Τετράδια πολιτισμού_Αποτελέσματα των παρεμβάσεων των ΚΠΣ στον πολιτισμό

Τετράδια Πολιτισμού

Αποτελέσματα των παρεμβάσεων των ΚΠΣ στον πολιτισμό

Τρίτη 16 Ιανουαρίου 2007

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Ο πολιτισμός είναι μία αντανάκλαση του εαυτού μας. Ένα παράθυρο της κοινωνίας μας προς τον έξω κόσμο. Ένας συνδετικός κρίκος μεταξύ των λαών σε πολλούς τομείς π.χ. στη βελτίωση της γνώσης και της διάδοσης του πολιτισμού, στη διατήρηση και προστασία της κληρονομιάς, σε μη εμπορικές πολιτιστικές ανταλλαγές, στην καλλιτεχνική δημιουργία κλπ. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι, αν και αργά, η ΕΕ (συνθήκη του Μάαστριχτ) υιοθέτησε ρητά την ανάγκη ανάπτυξης των πολιτισμών αποδεχόμενη πόσο σημαντική είναι η εθνική πολυμορφία και προβάλλοντας ταυτόχρονα την κοινή πολιτιστική κληρονομιά των Κρατών Μελών. Λέω αργά, διότι στη συνθήκη της Ρώμης αγνοείτο οποιαδήποτε αναφορά στον Πολιτισμό.

Στα ΜΟΠ και στο Α΄ ΚΠΣ ο τομέας ήταν εξαιρετικά υποβαθμισμένος με παρεμβάσεις τοπικής σημασίας και αποσπασματικού χαρακτήρα, χωρίς συνολικό σχέδιο Πολιτιστικής Πολιτικής. Το σχετικό υποπρόγραμμα του Β΄ ΚΠΣ ενταγμένο στο Ε.Π. «Τουρισμός – Πολιτισμός» ήταν η πρώτη ουσιαστική προσπάθεια διαμόρφωσης μίας συγχρηματοδοτούμενης διαρθρωτικής παρέμβασης σε εθνικό επίπεδο και περιέλαβε 64 έργα, ύψους 207 Μ€. Παράλληλα υλοποιήθηκαν μέσα από τα ΠΕΠ και τις ΚΠ, 214 έργα, ύψους 195 Μ€. Συνολικά δε μιλάμε για περίπου 280 έργα με π/υ 402 Μ€. Σε εθνικό επίπεδο, οι παρεμβάσεις κάλυψαν μικρό μέρος των αναγκών του Τομέα. Συμπερασματικά, το σύνολο των παρεμβάσεων εκτιμάται ότι επηρέασε θετικά ένα μικρό μόνο μέρος του πολιτιστικού δυναμικού της χώρας.

Στο Γ΄ ΚΠΣ, ο Πολιτισμός αναδείχθηκε για πρώτη φορά ως αυτοτελής τομέας διαρθρωτικής παρέμβασης με δύο κύριους άξονες: την Προστασία και ανάδειξη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς και την Ανάπτυξη του Σύγχρονου Ελληνικού Πολιτισμού που υλοποιούνται μέσα από ένα πακέτο χρηματοδότησης ύψους περίπου 1,4 δις € : ΕΠ «Πολιτισμός» (648 Μ€), ΠΕΠ και ΚΠ INTERREG (609 Μ€), ΕΠ«ΚτΠ» (110 Μ€), το ΕΠ «Απασχόληση και Επ. Κατάρτιση» (53 Μ€), και άλλα ΕΠ (π.χ. ΕΠΑΝ με 10 Μ€). Ο κύριος όγκος αφορά σε επενδύσεις υποδομών σε μνημεία και μουσεία, καθώς και στον τομέα του σύγχρονου πολιτισμού.

