ΤΟ ΒΗΜΑ_Εδαφικό Σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης (ΕΣΔΙΜ) Νήσων Αιγαίου και Κρήτης

Εδαφικό Σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης (ΕΣΔΙΜ) Νήσων Αιγαίου και Κρήτης

Με το Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα, η Ελλάδα δεσμεύτηκε να αφαιρέσει από το ενεργειακό της μίγμα τον λιγνίτη, έως το 2028, καθώς και να αποσύρει σταδιακά μονάδες ηλεκτροπαραγωγής από πετρέλαιο και ντίζελ στα νησιά, επιταχύνοντας την ηλεκτρική τους διασύνδεση με το ηπειρωτικό σύστημα.

Τα νησιά τα οποία καλύπτουν τις ενεργειακές τους ανάγκες κυρίως από αυτόνομους σταθμούς (ΑΣΠ) ηλεκτροπαραγωγής με καύσιμο το πετρέλαιο, το βαρύ (μαζούτ) ή και το ελαφρύ (ντίζελ) αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις στη μετάβαση προς την κλιματική ουδετερότητα. Η παράταση της λειτουργίας των σταθμών αυτών έχει ευρύτερες επιπτώσεις στην εθνική οικονομία. Συγκεκριμένα, το αυξημένο κόστος παραγωγής επιβαρύνει τους λογαριασμούς ΥΚΩ, η αποθάρρυνση των περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένων δυνητικών επισκεπτών επηρεάζει τον τουρισμό, η αυξημένη τοπικά ατμοσφαιρική ρύπανση επηρεάζει την υγεία των τοπικών πληθυσμών, ενώ η εξάρτηση των νησιών από τους σταθμούς αυτούς, σε συνδυασμό με την ενεργειακή τους απομόνωση, καθιστά επισφαλή τον ενεργειακό εφοδιασμό.

Ωστόσο, λόγω του πλήθους των νησιών και συνεπώς, του κατακερματισμού των ΑΣΠ, οι επιπτώσεις θα είναι περιορισμένες και θα αμβλύνονται περαιτέρω, ανάλογα με την πρόοδο των ηλεκτρικών διασυνδέσεων με το ηπειρωτικό σύστημα. Οι διασυνδέσεις αυτές, μεταξύ άλλων, θα διευκολύνουν την οικονομικά αποδοτική επίτευξη των στόχων ΑΠΕ, μέσω της αξιοποίησης του σημαντικά υψηλού δυναμικού ΑΠΕ το οποίο διαθέτουν, ενώ η εγκατάσταση υβριδικών σταθμών στα νησιά που δε θα διασυνδεθούν θα συμβάλλει στην περαιτέρω διείσδυση μεταβλητών ΑΠΕ, αυξάνοντας την απορρόφηση της πλεονάζουσας ενέργειας. Επίσης, ο τομέας της «πράσινης» ενέργειας μπορεί να προωθήσει την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή, μέσα από τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, την προστασία του περιβάλλοντος και την ανάπτυξη τοπικής εμπειρογνωμοσύνης και τεχνογνωσίας.

Είναι σαφές ότι η μετάβαση των νησιών, χάρη στα φυσικά και πολιτιστικά τους διαθέσιμα, αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την οικονομική τους διαφοροποίηση, προκειμένου να μην εξαρτώνται πλέον σχεδόν αποκλειστικά από τον θερινό τουρισμό και την αγορά ακινήτων. Αντίθετα, μια ατελής ή μια ασυνεπής μετάβαση όχι μόνο θα εντείνει την οικονομική αβεβαιότητα, αλλά και θα διευρύνει περαιτέρω τις ανισότητες μεταξύ των νησιών, λαμβάνοντας υπόψη λοιπές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν, όπως το προσφυγικό ζήτημα, η παράνομη μετανάστευση, η προσβασιμότητα, η παροχή δημόσιων υπηρεσιών κ.ά.

Η άμβλυνση των επιπτώσεων προσεγγίζεται μέσω τριών αλληλένδετων διαστάσεων: το ανθρώπινο δυναμικό, το παραγωγικό κεφάλαιο και το φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στον άνθρωπο και την εργασία, δεδομένου ότι η επιδιωκόμενη μετάβαση σε ένα βιώσιμο παραγωγικό πρότυπο απαιτεί περισσότερες και νέες δεξιότητες αναγκαίες για τη δημιουργία καλύτερων θέσεων απασχόλησης. Με την έννοια αυτή, το ανθρώπινο δυναμικό και το παραγωγικό κεφάλαιο αλληλοσυμπληρώνονται. Αντίστοιχα, το περιβάλλον – φυσικό και πολιτιστικό, αποτελεί σημαντική συνιστώσα τόσο για την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων, όσο και για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων.

