ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ

Συνέντευξη Κ. Μουσουρούλη

Πρώτο Θέμα

-Δώστε μας το πλαίσιο του σχεδιασμού σας για το πλάνο δίκαιης ανάπτυξης. Πόσο κοντά είμαστε στην έγκρισή του από την Κομισιόν, τι εκκρεμότητες υπάρχουν και πότε πιστεύετε ότι θα έρθουν στην Ελλάδα οι πρώτοι διαθέσιμοι πόροι και σε ποια έργα;

Αμέσως μετά την έγκριση του ΕΣΠΑ, σταδιακά θα εκταμιεύονται 2 δισ. ευρώ τα οποία «κλείδωσαν» για τις περιοχές μετάβασης. Το Πρόγραμμα Δίκαιης Μετάβασης έχει ως βάση αναφοράς τρία εδαφικά σχέδια: της Δυτικής Μακεδονίας, της Μεγαλόπολης και των νησιών του Αιγαίου και της Κρήτης, τα οποία δικαιούνται και αυτά στήριξη, μετά την επιτυχία της ένταξής τους στο Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης. Το Πρόγραμμα καταρτίζεται και εκτιμώ ότι θα κόψει το νήμα της έγκρισης πρώτο, μεταξύ των αντίστοιχων προγραμμάτων άλλων κρατών-μελών, όπως αξίζει σε μια χώρα πρωτοπόρο στην ευρωπαϊκή μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής. Οι εκκρεμότητες είναι αναπόφευκτες σε ένα τόσο σύνθετο έργο. Ωστόσο «κλείνουν» η μία μετά την άλλη, όπως έγινε με τα νέα ποσοστά ενίσχυσης των επιχειρήσεων που μας ενέκρινε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το ίδιο γίνεται με τις αποκαταστάσεις των εδαφών, τον καθορισμό νέων χρήσεων γης, τη δημιουργία οργανωμένων χώρων εγκατάστασης επιχειρήσεων, την τηλεθέρμανση, αλλά και με ένα πλήθος έργων και ενεργειών που δε θα είχαν γίνει, αν ο Πρωθυπουργός δεν έθετε τη χώρα στην πρώτη γραμμή της μετάβασης στην κλιματική ουδετερότητα. Αυτές τις ενέργειες η χώρα θα τις αναλάμβανε υποχρεωτικά στο μέλλον, αλλά υπό χειρότερες συνθήκες σε σχέση με το παρόν.

-Αναφερθήκατε σε νέα πιο ελκυστικά κίνητρα κρατικών ενισχύσεων για τις επιχειρήσεις που θα επενδύσουν στις λιγνιτικές περιοχές. Τι σηματοδοτεί η εξέλιξη αυτή;

Μετά από πολύμηνες τεκμηριωμένες παρεμβάσεις στις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πετύχαμε ισχυρά κίνητρα για τις περιοχές μετάβασης, συνεπή με τις προβλέψεις του σχεδιασμού μας. Τα νέα ποσοστά φτάνουν στο 40-60% για τις μεγάλες επιχειρήσεις, 50-70% για τις μεσαίες και 60-80% για τις μικρές, σε ορισμένες δε περιπτώσεις διπλασιάζονται σε σχέση με τα ισχύοντα σήμερα. Οι ισχυροί πόροι που εξασφαλίστηκαν σε συνδυασμό με τα κίνητρα αυτά, ανοίγουν διάπλατα το δρόμο για την αξιοποίηση των αναπτυξιακών δυνατοτήτων των περιοχών μετάβασης.