Μουσεία. Προώθηση σύγχρονης μουσειολογικής αντίληψης, ανάδειξη της εκπαιδευτικής τους διάστασης και περιοδικών εκθέσεών τους, ένταξή τους στην καθημερινή πολιτιστική ζωή του τόπου, αλλαγή της επικοινωνιακής τους πολιτικής κ.ο.κ. Στον τομέα αυτό έχει σημειωθεί πολύ σημαντική πρόοδος, καθώς ένα πανελλαδικό δίκτυο Μουσείων καλύπτει πλέον το σύνολο της Επικράτειας. Οι σημαντικότερες πόλεις της χώρας, και παράλληλα οι σημαντικότεροι αρχαιολογικοί χώροι της, αποκτούν αξιόλογες και εκσυγχρονισμένες μουσειακές υποδομές, τόσο από την άποψη της κτιριακής υποδομής, όσο και από την άποψη των νέων εκθέσεων (που συμβάλλουν αποφασιστικά στην αύξηση της επισκεψιμότητας). Αναφέρονται ενδεικτικά, πέραν του νέου Μουσείου Ακρόπολης, τα εξής Μουσεία: Εθνικό Αρχαιολογικό, Αρχαιολογικά Θεσσαλονίκης – Πάτρας – Ηρακλείου – Ολυμπίας – Δελφών – Ρόδου – Ιωαννίνων – Θηβών – Ναυπλίου, κλπ. Αναφέρονται ακόμη τα Βυζαντινά Μουσεία Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Υπό την προϋπόθεση, ότι μία σειρά έργων – που σήμερα βρίσκονται σε εξέλιξη – θα ολοκληρωθεί, κάτι που αντικειμενικά είναι εφικτό, φαίνεται ότι ο τομέας των Μουσείων θα αποκτήσει μία ικανοποιητική υποδομή με την ολοκλήρωση του Γ΄ ΚΠΣ. Στα περισσότερα μουσεία έχουν δημιουργηθεί νέες εκθέσεις, οι οποίες θα ανανεώσουν το ενδιαφέρον του κοινού και θα προκαλέσουν αύξηση της επισκεψιμότητας. Αυτή η υποδομή πρέπει να αξιοποιηθεί κατάλληλα στο αμέσως προσεχές διάστημα. Δηλαδή, χωρίς να αποκλειστεί πλήρως η συνέχιση εργασιών που σχετίζονται με τις μουσειακές υποδομές, το κύριο βάρος θα πρέπει να δοθεί στην προώθηση ενεργειών τόνωσης της ζήτησης (κάρτες μειωμένων εισιτηρίων, εκπαιδευτικά προγράμματα, δίκτυα κλπ).

Αρχαιολογικοί Χώροι και Μνημεία. Συνέχιση του επίπονου και χρονοβόρου προγράμματος στερέωσης και συντήρησης, ανάδειξη των χώρων, προσέλκυση επισκεπτών με την ένταξη χώρων και μνημείων σε πολιτιστικές διαδρομές, σήμανση, ένταξη μνημείων στη σύγχρονη πολιτιστική ζωή (ολοκληρωμένες χρήσεις των μνημείων κλπ). Επεμβάσεις στην Ακρόπολη των Αθηνών και στους πέριξ αρχαιολογικούς χώρους, καθώς και στους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της χώρας: Μυκήνες, Τίρυνθα, Ολυμπία, αρχαία Μεσσήνη, Δήλος, Κνωσός, Φαιστός, Λίνδος, Πέλλα, Βεργίνα, Φίλιπποι, Δωδώνη, Νικόπολη, Μεσαιωνική Ρόδος, Μυστράς, κλπ. Η συνέχιση του επίπονου, επιστημονικά απαιτητικού και τεχνικά πολύπλοκου έργου της προστασίας και ανάδειξης του μνημειακού πλούτου της Ελλάδας μπορεί και πρέπει να συνεχιστεί.

Ακόμη, θα πρέπει να αναπτυχθεί ένα πρόγραμμα τόνωσης της ζήτησης παράλληλα και σε συνδυασμό με το αντίστοιχο στον τομέα των μουσείων. Τόσο στα αστικά κέντρα, όσο και στην ύπαιθρο, θα πρέπει να γίνει συνδυασμένη προσπάθεια προστασίας και ανάδειξης του φυσικού περιβάλλοντος και των μνημείων, αλλά και παράλληλη αξιοποίησή τους με την ενίσχυση ήπιων μορφών οικονομικής δραστηριότητας.

Σύγχρονος Πολιτισμός. Δημιουργία βασικής υποδομής και μεγάλων θεσμών – σημείων αναφοράς ευρύτερων περιοχών ή μιας τέχνης. Έχει επικουρικό ρόλο σε ό,τι αφορά στη σύγχρονη πολιτιστική δημιουργία. Με την ολοκλήρωση των έργων η χώρα θα αποκτήσει αξιόλογες υποδομές, οι οποίες όμως δεν θα καλύψουν πλήρως το κενό που υπάρχει. Οι υποδομές που έχουν δημιουργηθεί αναμένεται ότι θα αξιοποιηθούν κατάλληλα με επενδύσεις τόνωσης της ζήτησης.