Ειδικά για την Χωρική Ενότητα των νησιών, συγκροτήθηκε Ομάδα Εργασίας υπό τον Υπουργό Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής με τη συμμετοχή, μεταξύ άλλων, του Προέδρου της Συντονιστικής Επιτροπής, των τριών Περιφερειαρχών και των τριών Προέδρων των Περιφερειακών Ενώσεων Δήμων. Η Ομάδα Εργασίας αναμένεται να εγκρίνει την διαδικασία διαβούλευσης του Εδαφικού Σχεδίου, καθορίζοντας και συντονίζοντας τα μέλη που θα μετέχουν σε αυτήν, ώστε το οριστικό Σχέδιο να απολαμβάνει τη μέγιστη δυνατή αποδοχή.

Ερωτήσεις – Απαντήσεις

1. Ως προς τα ποσοστά για τις ενισχύσεις, μήπως υπάρχουν εκτιμήσεις που να έχουν σχέση με: τον αριθμό των εργαζομένων που επηρεάζονται ή εκτιμήσεις για την απασχόληση;  με τον κύκλο εργασιών των επιχειρήσεων και πως θα επηρεαστούν (π.χ. τουριστικές επιχειρήσεις), ή στοιχεία για το πόσες επιχειρήσεις επηρεάζονται στα νησιά και κατά πόσο;

Η ευκαιρίας αξιοποίησης της πράσινης μετάβασης για ευρύτερη οικονομική ανάπτυξη στα νησιά μπορεί να γίνει αντιληπτή μέσα από τον αριθμό των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στους μετασχηματιζόμενους τομείς της ενέργειας, του τουρισμού και της γαλάζιας οικονομίας, καθώς και το πλήθος των εργαζομένων που αυτές συντηρούν, λαμβάνοντας υπόψη πως η επίτευξη της δίκαιης μετάβασης δε θα διασφαλίσει απλώς τις υπάρχουσες θέσεις, αλλά θα οδηγήσει σε ουσιαστική αύξηση των δραστηριοτήτων.

Για τα νησιά αναφοράς (Β. & Ν. Αιγαίο και Κρήτη) με προγραμματισμένη διασύνδεση έως το 2028 υπολογίζεται ότι λειτουργούν πάνω από 28 χιλ νομικές μονάδες και 140 χιλ εργαζόμενοι με το 90% και 95% αυτών να αφορά στον κλάδο του τουρισμού.

Οι επενδύσεις σε ΑΠΕ ως η θεμελιώδης επένδυση στον τομέα της πράσινης ενέργειας, τόσο κατά τη φάση κατασκευής όσο και κατά τη λειτουργία τους, μπορούν να δώσουν σημαντική ώθηση στις τοπικές οικονομίες και να αποτελέσουν μοχλό ανάπτυξης για τις νησιωτικές περιοχές. Το δυνητικό όφελος για τις περιοχές που φιλοξενούν πάρκα ΑΠΕ αφορά άμεσες, έμμεσες και επαγόμενες επιπτώσεις σε τοπικό επίπεδο από την ανάπτυξη και τη λειτουργία των εν λόγω έργων.

Οι άμεσες επιπτώσεις συνίστανται στα οφέλη που αποκομίζονται σε όρους οικονομίας και απασχόλησης από την ίδια την επένδυση, ενώ οι έμμεσες και επαγόμενες αφορούν τα οφέλη από δαπάνες στην εφοδιαστική αλυσίδα του έργου και από δαπάνες κατανάλωσης των εργαζομένων σε αυτή.

Ειδικότερα για την Κρήτη και τις Κυκλάδες, εκτιμάται ότι θα εκτελεσθούν έργα ισχύος μέχρι 464 MW. Το δυνητικό όφελος από την εκτέλεση των έργων σε όρους ολικής προστιθέμενης αξίας (άμεσης, έμμεσης και επαγόμενης) προκύπτει έως 76,3 εκατ. €, ενώ η αύξηση στην απασχόληση υπολογίζεται σε έως 1.715 θέσεις εργασίας.

Οφέλη, επιπλέον αυτών από την εγκατάσταση και λειτουργία των ΑΠΕ, θα προκύψουν από την ανάπτυξη ενός ευρύτερου οικοσυστήματος εφαρμοσμένης καινοτομίας και επιχειρηματικότητας γύρω από την πράσινη ενέργεια και οικονομία.

Το όφελος από την ανάπτυξη του βιώσιμου τουρισμού για τις τοπικές οικονομίες συνίσταται στην προσέλκυση ενός νέου μεριδίου περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένων τουριστών και την αντίστοιχη αύξηση των τουριστικών δαπανών. Οι τουριστικές δαπάνες, ως εισροές στην τοπική οικονομία, ενισχύουν άμεσα τις τουριστικές δραστηριότητες (άμεσες επιπτώσεις), ενώ παράλληλα συμβάλλουν εμμέσως στην ανάπτυξη σειράς δραστηριοτήτων μέσω δαπανών εφοδιαστικής αλυσίδας και κατανάλωσης των εργαζομένων (έμμεσες και επαγόμενες επιπτώσεις).