– Η χώρα μας καλείται να υλοποιήσει ένα γιγαντιαίο πρότζεκτ που θα αλλάξει το οικονομικό και παραγωγικό μοντέλο σε δύο από τις πλέον επιβαρυμένες περιοχές της χώρας. Τι κοινά χαρακτηριστικά και τι διαφορές εντοπίζεται μεταξύ Δυτικής Μακεδονίας και Μεγαλόπολης και σε τι βαθμό διαφοροποιείται και το επενδυτικό ενδιαφέρον;

Πρόκειται για το μεγαλύτερο πρότζεκτ οικονομικού μετασχηματισμού που σχεδιάστηκε και πρόκειται να υλοποιηθεί ποτέ στη χώρα. Η εντατική εκμετάλλευση του λιγνίτη είχε συνέπειες στο περιβάλλον, εξαιτίας της δέσμευσης μεγάλων εκτάσεων γης, της αλλοίωσης της μορφολογίας του εδάφους, των μετακινήσεων οικισμών και δικτύων, της έκλυσης αερίων ρύπων και σκόνης από τις μεταφορές άγονων υλικών και τέφρας. Από την άλλη πλευρά, η ανάπτυξη που δημιούργησε οδήγησε σε εφησυχασμό -αδικαιολόγητο μετά τη στροφή της ΕΕ στην πράσινη ενέργεια. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να εγκαταλείπονται άλλοι παραγωγικοί κλάδοι, να «παγώνουν» σχέδια και, ταυτόχρονα, οι χαμένες θέσεις εργασίας να προκαλούν ύφεση, ακριβώς λόγω του κυρίαρχου ρόλου του λιγνίτη. Όσο για το επενδυτικό ενδιαφέρον, δεν είναι μόνο οι ενισχύσεις που το προκαλούν, αλλά είναι και τα δίκτυα, το πολυάριθμο και έμπειρο ανθρώπινο δυναμικό, οι τεράστιες εκτάσεις γης κ.λπ. Το ενδιαφέρον αυτό διαφοροποιείται σε ένα βαθμό για ορισμένες επενδύσεις, επειδή η Μεγαλόπολη έχει το πλεονέκτημα της γειτνίασης με την Αθήνα, ενώ η Δυτική Μακεδονία έχει τα πλεονεκτήματα της σύνδεσης με τη βαλκανική ενδοχώρα κ.α..

-Εκτός από τις λιγνιτικές περιοχές, ο σχεδιασμός εντάσσει στις περιοχές μετάβασης και τα ελληνικά νησιά. Τι είδους παρεμβάσεις δρομολογούνται και ποια νησιά αφορούν; Ποιο είναι το πλάνο χρηματοδότησης.

Μετά από εντατική προσπάθεια των εθνικών αρχών και συντονισμένες ενέργειες των ευρωβουλευτών, τα νησιά που ηλεκτροδοτούνται κυρίως από αυτόνομους σταθμούς με καύσιμο το μαζούτ ή το ντίζελ, εντάχθηκαν στο Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης και έτσι, ως περιοχές μετάβασης, θα επωφεληθούν εξίσου από τα αυξημένα ποσοστά ενίσχυσης που εξασφαλίσαμε, προκειμένου, αξιοποιώντας τα φυσικά και πολιτιστικά τους διαθέσιμα, να διαφοροποιηθούν και να μην εξαρτώνται, σχεδόν αποκλειστικά, από τον τουρισμό και την αγορά ακινήτων. Η εξέλιξη αυτή είναι σημαντική ιδίως για τα νησιά που αντιμετωπίζουν προκλήσεις, όπως το προσφυγικό, η παράνομη μετανάστευση, η προσβασιμότητα κ.ά. Προς αυτή την κατεύθυνση, ομαδοποιώντας τα νησιά με βάση την προοπτική ηλεκτρικής διασύνδεσής τους, τις δημογραφικές τάσεις και την τουριστική κίνηση, εστιάζουμε στην πράσινη ενέργεια, την κυκλική οικονομία, τις μεταφορές, την ηλεκτροκίνηση, τις ολοκληρωμένες εδαφικές επενδύσεις κ.ά

-Ποιες εκτιμάται ότι είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες στην υλοποίηση του σχεδιασμού. Υπάρχουν αντίστοιχα και τόσο μεγάλης κλίμακας έργα στο εξωτερικό από τα οποία θα μπορούσαμε να διδαχτούμε καλές πρακτικές;