Στο Γ’ ΚΠΣ γίνεται η πρώτη συστηματική προσπάθεια να αξιοποιηθεί ο Πολιτισμός στην ΚτΠ με κινητοποίηση και του ιδιωτικού τομέα. Κατεύθυνση που θα πρέπει να τύχει ιδιαίτερης ενίσχυσης στο μέλλον. Περιλαμβάνονται ερευνητικές δράσεις, εφαρμογές υψηλής τεχνολογίας (χρήση laser για καθαρισμό επιφανειών μνημείων, μη καταστροφικές μέθοδοι ελέγχων, χρήση νέων υλικών κλπ).

Στην επόμενη προγραμματική περίοδο θα πρέπει να οργανωθεί συστηματικά και να ενθαρρυνθεί η έρευνα και ανάπτυξη τεχνολογικών εφαρμογών στον τομέα του Πολιτισμού.

Ο Πολιτισμός αποτελεί ισχυρό παράγοντα ισόρροπης ανάπτυξης των Περιφερειών και συμβάλλει ιδιαίτερα στην περιφερειακή ανάπτυξη μέσα από την προώθηση υποδομών και δραστηριοτήτων της Πολιτιστικής Κληρονομιάς και του Σύγχρονου Πολιτισμού. Ο μνημειακός πλούτος και η πολιτιστική κληρονομιά είναι διάσπαρτες σε όλη την επικράτεια και η ανάδειξή τους αποτελεί ισχυρό πλεονέκτημα, ώστε να καταστούν διάφορες περιοχές, ακόμα και αγροτικές ή μικρές πόλεις και οικισμοί, ελκυστικοί τουριστικοί προορισμοί. Η κατάλληλη αξιοποίησή τους μπορεί να αποτελέσει πόλο ευρύτερης κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης, κυρίως σε γεωγραφικά μειονεκτούσες περιοχές (νησιωτικός χώρος, ορεινοί όγκοι), οι οποίες όμως διαθέτουν αξιόλογο πλούτο. Για παράδειγμα, είναι γνωστό ότι ο μνημειακός πλούτος του Αιγαίου καλύπτει το σύνολο του νησιωτικού χώρου, ακόμη και τα μικρότερα νησιά της λεγόμενης άγονης γραμμής. Έτσι, στο πλαίσιο του Γ΄ ΚΠΣ σχεδιάστηκαν και υλοποιούνται έργα σε μικρά και λιγότερο αναπτυγμένα νησιά του Αιγαίου (π.χ. Σαμοθράκη, Ψαρά, Τήλος, Νίσυρος, Καστελόριζο, κλπ). Ανάλογα, στις ορεινές περιοχές σχεδιάστηκαν και υλοποιούνται έργα ανάδειξης αρχαίων πόλεων (π.χ. Θεσπρωτία), βυζαντινών μνημείων (π.χ. Ευρυτανία), καθώς και παραδοσιακής αρχιτεκτονικής (αρχοντικά, γεφύρια, καλντερίμια, κλπ).