Η ποσοτικοποίηση του ως άνω οφέλους γίνεται σε όρους παραγόμενου προϊόντος, προστιθέμενης αξίας και συντηρούμενης απασχόλησης. Το μέγεθος του αναμενόμενου οφέλους συναρτάται του μεγέθους της παγκόσμιας αγοράς του βιώσιμου τουρισμού, της αναπτυξιακής του προοπτικής τα επόμενα χρόνια και της τουριστικής δαπάνης του συγκεκριμένου μεριδίου τουριστών σε σύγκριση με το μέσο όρο της αγοράς. Βάσει αναλύσεων της αγοράς του βιώσιμου τουρισμού και χαρακτηριστικών περιπτώσεων εφαρμογής αντίστοιχων μοντέλων σε νησιωτικές περιοχές διεθνώς, εξετάζεται η υπόθεση ότι η υιοθέτηση και προώθηση ενός βιώσιμου τουριστικού υποδείγματος μπορεί να οδηγήσει στην 10ετία ως 20% συνολική αύξηση (ή κατ’ ελάχιστον σε 2% ετήσια αύξηση).

Η βιώσιμη επαναφορά της συνεισφοράς του τουριστικής βιομηχανίας στην Ελλάδα θα πρέπει να στηριχθεί και στην σταδιακή προώθηση προϊόντων που αξιοποιούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των προορισμών και στηρίζονται στις νέες τάσεις για αειφορία.

Το ετήσιο όφελος σε απόλυτα μεγέθη υπολογίζεται συντηρητικά για το έτος 2024 κατά το οποίο, βάσει σχεδίου, θα έχουν ολοκληρωθεί οι διασυνδέσεις Κρήτης και Κυκλάδων και συνεπώς θα έχει ξεκλειδωθεί η δυνατότητα αξιοποίησης της πράσινης προοπτικής τους. Η τουριστική κίνηση για το 2024 εκτιμάται στα επίπεδα του 2019, με την υπόθεση ότι σε βάθος πενταετίας η εγχώρια τουριστική βιομηχανία θα έχει ανακάμψει πλήρως από τις επιπτώσεις της πανδημίας.

Υπό αυτό το πρίσμα, στα Δωδεκάνησα, το δυνητικό όφελος ανέρχεται σε τουλάχιστον 43,8 εκατ. € προστιθέμενης αξίας και 1.160 θέσεις εργασίας (θ.ε.) κατ’ έτος. Αντίστοιχα, στην περιοχή Λέσβος-Λήμνος εκτιμάται σε 0,9 εκατ. € και 25 θ.ε., στην περιοχή Ικαρία-Σάμος σε 1,5 εκατ. € και 40 θ.ε. και στη Χίο σε 0,4 εκατ. € και 12 θ.ε., ετησίως.

2) Στο κείμενο υπάρχει η εξής αναφορά: «η «πράσινη» μετάβαση στα νησιά θα απαιτήσει, επιπρόσθετα, τόσο τη μόχλευση συμπληρωματικών κονδυλίων από τους άλλους δύο πυλώνες του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης  όσο και τη συνδρομή των λοιπών ταμείων που χρηματοδοτούν Τομεακά και Περιφερειακά ΕΠ». Οι άλλοι δύο πυλώνες είναι το  InvestEU και  η Ευρωπαϊκή  Τράπεζα  Επενδύσεων;

Στο πλαίσιο της δίκαιης αναπτυξιακής μετάβασης αναδεικνύεται η ανάγκη υλοποίησης δράσεων διαφοροποιημένης στοχοθεσίας και ευρύτερης επιλεξιμότητας.

Ως εκ τούτου, οι προτεραιότητες / πράξεις που αναμένεται να συμβάλλουν στην επίτευξη της δίκαιης αναπτυξιακής μετάβασης δύνανται να υποστηριχθούν και από τους άλλους δύο πυλώνες του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης (InvestEU  και EIB – Δανειακή Διευκόλυνση Δημόσιου Τομέα).

Το πρόγραμμα InvestEU αναμένεται να στηρίξει ιδιωτικές επενδύσεις κυρίως στον άξονα «ενεργειακή μετάβαση – κλιματική ουδετερότητα», αξιοποιώντας και την αύξηση των κρατικών ενισχύσεων για την κινητοποίηση μόχλευσης μέσω επενδύσεων από την ιδιωτική οικονομία. Το δανειακό πρόγραμμα της ΕΤΕπ αναμένεται να στηρίξει κυρίως την υλοποίηση αναγκαίων δημόσιων υποδομών.  

3) Πόσα είναι τα κονδύλια που θα κατευθυνθούν στα νησιά (Βόρειο και Νότιο Αιγαίο και Κρήτη) από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης;  Πόσα θα είναι συνολικά τα κονδύλια μαζί με τα ΠΕΠ και τη μόχλευση;

Το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΠΔΑΜ) είναι διακριτό Πρόγραμμα στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 20201-2027, υποβάλλεται μαζί με τα 3 Εδαφικά Σχέδια Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (Δυτική Μακεδονία, Μεγαλόπολη, Νησιά Βορείου και Νοτίου Αιγαίου/Κρήτη ) και οι πόροι του προέρχονται από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης (ΤΔΜ), το οποίο συμπληρώνεται με πόρους από το ΕΤΠΑ και το ΕΚΤ+, Ο συνολικός προϋπολογισμός του Προγράμματος ανέρχεται σε 1.617.716.955 Ευρώ.

