήματα μετανάστευσης.

Στο ΕΚ οι δηλώσεις είναι χαρακτηριστικές : Για τον Γάλλο Joseph DAUL η παρούσα κρίση “δεν συνιστά την ήττα του καπιταλισμού” αλλά καθιστά σαφή την ανεπάρκεια των κανόνων που αυτή την στιγμή διέπουν το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και ιδιαίτερα το αμερικανικό. Τόσο ο ίδιος όσο και η πολιτική του ομάδα θεωρούν ότι “κατά την αντιμετώπιση της κρίσης θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην κατάσταση των εργαζομένων και των ΜμΕ”.

O Γερμανός Martin SCHULZ υπογράμμισε την ανάγκη άμεσης λήψης μέτρων για την αντιμετώπιση της κρίσης. Επιπλέον, επέκρινε ένα μεγάλο μέρος των τραπεζιτών που δεν έχουν αλλάξει τον τρόπο συμπεριφοράς τους “παρότι τσέπωσαν δημόσιο χρήμα”. Τους σύγκρινε μάλιστα με τζογαδόρους που αφού χάσουν τα λεφτά τους στο καζίνο συνεχίζουν να παίζουν σαν να μη συνέβη τίποτα. Τέλος, τάχθηκε υπέρ περισσότερων επενδύσεων στην πραγματική οικονομία ώστε “να διασφαλίσουμε τις θέσεις απασχόλησης”.
 
Ο Βρετανός φιλελεύθερος Graham WATSON χαιρέτησε αρχικά το σχέδιο ρύθμισης, εποπτείας και διαφάνειας των χρηματοπιστωτικών φορέων και των μεγάλων επιχειρήσεων που προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Στην συνέχεια διατύπωσε τη γνώμη ότι η ΕΕ θα πρέπει να ενθαρρύνει τις περιβαλλοντικές επενδύσεις και την καταπολέμηση των κλιματικών αλλαγών.
 
H Ιταλίδα Monica FRASSONI θεωρεί τη στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής συνυπεύθυνη για την χρηματοπιστωτική κρίση. Την κατηγόρησε ακόμη για αμέλεια και επιφανειακή προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. “Σκοπός μας θα πρέπει να είναι η χρηματοδότηση μιας αποτελεσματικής περιβαλλοντικής πολιτικής” ανέφερε χαρακτηριστικά.