Ο Πολιτισμός αποτελεί επίσης παράγοντα αναβάθμισης και προστασίας του περιβάλλοντος και πρόληψης κινδύνων. Η προστασία και ανάδειξη των μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων βρίσκεται σε άμεση σχέση και αλληλεπίδραση με την προστασία του φυσικού και αστικού περιβάλλοντος. Σε ό,τι αφορά το σύγχρονο αστικό τοπίο, υπογραμμίζονται τα θετικά αποτελέσματα που έχει η Ενοποίηση των Αρχαιολογικών Χώρων στην Αθήνα. Με το σύνολο των έργων της ενοποίησης αναδείχθηκαν αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία, ενώ παράλληλα αποκαταστάθηκαν κτίρια στον αστικό ιστό γύρω από αυτούς. Επίσης, δημιουργήθηκαν ελεύθεροι και κοινόχρηστοι χώροι στην περίμετρο των αρχαιολογικών χώρων, δημιουργώντας ένα περιβάλλον περιπάτου και ήπιων δραστηριοτήτων αναψυχής. Οι ίδιοι οι αρχαιολογικοί χώροι λειτουργούν ταυτόχρονα ως δημόσιοι κήποι ανακουφίζοντας το πυκνοδομημένο και ασφυκτικό αστικό περιβάλλον. Είναι σημαντικό ανάλογα προγράμματα να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν και σε άλλα αστικά κέντρα, στα οποία αναδεικνύονται ή και αποκαλύπτονται μνημειακά σύνολα και αρχαιολογικοί χώροι (π.χ. Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Λάρισα, κλπ). Ένα άλλο πολύ σημαντικό παράδειγμα που έχει πολύ θετικό αντίκτυπο είναι το πρόγραμμα αναστηλώσεων και αναδείξεων στη μεσαιωνική πόλη της Ρόδου. Στην επόμενη προγραμματική περίοδο θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη βαρύτητα σε αυτόν τον τομέα (οικιστικά σύνολα, κάστρα, πύργοι, κλπ). Ανάλογα τέτοια προγράμματα μπορούν να υλοποιηθούν και σε άλλες πόλεις (π.χ. Θεσσαλονίκη, Κέρκυρα, Ηράκλειο, Πύλος, κλπ).

Τα έργα του σύγχρονου πολιτισμού συμβάλλουν από πολεοδομικής απόψεως είτε στην ανάπτυξη περιοχών τις οποίες η πολιτεία επιλέγει για την επέκταση των πόλεων (π.χ. Λυρικό Θέατρο Κέρκυρας), είτε στην ανάπλαση υποβαθμισμένων περιοχών στον υπάρχοντα αστικό ιστό (π.χ. Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο Ηρακλείου).

Σε ό,τι αφορά το αγροτικό περιβάλλον, είναι γνωστό ότι εκτεταμένες εκτάσεις έχουν παραμείνει περιβαλλοντικά αλώβητες λόγω ακριβώς της προστασίας των μνημείων και των αρχαιολογικών χώρων μέσα από τις κηρύξεις της αρχαιολογικής υπηρεσίας. Το πρόγραμμα των κηρύξεων και οριοθετήσεων των ζωνών αρχαιολογικής προστασίας θα πρέπει να στηριχθεί και να ενισχυθεί (π.χ. αρχείο μνημείων, αρχαιολογικό κτηματολόγιο, κλπ). Παράλληλα, είναι δυνατόν να αναληφθούν πρωτοβουλίες, ώστε οι κηρυγμένες ζώνες προστασίας να αναβαθμιστούν περιβαλλοντικά (φυτεύσεις, υδροδότηση, πυρόσβεση, κλπ), για να αποτελέσουν ζώνες αναψυχής. Επιπλέον, είναι δυνατόν να υποστηριχθούν οικονομικά παραδοσιακές χρήσεις (π.χ. ήπιες γεωργικές εκμεταλλεύσεις, μελισσοκομία, κλπ). Στόχος όλων αυτών παραμένει η συνδυασμένη προστασία και ανάδειξη του φυσικού περιβάλλοντος και των αρχαιολογικών χώρων.

Ο τομέας του Πολιτισμού παράγει άμεσα απασχόληση κατά την εκτέλεση των έργων τόσο στις αυτεπιστασίες όσο και στα κτιριακά έργα. Η απασχόληση αυτή, που καλύπτει όχι μόνο εργατοτεχνίτες αλλά και επιστημονικές ειδικότητες (αρχαιολόγοι, μηχανικοί, συντηρητές, κλπ), δίνει επαγγελματική διέξοδο κυρίως σε νέους οι οποίοι αποκτούν σημαντική επαγγελματική εμπειρία και επιστημονικές γνώσεις, σημαντικά εφόδια για τη μελλοντική τους σταδιοδρομία. Επίσης, παράγει απασχόληση κατά τη φάση λειτουργίας των υποδομών που δημιουργούνται. Στο σημείο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι οι νέες θέσεις εργασίας που δημιουργούνται αφορούν όχι μόνο τον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά σε μεγάλο βαθμό και το σύγχρονο πολιτισμό, όπου τα καλλιτεχνικά επαγγέλματα παρέχουν ευκαιρίες απασχόλησης, ιδιαίτερα σε νέους. Παράλληλα, δεν πρέπει να υποτιμηθεί η παραγωγή θέσεων απασχόλησης έμμεσα, κυρίως στα τουριστικά επαγγέλματα. Σε αρκετές περιπτώσεις, έμμεσα ή άμεσα, το σύνολο της οικονομικής ζωής ολόκληρων περιοχών της Ελλάδας ή τουλάχιστον πολύ μεγάλο τμήμα της «απορροφάται» από τα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους, που οι περιοχές αυτές κληρονόμησαν. Με την έννοια αυτή, η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί τον κύριο συντελεστή απασχόλησης για αρκετές περιοχές της χώρας.