Η χρηματοδοτική κατανομή μεταξύ των εδαφικών σχεδίων θα προκύψει από τον εν εξελίξει σχεδιασμό του ΠΔΑΜ, στο οποίο και θα αποτυπωθεί, λαμβάνοντας υπόψη τον προγραμματικό συντονισμό με τα οικεία τομεακά και περιφερειακά προγράμματα καθώς και τα αποτελέσματα της διαβούλευσης των εδαφικών σχεδίων.

4) Πόσα και ποια νησιά αφορά σε Βόρειο και Νότιο Αιγαίο;

Το εδαφικό αφορά σε 6 νησιά Ν. Αιγαίου, 7 νησιά Αιγαίου Β και Ν Αιγαίου και σε μια ομάδα μικρών / πολύ μικρών νησιών σε Βόρειο & Νότιο Αιγαίο και στην Κρήτη

Τα νησιά αυτά έχουν ομαδοποιηθεί ανάλογα με τα χαρακτηριστικά τους ως εξης:

Ν. Αιγαίο (Θήρα, Μήλος, Σύρος, Μύκονος, Πάρος, Νάξος),

Αιγαίο (Λέσβος, Ικαρία, Λήμνος, Σάμος, Χίος, Κως, Ρόδος),

Greco – μικρά νησιά Ν. Αιγαίου (Αστυπάλαια, Σύμη, Πάτμος, Κάλυμνος, Κάρπαθος, Μεγίστη, Αρκιοί, Μαράθι, Κάσος, Χάλκη, Ψέριμος, Γυαλί, Λειψοί, Τέλενδος, Νίσυρος, Τήλος, Αμοργός, Ανάφη, Δονούσα, Ηράκλεια, Αντίπαρος, Σχοινούσα, Ίος, Σίκινος, Κουφονήσι Φολέγανδρος, Θηρασιά, Κύθνος, Κίμωλος, Σέριφος, Σίφνος, Κέα)

Greco – μικρά νησιά Β. Αιγαίου (Άγιος Ευστράτιος, Αγαθονήσι, Μεγαλονήσι, Οινούσσες, Ψαρά, Φούρνοι, Θύμαινα)

5) Υπάρχει κάτι ποιο συγκεκριμένο σε σχέση με  τις επενδυτικές προτάσεις;

Οι επενδυτικές προτάσεις αναμένεται να αποσαφηνιστούν το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα με την έναρξη διαβούλευσης του εδαφικού των νήσων και του ΕΠΔΑΜ.

Στο εδαφικό για τα λιγνιτικά εδάφη είχε προηγηθεί η εκπόνηση του master plan, το οποίο σε μεγάλο βαθμό στηρίχθηκε σε μια ευρεία διαβούλευση που έγινε για την προσέλκυση επενδυτικού ενδιαφέροντος.

Η στρατηγική παρέμβασης για τα νησιά αποτελεί προϊόν πρόσφατης συνεργασίας μια ευρείας ομάδας εμπλεκομένων με την υποστήριξη των συμβούλων Deloitte / Exergia (χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, DG Reform) και αναμένεται να εξειδικευτεί περεταίρω στο πλαίσιο σχεδιασμού του ΕΠ Δίκαιης Μετάβασης.

6) Σχετικά με τα GReco Islands, και τη μετάβασή τους προς μια κυκλική και κλιματικά ουδέτερη οικονομία, υπάρχει κάτι πιο συγκεκριμένο για αυτήν την πρωτοβουλία;

Η συντεταγμένη αντιμετώπιση των προκλήσεων στα εν λόγω νησιά αποτελεί το αντικείμενο της πρωτοβουλίας Greco Islands του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (DG Regio).

Η πρωτοβουλία επικεντρώνεται στην ολοκληρωμένη μετάβαση μικρών νησιών προς την κλιματική ουδετερότητα με παράλληλη τόνωση των τοπικών οικονομιών.

Η οικονομική ανάπτυξη προκύπτει μέσω της ανάδειξης του αειφόρου παράγοντα που ανταποκρίνεται και στο ολοένα και αυξανόμενο ρεύμα περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένων τουριστών.

Συνεπώς, η πράσινη μετάβαση στα νησιά αυτά στοχεύει να αποτελέσει βασικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και κατ’ επέκταση διέξοδο προς μία βιώσιμη οικονομική ανάπτυξη.

Στην παρούσα φάση και προκειμένου να διασφαλιστεί η στρατηγική συνάφεια και συμπληρωματικότητα των επι-μέρους δράσεων συζητείται η ένταξη της πρωτοβουλίας Greco Islands υπό την ομπρέλα του εδαφικού σχεδίου των νήσων.

7) Υπάρχουν κάποια παραδείγματα για τις «Ολοκληρωμένες Χωρικές Επενδύσεις»; Τι αφορούν;

Οι Ολοκληρωμένες Χωρικές Επενδύσεις (ΟΧΕ) είναι ένα από τα πιο πρόσφατα χρηματοδοτικά εργαλεία της ΕΕ, για την εφαρμογή ολοκληρωμένων εδαφικών στρατηγικών που προωθούν τους στόχους της πολιτικής συνοχής.