Αντλήσαμε εμπειρία εξετάζοντας τα αποτελέσματα εκτεταμένων μετασχηματισμών σε επτά ευρωπαϊκές χώρες. Προσδιορίσαμε τους παράγοντες επιτυχίας, όπως οι εμβληματικές επενδύσεις, η διακυβέρνηση, τα κίνητρα. Όμως καμία περιοχή δεν παρουσιάζει τόσο μεγάλη εξάρτηση από έναν κλάδο, όπως συμβαίνει στη χώρα μας, ενώ σε χώρες όπως η Γερμανία, οι συνθήκες μετασχηματισμού είναι καλύτερες. Εμείς διαμορφώνουμε τις προϋποθέσεις της μετάβασης με αποφάσεις προσανατολισμένες σε ένα αποτέλεσμα: να μετατραπούν οι περιοχές σε νησίδες πρωτοπορίας, λίκνα ανάπτυξης, μαγνήτες επενδύσεων, σημεία αναφοράς για την ποιότητα της ζωής. Αισιοδοξώ λοιπόν ότι θα είμαστε εμείς η βέλτιστη πρακτική την οποία θα ακολουθήσουν οι άλλοι. Και μην ξεχνάμε το κυριότερο. Η Ελλάδα έχει πλέον αλλάξει. Το «αυτά δεν γίνονται εδώ» που λέγαμε κάποτε, να που γίνονται.

-Οι εκτάσεις γης που θα αφήσει πίσω του ο λιγνίτης υπολογίζονται περίπου σε 150.000 στρέμματα. Το ΣΔΑΜ προβλέπει τη δημιουργία δύο SPV. Πόσες εκτάσεις θα περάσουν σε κάθε εταιρεία ειδικού σκοπού και με τι αντίτιμο. Ποιος θα είναι ο ρόλος της ΔΕΗ και ποιος της Εγνατίας;

Οι εκτάσεις είναι σημαντικά μεγαλύτερες. Η επιστροφή τους στη φύση και την ανθρώπινη χρήση είναι η κυρίαρχη πρόκληση τόσο στην περιβαλλοντική, όσο και στην αναπτυξιακή διάσταση της μετάβασης. Τα 2/3 των εκτάσεων αυτών θα περιέλθουν στην κυριότητα ενός SPV του Δημοσίου δια συμψηφισμού της αξίας τους με το κόστος της αποκατάστασης, για την οποία υπέχει μεν υποχρέωση η ΔΕΗ, αλλά σύμφωνα με τις χρήσεις που είχαν προσδιοριστεί πριν εκπονηθεί το σχέδιο δίκαιης μετάβασης. Οι εκτάσεις θα αξιοποιηθούν για τις νέες χρήσεις που προβλέπει το σχέδιο, όπως είναι τα επιχειρηματικά πάρκα, οι οποίες διαφοροποιούν τόσο το κόστος των έργων αποκατάστασης που θα αναλάβει εργολαβικά η ΔΕΗ, όσο και των έργων αναπροσαρμογής της χρήσης των εκτάσεων αυτών. Ταυτόχρονα δημιουργείται μια εξειδικευμένη θυγατρική της «Εγνατία Οδός», η οποία θα αξιοποιήσει την τεχνογνωσία της μητρικής, προκειμένου να αποτελέσει τον κύριο φορέα υλοποίησης έργων και δράσεων στις περιοχές μετάβασης, από την ωρίμανση έως και την ολοκλήρωσή τους.