Ακόμη, σε ό,τι αφορά την τόνωση της πρόσβασης στην αγορά εργασίας μεταναστών, θα πρέπει να ενισχυθούν προγράμματα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας (για ενήλικες) σε συνδυασμό με την προβολή του ελληνικού πολιτισμού. Τέλος, θα πρέπει να τονιστεί ότι ο Πολιτισμός και τα συναφή με αυτόν επαγγέλματα μπορούν να αποτελέσουν το μέσο για την κοινωνική ένταξη περιθωριοποιημένων ατόμων (π.χ. νέοι σε διαδικασία απεξάρτησης από τα ναρκωτικά, κλπ).

Επιπλέον, θα πρέπει να αναδειχθεί και να ενισχυθεί η σχέση του τομέα Πολιτισμού με την Παιδεία και τη γενική εκπαίδευση. Ειδικότερα, να ενισχυθούν τα εκπαιδευτικά προγράμματα και εν γένει οι δράσεις που φέρνουν τους νέους όλων των ηλικιών κοντά στην πολιτιστική κληρονομιά, αλλά και το σύγχρονο πολιτισμό. Είναι πολύ σημαντικό να ενισχυθούν οι εφαρμογές σύγχρονης τεχνολογίας (interactive εφαρμογές στο Internet ή σε DVD) που αποτελούν ιδιαίτερα ελκυστικά μέσα προσέγγισης των νέων. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να δοθεί βαρύτητα στην ανάπτυξη και διάδοση του άυλου ελληνικού πολιτισμού (αρχαία ελληνική γραμματεία, νεοελληνική λογοτεχνία και ποίηση, κλπ).

Ο Πολιτισμός συνεισφέρει και στη βελτίωση της διοικητικής ικανότητας της Δημόσιας Διοίκησης. Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει αναπτύξει μία αποκεντρωμένη αυτοτελή διοικητική δομή στον τομέα της διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς μέσα από τις Εφορείες Αρχαιοτήτων, τις Εφορείες Νεωτέρων Μνημείων και τα Τοπικά Συμβούλια Μνημείων.. Σημαντικές είναι οι ελλείψεις της δημόσιας διοίκησης στον τομέα της διαχείρισης του σύγχρονου πολιτισμού. Στον τομέα αυτό ο ρόλος του κράτους πρέπει να είναι υποστηρικτικός εφόσον η καλλιτεχνική δημιουργία αναπτύσσεται ελεύθερα. Απαιτείται όμως καλύτερη υποστήριξη διότι τη σημερινή εποχή ο τομέας αποτελεί σημαντική οικονομική δραστηριότητα και, ως εκ τούτου, αξίζει της πρoσοχής και ενίσχυσης του κράτους.

Ο Πολιτισμός ενισχύει τη συνεργασία. Αποτελεί παραδοσιακά τη βάση για τη διαμόρφωση διακρατικών και διασυνοριακών συνεργασιών. Στην Ελλάδα έχει δημιουργηθεί μία πολυετής παράδοση παρουσίας ξένων αρχαιολογικών σχολών. Επίσης, σε πολλές χώρες λειτουργούν πανεπιστημιακά τμήματα ελληνικών σπουδών. Σε αυτές τις παραδόσεις είναι δυνατόν να στηριχθεί μία δυναμική πολιτική διακρατικών συνεργασιών στον πολιτιστικό τομέα κατά το μέλλον. Σημειώνονται ορισμένα καίρια σημεία:

Η ελληνική ανθρωπιστική παράδοση αποτελεί θεμέλιο του δυτικού πολιτισμού. Η δημοκρατία, η φιλοσοφία, το θέατρο, αποτελούν κοινές πολιτικές και πολιτιστικές παραδόσεις που πηγάζουν από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Η κοινή αυτή παράδοση πρέπει να αναδειχθεί και να ενισχυθεί με διακρατικά προγράμματα ενίσχυσης διαφόρων πρωτοβουλιών που προβάλλουν τον ελληνικό πολιτισμό (π.χ. μελέτη και προβολή του αρχαίου δράματος, της κλασικής αρχιτεκτονικής, της λυρικής ποίησης, κλπ). Η ελληνιστική και ελληνορωμαϊκή κληρονομιά είναι κοινή για όλη τη Μεσόγειο. Μπορούν να δημιουργηθούν προγράμματα διακρατικής συνεργασίας σε διάφορους τομείς, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στην προστασία και ανάδειξη μνημείων (π.χ. κοινά προγράμματα μελέτης, προστασίας και ανάδειξης των αρχαίων θεάτρων). Ακόμη, είναι δυνατή η δημιουργία ελληνικών αρχαιολογικών αποστολών σε χώρες του ελληνιστικού χώρου. Ειδικότερα, η βυζαντινή κληρονομιά είναι κοινή, και ιδιαίτερα ισχυρή μέχρι σήμερα, στις βαλκανικές και παρευξείνιες χώρες. Η διακρατική και διασυνοριακή συνεργασία μπορεί να καλύψει τον τομέα των μνημείων (κοινά προγράμματα προστασίας και ανάδειξης μνημείων, ανταλλαγή τεχνογνωσίας), καθώς και τον τομέα των μουσείων (κοινές περιοδικές εκθέσεις – που μπορούν να μεταφέρονται σε διάφορες χώρες, κλπ).

Τέλος, είναι δυνατή η διακρατική συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο και στον τομέα του νεότερου πολιτισμού, σε θέματα κοινών παραδόσεων (π.χ. λαϊκή τέχνη, παραδοσιακή μουσική, κλπ) αλλά και σύγχρονης πολιτιστικής δημιουργίας (π.χ. η Θεσσαλονίκη ως έδρα ευρωπαϊκού βραβείου θεάτρου, κλπ).

Όσον αφορά στο Εθνικό Στρατηγικό Πρόγραμμα Αναφοράς (ΕΣΠΑ), η στρατηγική του εστιάζει στην ανάγκη άσκησης πολιτικής σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο με τρόπο που θα καταστήσει τις Περιφέρειες αλλά και τις πόλεις της χώρας, τόπους έλξης και εγκατάστασης επιχειρήσεων, βελτιώνοντας ταυτόχρονα το βιοτικό επίπεδο των πολιτών της και αμβλύνοντας τις διαπεριφερειακές και ενδοπεριφερειακές ανισότητες. Η νέα αυτή προσέγγιση εδράζεται στην αποτελεσματικότητα των πολιτικών μέσω προώθησης απλοποιημένων μηχανισμών σχεδιασμού και εφαρμογής καθώς και στην υιοθέτηση νέων χρηματοδοτικών μηχανισμών που σκοπό έχουν τη μεγιστοποίηση του οφέλους. Στο πλαίσιο αυτό, η στοχοθεσία του ΕΣΠΑ διαμορφώνεται σε:

Επίπεδο Στρατηγικών Στόχων. Προώθηση καινοτομίας, έρευνας και επιχειρηματικότητας και διασύνδεσή τους. Επένδυση σε βιώσιμες υποδομές, που αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση βελτίωσης της ελκυστικότητας της χώρας (προσέλκυση επενδύσεων) και της ποιότητας ζωής. Επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο, κομβικής σημασίας για τη στρατηγική της χώρας, που αποσκοπεί στη δημιουργία περισσότερων αλλά και καλύτερων θέσεων εργασίας.

Επίπεδο Θεματικών προτεραιοτήτων. Με βάση τους πιο πάνω Στρατηγικούς Στόχους, προσδιορίζονται πέντε Θεματικές προτεραιότητες. Συγκεκριμένα: Επιχειρηματικό Περιβάλλον – Θεσμικό Περιβάλλον – Κοινωνία της Γνώσης και Καινοτομία – Απασχόληση και Κοινωνική Συνοχή – Ελκυστικότητα της Ελλάδας, και των Περιφερειών, ως τόπου επένδυσης, εργασίας και διαβίωσης.