Εισήχθησαν για πρώτη φορά στο περιεχόμενο των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων της Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 (ΕΣΠΑ 2014-2020) και συνιστούν έναν από τους 5 βασικούς πυλώνες πολιτικής (Στόχος Πολιτικής 5) και της νέας Προγραμματικής Περιόδου (ΕΣΠΑ 2021-2027).

Υπό αυτό το πρίσμα, οι ΟΧΕ έχουν σχεδιαστεί για να λειτουργούν – στο πλαίσιο των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων του ΕΣΠΑ – ως μηχανισμός χρηματοδότησης παρεμβάσεων οι οποίες απορρέουν από μια ολοκληρωμένη εδαφική στρατηγική. Μια εδαφική στρατηγική για να θεωρείται «ολοκληρωμένη» πρέπει να αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη περιοχή (είτε στον αστικό χώρο, είτε εκτός αστικού χώρου) και να αντιμετωπίζει με στοχευμένο και ολιστικό τρόπο τις προκλήσεις, τις αναπτυξιακές ανάγκες και προοπτικές αυτής της περιοχής λαμβάνοντας υπόψη τους θεματικούς στόχους που θέτει κάθε φορά η πολιτική συνοχής της ΕΕ.

Στην Ελλάδα, στο πλαίσιο των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων του τρέχοντος ΕΣΠΑ 2014-2020, υλοποιούνται ήδη 49 ΟΧΕ από τις οποίες οι εννέα (9) αφορούν περιοχές (αστικές και μη-αστικές) στα νησιά του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου και στην Κρήτη.

Εν όψει της νέας Προγραμματικής Περιόδου 2021-2027, το ΠΔΑΜ είναι ένα από τα Επιχειρησιακά Προγράμματα του νέου ΕΣΠΑ που έχουν τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν την υλοποίηση ΟΧΕ που προωθούν τον στόχο της ενεργειακής μετάβασης των νησιών.

Η πρωτοβουλία Greco Islands μπορεί κάλλιστα να ενταχθεί στο πλαίσιο αυτών των ΟΧΕ που δύναται να χρηματοδοτηθούν από το ΠΔΑΜ, καθώς οι παρεμβάσεις της αφορούν συγκεκριμένες χωρικές ενότητες (μεταξύ αυτών τα μικρά μη-διασυνδεδεμένα νησιά του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου, είτε ως μεμονωμένα νησιά είτε ως ομάδες νησιών), με εμφανή αναπτυξιακή υστέρηση αλλά και κοινά αναξιοποίητα συγκριτικά πλεονεκτήματα και προοπτικές στους τομείς της πράσινης ενέργειας, της κυκλικής οικονομίας, της βιώσιμης κινητικότητας, του βιώσιμου τουρισμού, κ.ο.κ.

Παράρτημα

Κρατικές ενισχύσεις, Δελτίο Τύπου ΥΠΑΝΕΠ

Τα νέα ποσοστά φτάνουν στο 40-60% για τις μεγάλες επιχειρήσεις, 50-70% για τις μεσαίες και 60-80% για τις μικρές επιχειρήσεις, σε ορισμένες δε περιπτώσεις διπλασιάζονται σε σχέση με τα ισχύοντα μέχρι σήμερα. Αυτό προβλέπουν οι κατευθυντήριες γραμμές για τις  ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα οι οποίες προσδιορίζουν ένα πλαίσιο παροχής κρατικών ενισχύσεων συμβατών με την εσωτερική αγορά, που ανακοίνωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και θα ισχύσουν μέχρι το τέλος του 2027.

Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές, όπως τελικά εγκρίθηκαν, ουσιαστικά ταυτίζονται με -τους στόχους που είχε εξαγγείλει η κυβέρνηση όταν παρουσίασε το σχέδιο της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, το οποίο προβλέπει σημαντικά κίνητρα για την προσέλκυση επενδύσεων ικανών να αντισταθμίσουν τις επιπτώσεις της μετάβασής τους στην κλιματική ουδετερότητα και να εξασφαλίσουν νέες θέσεις εργασίας μέσα από τη δημιουργία αξιών σε διαφορετικούς κλάδους και τομείς.

Το νέο πλαίσιο περιλαμβάνει επίσης -και αυτό είναι αποτέλεσμα της συγκροτημένης παρέμβασης των συναρμοδίων Υπουργείων κατά την διαπραγμάτευση επί των προτάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής- ειδική διάταξη που επιτρέπει για τις περιοχές δίκαιης μετάβασης, δηλαδή και στα νησιά Β. Αιγαίου, Ν. Αιγαίου και την Κρήτη (όπως αυτές θα περιληφθούν στα σχέδια δίκαιης μετάβασης και θα εγκριθούν από την Επιτροπή) προσαύξηση (10%), επί των ποσοστών που θα τους αντιστοιχούσαν αν δεν αποτελούσαν περιοχές δίκαιης μετάβασης. Στο πλαίσιο αυτό δημιουργούνται έτσι οι προϋποθέσεις για την υλοποίηση επενδύσεων στα νησιά μας που θα επιτρέψουν τον περιορισμό της εξάρτησής τους από τους παραδοσιακούς τομείς και την ουσιαστική συμμετοχή τους στην νέα οικονομία.

O Υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων, κ. Άδωνις Γεωργιάδης δήλωσε:

«Ο νέος χάρτης κρατικών ενισχύσεων, όπως διαμορφώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετά από συντονισμένες ενέργειες του Υπουργείου Οικονομικών, του Υπουργείου Ανάπτυξης και της Συντονιστικής Επιτροπής ΣΔΑΜ δίνει τη μεγαλύτερη ευκαιρία για την υλοποίηση αναπτυξιακών έργων σχεδόν στο σύνολο της επικράτειας, που έχει παρουσιάσει τα τελευταία χρόνια. Περιφέρειες όπως το Βόρειο Αιγαίο, το Νότιο Αιγαίο, η Κρήτη, Δυτική Μακεδονία η Αρκαδία έχουν αύξηση ποσοστού επιδότησης έως και 25 μονάδες. Αυτό σημαίνει, ότι την επόμενη πενταετία θα έχουμε τη μεγαλύτερη δυνατότητα κρατικών ενισχύσεων που είχαμε ποτέ για τέτοιες περιοχές και το πιθανότερο, πολύ δύσκολα θα έχουμε ξανά τέτοια ευκαιρία στο μέλλον. …».

Ο Υπουργός Οικονομικών κ. Χρήστος Σταϊκούρας και ο Γενικός Γραμματέας Οικονομικής Πολιτικής κ. Χρήστος Τριαντόπουλος δήλωσαν:

«Η ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής .. είναι μια θετική εξέλιξη για τη χώρα, την οποία και χαιρετίζουμε. Μια θετική εξέλιξη σε συνέχεια εντατικής προσπάθειας που έλαβε χώρα όλη την προηγούμενη περίοδο, τόσο σε τεχνικό, όσο και σε υψηλό πολιτικό επίπεδο, για να προωθηθούν οι καλά τεκμηριωμένες προτάσεις την ελληνικής πλευράς. Το αποτέλεσμα ανταποκρίνεται σε αυτή τη συλλογική, συντονισμένη και επιστημονικά καλά προετοιμασμένη προσπάθεια, καθώς το νέο πλαίσιο προβλέπει αυξημένα ποσοστά για περιοχές της χώρας μας, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις ιδιαιτερότητες των περιοχών δίκαιης μετάβασης, όπως αυτές προσδιορίζονται στα εδαφικά σχέδια δίκαιης μετάβασης, όσο και τις γενικότερες αναπτυξιακές ανάγκες των περιοχών της πατρίδας μας….».

Ο Αναπληρωτής Υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων κ. Νίκος Παπαθανάσηςδήλωσε:

«Τα ανώτατα ποσοστά των Περιφερειακών ενισχύσεων για την περίοδο 2022-2027 που εγκρίθηκαν από την ΕΕ αποτελούν το επιστέγασμα της σκληρής διαπραγμάτευσης της Ελληνικής Κυβέρνησης με στόχο την αναπτυξιακή προοπτική των Περιφερειών και την στήριξη της επιχειρηματικότητας. Συνολικά, προβλέπεται αύξηση των ποσοστών ενίσχυσης που κυμαίνεται από 5% έως και 25%, γεγονός που αποτελεί μία μεγάλη νίκη για την Ελλάδα. Η Κυβέρνηση θα συνεχίσει να στηρίζει τις επιχειρήσεις και την οικονομία τόσο σε εθνικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, εξασφαλίζοντας ένα καλύτερο αύριο για τους Έλληνες πολίτες».

Ο Πρόεδρος Συντονιστικής Επιτροπής ΣΔΑΜ, κ. Κωστής Μουσουρούληςδήλωσε:

«Μετά από πολύμηνες συγκροτημένες παρεμβάσεις, τεκμηριώνοντας με πλήρη στατιστικά και επιστημονικά στοιχεία την αναγκαιότητα ειδικής αντιμετώπισης των περιοχών Δίκαιης Μετάβασης, πετύχαμε ισχυρά κίνητρα που φτάνουν στο 40-60% για τις μεγάλες επιχειρήσεις, 50-70% για τις μεσαίες και 60-80% για τις μικρές επιχειρήσεις, συνεπή με τις προβλέψεις του Σχεδίου Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης. Πετύχαμε επίσης να συμπεριλάβουμε και τα νησιά μας στις επιλέξιμες για το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης περιοχές, ώστε και αυτά να επωφεληθούν από τα νέα αυξημένα ποσοστά ενίσχυσης, που επίσης εγκρίθηκαν για τις Περιφέρειες του Βορείου και του Νοτίου Αιγαίου και της Κρήτης. Μαζί με τους ισχυρούς πόρους που εξασφαλίστηκαν έχουμε πλέον όλες τις προϋποθέσεις για τη δημιουργία νέων στρατηγικών αναπτυξιακών δυνατοτήτων σε όλες τις περιοχές μετάβασης, με στόχο την αναγέννηση των τοπικών οικονομιών χωρίς κοινωνικούς αποκλεισμούς, την εξασφάλιση των θέσεων εργασίας και τη δημιουργία νέων. Ευχαριστώ όλους όσοι συνέβαλαν καθοριστικά στο τελικό αυτό αποτέλεσμα».
 
Κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα / ενισχύσεις για περιοχές στήριξης από ΤΔΜ

Περιοχές άρθρου 107/3 “α” Συνθήκης*

Φυσικό και πολιτιστικό περιβάλλον

Η ποιότητα του φυσικού περιβάλλοντος στα νησιά έχει υποβαθμιστεί από τη λειτουργία των ΑΣΠ, την υπερκατανάλωση των φυσικών πόρων κατά την άσκηση της τουριστικής δραστηριότητας και την εκτός σχεδίου δόμηση.

Η αναβάθμιση του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος στα νησιά, βραχυπρόθεσμα θα ενισχύσει την απασχόληση, ενώ, μακροπρόθεσμα, σε συνδυασμό με τις νέες τεχνολογίες επίλυσης και διαχείρισης περιβαλλοντικών προβλημάτων, θα δημιουργήσει νέες ανάγκες εξειδίκευσης και ανάπτυξης δεξιοτήτων σε τομείς όπως η περιβαλλοντική αποκατάσταση, η κυκλική οικονομία, οι αφαλατώσεις, η ανάπτυξη υβριδικών συστημάτων κ.ά.

Τέλος, η προστασία και η ανάδειξη του φυσικού και πολιτιστικού κεφαλαίου, αναμένεται να συμβάλουν καθοριστικά τόσο στη βιώσιμη ανάπτυξη κλάδων όπως ο τουρισμός και ο αγροδιατροφικός τομέας, όσο και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων.

Στο πλαίσιο αυτό πρόκειται να εφαρμοστούν Ολοκληρωμένες Χωρικές Επενδύσεις (ΟΧΕ), με συγκεκριμένη θεματική αναπτυξιακή κατεύθυνση, σε σαφώς προσδιορισμένο χωρικό επίπεδο, όπως είναι τα νησιά της πρωτοβουλίας Greco Islands (στο Βόρειο και Νότιο Αιγαίο, τα οποία δέχονται σημαντικές πιέσεις από την κλιματική αλλαγή και τη χωρικά εστιασμένη ανθρώπινη δραστηριότητα, ιδίως δε το κύκλωμα τουρισμός – οικιστική ανάπτυξη, ενώ παράλληλα εμφανίζουν αναπτυξιακή υστέρηση, αλλά και αναξιοποίητα συγκριτικά πλεονεκτήματα.

Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει όλες τις απαιτούμενες παρεμβάσεις, ανεξαρτήτως επιλεξιμότητας από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, ώστε να αναδειχθεί ένα συνολικό σχέδιο πράσινης μετάβασης με σαφή προσδιορισμό όλων των αλληλεξαρτούμενων δράσεων.

Στο πλαίσιο αυτό, η «πράσινη» μετάβαση στα νησιά θα απαιτήσει, επιπρόσθετα, τόσο τη μόχλευση συμπληρωματικών κονδυλίων από τους άλλους δύο πυλώνες του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης, όσο και τη συνδρομή των λοιπών ταμείων που χρηματοδοτούν Τομεακά και Περιφερειακά ΕΠ.

Ειδικότερα για τα Νησιά εξετάζονται περιπτώσεις επιχειρηματικότητας γύρω από την πράσινη οικονομία, έρευνας και καινοτομίας με γνώμονα την ομαλή διείσδυση των ΑΠΕ προς όφελος της τοπικής κοινωνίας και οικονομίας, ενίσχυσης της ενεργειακής αποδοτικότητας βιομηχανίας και τουρισμού, αξιοποίησης αποθήκευσης ενέργειας στο πλαίσιο της ευστάθειας του συστήματος, αξιοποίησης μοντέλων ενεργειακών κοινοτήτων ως μορφή ομαλής διείσδυσης ΑΠΕ, υποδομών αφαλάτωσης κ.λπ.

Περαιτέρω, θα δοθεί έμφαση στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων και την κατάρτιση των εργαζομένων σε τομείς που θα προωθήσουν την υλοποίηση ή/και υποστήριξη έργων του ενεργειακού τομέα και των «πράσινων» υποδομών για τη διαφύλαξη των πολύτιμων υπηρεσιών των ευαίσθητων νησιωτικών οικοσυστημάτων.

GReco Islands

Νησιά με πληθυσμό κάτω των 3.000 κατοίκων και εγγενείς αδυναμίες (δημογραφικό μαρασμό, αδύναμη οικονομία, χαμηλή ποιότητα υπηρεσιών) χρήζουν ειδικής αντιμετώπισης.

Στόχος η ολοκληρωμένη μετάβασή τους στην κλιματική ουδετερότητα, με παράλληλη τόνωση των τοπικών οικονομιών μέσω της ανάδειξης τους ως βιώσιμων τουριστικών προορισμών.