-Στο concept paper του νέου προγράμματος περιγράφεται ως ένα είδος παραχώρησης (ΣΔΙΤ) για την αξιοποίηση και εκμετάλλευση των δημοσίων εκτάσεων. Τι προβλέπει ο σχεδιασμός αυτός;

Το SPV θα πρέπει να αναπτύξει σχεδιασμούς συμπράττοντας με ιδιώτες. Με τη συμμετοχή τους, είτε με τη μορφή συνεργαζόμενου εταίρου, είτε ως παρόχου υπηρεσιών προς το Δημόσιο, επιδιώκονται καλύτεροι όροι αξιοποίησης των εκτάσεων και παροχής υπηρεσιών προς τους χρήστες, ενώ αποδεσμεύονται πόροι για τη χρηματοδότηση άλλων έργων. Είναι γεγονός ότι το εγχείρημα είναι πολύπλοκο και απαιτεί μεγάλη εμπειρία και προσπάθεια. Πάντως, για τις επιχειρήσεις που θα εγκατασταθούν στα επιχειρηματικά πάρκα αλλά και για τους πολίτες που θα απολαμβάνουν τους χώρους αναψυχής, σημασία έχει ο χρόνος, το κόστος και η ποιότητα παροχής των υπηρεσιών.

-Πέραν των 16 εμβληματικών έργων, έχουν υποβληθεί άλλα επενδυτικά σχέδια και σε ποιους τομείς;

Από τον Ιούνιο παραμένει ανοικτή η πρόσκλησή μας σε επενδυτές να υποβάλουν μη δεσμευτικές προτάσεις σε ειδική Τεχνική Επιτροπή η οποία τις αξιολογεί διατυπώνοντας επιστημονικά τεκμηριωμένη γνώμη. Η οργανωμένη αυτή διαδικασία οδήγησε στην κατάθεση πλήθους προτάσεων για επενδύσεις αποθήκευσης ενέργειας, παραγωγής κυψελών υδρογόνου, λογισμικού, μεταλλουργίας, κυκλικής οικονομίας, αγροδιατροφής, υδροπονίας κ.λπ. Με τις περιοχές μετάβασης να είναι πλέον στο επίκεντρο του επενδυτικού ενδιαφέροντος, ανατέθηκε στην “Entreprise Greece” η οργανωμένη υποδοχή, η ενημέρωση και η υποστήριξη των επενδυτών.

-Τελευταία παρατηρούμε έναν καταιγισμό αιτήσεων για πράσινα έργα που έχουν επίκεντρο τα δύο πρώην λιγνιτκά κέντρα της χώρας. Μπορεί να υλοποιηθεί με ασφάλεια ένα τόσο μεγάλο επενδυτικό πρότζεκτ, όταν μπαίνουν εμπόδια από φορείς που καλούνται να γνωμοδοτήσουν αλλά και να αγκαλιάσουν τα έργα αυτά; Πώς σκοπεύετε να διαχειριστείτε την κατάσταση αυτή;

Η ισορροπία δεν επιτυγχάνεται με τρικλοποδιές, την ώρα που η τεχνολογία τρέχει με ταχύτητα φωτός. Όταν προϊόντα παράγονται ήδη σε εκτυπωτές 3D, κάποιοι επιμένουν στην…αντιγραφή με το χέρι. Οι τοπικές κοινωνίες έχουν τα ερεθίσματα για να αναγνωρίσουν την σημασία της πράσινης επιχειρηματικότητας στη διατήρηση του χαρακτήρα των περιοχών τους ως εθνικών ενεργειακών κέντρων. Και αυτή σημαίνει τεχνολογίες ΑΠΕ αλλά όχι αποκλειστικά. Πάντως, όπως συμβαίνει σε κάθε μεγάλη αλλαγή, δεν πρέπει να υποτιμάται ότι πρόκειται για μετάβαση από μια παρελθούσα κατάσταση ισχυρής στη μνήμη ευημερίας, με αναφορές που εμποδίζουν να φανεί καθαρά η πραγματική διακύβευση. Εκτός από τον διαρκή διάλογο, προετοιμάζουμε σειρά θεσμικών ρυθμίσεων προς την κατεύθυνση τόσο της εξισορρόπησης, όσο και της προστασίας και επιτάχυνσης των επενδύσεων.