Επίπεδο Χωρικών προτεραιοτήτων. Η χωρική εξειδίκευση των αναπτυξιακών παρεμβάσεων αποτελεί κρίσιμο στοιχείο της εθνικής στρατηγικής για την ενδυνάμωση της ανταγωνιστικότητας και την επίτευξη διαχρονικών διαρθρωτικών παρεμβάσεων στην οικονομία κάθε περιφέρειας. Η στρατηγική της περιφερειακής ανάπτυξης εστιάζει στη διαμόρφωση ευρύτερων και περισσότερο ανταγωνιστικών χωρικών ενοτήτων με την εφαρμογή προσαρμοσμένης αναπτυξιακής στρατηγικής και τη δημιουργία ενός μικρού αριθμού ανταγωνιστικών πόλων ανάπτυξης σε αυτές. Η στρατηγική αυτή ολοκληρώνεται με τη χωρική της διάσταση, την εισαγωγή δηλαδή συγκεκριμένων στόχων άμεσα συνδεδεμένων με το χώρο. Έτσι, αναδεικνύονται πέντε Χωρικές προτεραιότητες: Βιώσιμη αστική ανάπτυξη – Ανάπτυξη ορεινών περιοχών – Ανάπτυξη νησιωτικών περιοχών – Ανάπτυξη αγροτικών περιοχών και περιοχών που συνδέονται με την αλιεία – Διασυνοριακή, διακρατική και διαπεριφερειακή συνεργασία (Στόχος 3).

Επίπεδο Ειδικών Στόχων και Κύριων Μέσων επίτευξης. Περιλαμβάνει την εξειδίκευση των πιο πάνω Γενικών Στόχων και των Κύριων Μέσων επίτευξής τους, όπου επίσης περιφράφεται η συνάφεια του ΕΣΠΑ με την Πολιτική Συνοχής, την Στρατηγική της Λισσαβώνας και το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων.

Νέοι χρηματοδοτικοί μηχανισμοί. Προβλέπεται από το νέο θεσμικό και κανονιστικό κοινοτικό πλαίσιο η δυνατότητα συντονισμού και ορθολογισμού των επιδοτήσεων μέσω της θέσπισης χρηματοδοτικών μέσων (δάνεια, εγγυήσεις, κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, κλπ) τα οποία αποσκοπούν στην επιστροφή τμήματος των επιδοτούμενων ποσών με απώτερο στόχο την επανεπένδυση των κεφαλαίων σε μελλοντικά έργα και δράσεις.

Όπως αποδεχόμαστε ως δεδομένο το στόχο της δημιουργίας των απαραίτητων βασικών υποδομών για όλους τους πολίτες, έτσι πρέπει να αντιμετωπίζουμε και τα έργα στον τομέα του πολιτισμού. Γιατί η ανάπτυξη του πολιτισμού είναι εξίσου σημαντική με την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη.

Μπορεί οι γλώσσες σε διάφορες γωνιές του πλανήτη να είναι διαφορετικές. Οι κοινωνίες να είναι διαφορετικές. Οι πολιτισμοί να είναι διαφορετικοί. Το μήνυμα όμως παραμένει το ίδιο. Η πολιτιστική ποικιλία και διαφορετικότητα, ομορφαίνει τον κόσμο και την καθημερινότητά μας αλλά αποτελεί και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Στο πλαίσιο αυτό μπορούμε και πρέπει να προσπαθήσουμε περισσότερο για την προσέλκυση της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, με προτεραιότητα και κίνητρα στην διαφοροποίηση των πηγών χρηματοδότησης καθώς και με κινητοποίηση επενδυτικών κεφαλαίων, χορηγιών και ιδιωτικών πόρων.

Σήμερα, σε έναν κόσμο και σε μία εποχή άκρατου καταναλωτισμού, χρειαζόμαστε τον πολιτισμό περισσότερο από ποτέ για να εμπλουτίζουμε την καθημερινότητά μας καθώς και τις ιδιαίτερες στιγμές μας. Πρέπει να αισθανόμαστε τυχεροί που ζούμε σε μια εποχή όπου οι τηλεπικοινωνίες και τα μέσα μεταφοράς έχουν φέρει τις κοινωνίες και τον πολιτισμό τους πιο κοντά από ποτέ. Στο περιβάλλον αυτό με τις ραγδαίες τεχνολογικές αλλαγές η διάδοση και μετάδοση του πολιτισμού στις νέες γενιές είναι μία sine qua non συνθήκη για τη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας ενός έθνους.