H πράσινη αναπτυξιακή προοπτική των GReco Islands επηρεάζεται άμεσα από το πλάνο των ηλεκτρικών διασυνδέσεων και από τις υφιστάμενες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες:

Καθυστερημένη διασύνδεση ή μη διασύνδεση οδηγεί σε διαιώνιση των αρνητικών συνεπειών της ενεργειακής και κοινωνικοοικονομικής απομόνωσης.
Γεωγραφική απομόνωση και απόσταση από μεγάλους τουριστικούς πόλους δυσχεραίνουν την οικονομική ανάπτυξη, ενώ η ακριτική θέση προσθέτει και τους κινδύνους της γεωπολιτικής αστάθειας.

Συνεπώς, εντός των GReco Islands προτεραιότητα δίνεται σε νησιά χωρίς προγραμματισμένη διασύνδεση και νησιά του Βορείου Αιγαίου, τα οποία χαρακτηρίζονται από ιδιαίτερα επιβαρυμένες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.

Οι σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις αφορούν όλο το φάσμα της πράσινης ενέργειας, του βιώσιμου τουρισμού και της γαλάζιας οικονομίας, προσαρμοσμένες στις ιδιαίτερες απαιτήσεις κάθε νησιού. Συγκεκριμένα, στα νησιά χωρίς προγραμματισμένη διασύνδεση δίνεται έμφαση στην παραγωγή πράσινης ενέργειας με εγκατάσταση υβριδικών μονάδων παραγωγής ΑΠΕ.

Προκρίνεται η υλοποίηση των παρεμβάσεων στο πλαίσιο των Ολοκληρωμένων Χωρικών Επεμβάσεων

Clusters: (με bold του Β. Αιγαίου)

Νησιά χωρίς προγραμματισμένη διασύνδεση: Αστυπάλαια, Σύμη, Αγαθονήσι, Μεγίστη, Άγιος Ευστράτιος
Νησιά με διασύνδεση το 2027/2028: Κάσος, Χάλκη, Ψέριμος, Λειψοί, Τέλενδος, Νίσυρος, Τήλος,  Οινούσσες, Ψαρά, Φούρνοι, Θύμαινα

Νησιά με διασύνδεση το 2023/2024 και διασυνδεδεμένα νησιά: Αμοργός, Ανάφη, Δονούσα, Θηρασιά, Κύθνος, Σέριφος, Σίφνος, Ηράκλεια, Αντίπαρος, Σχοινούσα, Ίος, Σίκινος, Κουφονήσι, Φολέγανδρος

Ενδεικτικά έργα:

Παραγωγή: Υβριδικοί σταθμοί, Πράσινα συστήματα εφεδρείας, Micro-grids
Ψύξη/Θέρμανση: Ενεργειακές κοινότητες ιδιοπαραγωγής
Οικονομικές δραστηριότητες: Ενεργειακές κοινοπραξίες, Απανθρακοποίηση γεωργικής παραγωγής και κυκλική γεωργία, Αειφόρος επιχειρηματικότητα, Ενίσχυση ψηφιακών υποδομών
Δημόσιος τομέας: Ενεργειακή αναβάθμιση εγκαταστάσεων, Έξυπνος οδοφωτισμός, Κοινωνικές υποδομές
Μετακινήσεις εντός νησιού: Ηλεκτροκίνηση & σταθμοί φόρτισης, Ποδηλατόδρομοι
Μετακινήσεις από και προς το νησί: Ηλεκτρικά πλοία μεταξύ κοντινών νησιών, Βελτίωση ενεργειακής απόδοσης λιμένων
Κυκλική οικονομία: Αφαλάτωση, Διαχείριση αποβλήτων και προώθηση ανακύκλωσης

Βusiness case βιώσιμου τουρισμού

Παγκοσμίως, ο οικοτουρισμός εκτιμάται ότι αντιπροσωπεύει περίπου ¼ της ταξιδιωτικής αγοράς, αυξανόμενος με ετήσιο ρυθμό 20%-34%. Στην Ευρώπη, 30% των ταξιδιωτών έχουν ακούσει για αυτόν, 20% τον λαμβάνουν υπόψιν και 10% τον θεωρούν αναγκαίο. Ο οικοτουρισμός επιφέρει σημαντικά πολλαπλασιαστικά οφέλη αναδυκνείοντας νέους προορισμούς που προσφέρουν οικολογικές εμπειρίες . Μάλιστα, οι ταξιδιώτες που επιλέγουν το βιώσιμο τουρισμό αφήνουν μέχρι και 95% των δαπανών τους στην τοπική οικονομία, έναντι 20% στα all-inclusive πακέτα. Για τα νησιά, ο βιώσιμος τουρισμός είναι μονόδρομος για να μετριαστεί η κοινωνική και περιβαλλοντική επιβάρυνση του τουρισμού και να ευημερήσουν οι τοπικές κοινωνίες. Με την αύξηση των ποσοστών κρατικών ενισχύσεων, αυξάνεται η δυνατότητα μόχλευσης μέσω επενδύσεων από την ιδιωτική οικονομία