Υπουργείο Εξωτερικών_Αναπτυξιακή Συνεργασία στον Τομέα των ΑΠΕ και της Εξοικονόμησης Ενέργειας

Αναπτυξιακή Συνεργασία στον Τομέα των ΑΠΕ και της Εξοικονόμησης Ενέργειας

Δευτέρα 19 Νοεμβρίου 2007

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού σημαίνει προμήθεια ασφαλούς, αξιόπιστης και οικονομικά προσιτής ενέργειας. Αυτό επιτυγχάνεται με τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών η οποία προφέρει στους καταναλωτές περισσότερες επιλογές αλλά και χαμηλότερες τιμές.

Διεθνές Ενεργειακό Τοπίο

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Σήμερα οι εξελίξεις στα διάφορα μέτωπα συνθέτουν ένα μάλλον ασταθές τοπίο σε σύγκριση με το πώς ήσαν τα πράγματα πριν μόλις 3 – 4 χρόνια. κάθε μέρα που περνά όλο και περισσότεροι συνειδητοποιούν ότι το σημερινό ενεργειακό μοντέλο έχει φτάσει στα όριά του και ότι αν δεν ληφθούν έγκαιρα αποτελεσματικά μέτρα μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο ακόμη και η ίδια η ζωή στο πλανήτη μας.

Κατ’ αρχάς έχουν επανακάμψει οι φόβοι για διακοπή του ενεργειακού εφοδιασμού στην Ευρώπη και αλλού, είτε αυτοί προέρχονται από τη Ρωσία και τις χώρες της Κασπίας είτε από τις χώρες του Κόλπου.

Δεύτερον, η κλιματική αλλαγή έχει αρχίσει πλέον να επηρεάζει σε ορατό βαθμό τις ενεργειακές επιλογές. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες αποβάλλουν 45 δις τόνους Διοξειδίου του Άνθρακα στη ατμόσφαιρα κάθε χρόνο {με αποτέλεσμα οι συγκεντρώσεις του σήμερα να έχουν ήδη εκτιναχθεί στα 430 ppm (μέρη ανά εκατομμύριο) από 280 ppm που υπολογίζεται ότι ήταν πριν τη βιομηχανική επανάσταση}.Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αν συνεχισθεί η σημερινή πορεία οι συνθήκες θα γίνονται όλο και χειρότερες καθώς θα έχουμε συνεχή αύξηση της θερμοκρασίας, τήξη των πάγων, μεγάλης διάρκειας ξηρασίες, συχνότερες καταιγίδες και άνοδο του επιπέδου των θαλασσών με καταστροφικές συνέπειες για την κοινωνική και οικονομική ζωή.

Τρίτον, παρατηρείται μια σοβαρή καθυστέρηση αλλά και αντίδραση στο ουσιώδες θέμα της ελεύθερης λειτουργίας και ανταγωνισμού των ενεργειακών αγορών. Στην Ευρώπη ο Πρόεδρος Barosso, έχει ήδη κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου επιρρίπτοντας τις ευθύνες στις κυβερνήσεις, οι οποίες αντιτίθενται με διάφορους φανερούς και μη τρόπους, στο άνοιγμα των αγορών θέλοντας να διασφαλίσουν έτσι την κυριαρχία των εθνικών τους εταιρειών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα σήμερα να έχουμε μια κατακερματισμένη αγορά αφού ο βαθμός απελευθέρωσης μεταξύ των διαφόρων χωρών παρουσιάζει τεράστιες αποκλίσεις.

Τέταρτον, έχει ενταθεί η αβεβαιότητα για την ανακάλυψη νέων μεγάλων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων σε γεωγραφικές περιοχές που δεν ελέγχονται από το καρτέλ του ΟΠΕΚ ή από την άλλη ανερχόμενη παγκόσμια ενεργειακή δύναμη της Ρωσίας, η κυβέρνηση της οποίας στέλνει τελευταία αμφιλεγόμενα μηνύματα ως προς την διαθεσιμότητα των πηγών αυτών για κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της Δύσης.

Πέμπτον, υπάρχει έντονη πλέον και διαρκής η παρουσία των παραγόντων «τρομοκρατία» και «γεωπολιτική αστάθεια». Η εντεινόμενη ισλαμοκινούμενη τρομοκρατία δεν αφήνει πλέον πολλά περιθώρια για εφησυχασμό ενώ η συνεχιζόμενη ανώμαλη κατάσταση στο Ιράκ και την Παλαιστίνη έχουν δημιουργήσει ανοικτά μέτωπα σε μια ενεργειακά ευαίσθητη περιοχή.

Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Στρατηγική

Πολιτικό θέμα που σχετίζεται με :

(α) τις υψηλές τιμές υδρογονανθράκων,
(β) τα προβλήματα επάρκεια και τροφοδοσίας της Ευρώπης με φυσικό αέριο,
(γ) την απόκλιση από τους φιλόδοξους στόχους μείωσης των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Η στρατηγική αντιμετώπισης εξαρτάται από παράγοντες με αβεβαιότητες όπως :

(α) η εξέλιξη της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο ή άνθρακα,
(β) το μέλλον της πυρηνικής ενέργειας,
(γ) οι προοπτικές των τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα,
(δ) οι δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης των ΑΠΕ,
(ε) η προσαρμογή των καταναλωτών σχετικά με την ΕΞΕ και ορθολογικότερη χρήση της ενέργειας.

Για τη διαχείριση της αβεβαιότητας αυτής θα πρέπει να ληφθούν υπ’ όψη τα εξής:

το έλλειμμα ευρωπαϊκής ενεργειακής στρατηγικής και οι κίνδυνοι από την ανάπτυξη πολιτικών της αγοράς που δεν εντάσσονται σε μια τέτοια στρατηγική,
η σημασία των εναλλακτικών δρόμων ενέργειας και οι νέοι κίνδυνοι από την υπερσυγκέντρωση ισχύος σε νέους, εξωκοινοτικούς, ενεργειακούς «κόμβους» (βλ. Τουρκία, Γεωργία, Αζερμπαϊτζάν),
η ενεργειακή αλληλεξάρτηση της Ένωσης και της Ρωσίας,
ο ρόλος των ΗΠΑ στην προώθηση της ενεργειακής σχέσης Ευρώπης – Ρωσίας.

Μεσοπρόθεσμα (2005-2025) ο ρόλος του φυσικού αερίου αναμένεται να είναι καθοριστικός για τον περιορισμό των εκπομπών και τη συγκράτηση της αύξησης των τιμών ενέργειας.

Όμως η αβεβαιότητα στην προσφορά μειώνει την αξιοπιστία της προοπτικής αυτής. Τυχόν επέκταση με άνθρακα στη μεσοχρόνια περίοδο καθιστά αδύνατη την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του Κιότο.

Οι καθαρότερες λύσεις με πυρηνική ενέργεια, με ΑΠΕ και με τεχνολογίες δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα θα είναι αποτελεσματικές μόνο σε μακροχρόνια προοπτική.

Για να επιτύχουν όμως πρέπει νωρίτερα να αποσαφηνισθεί η στρατηγική επιλογή των τεχνολογιών ώστε να πραγματοποιηθεί εγκαίρως συσσώρευση επενδύσεων και βελτίωση των επιδόσεών τους.

Η Ενεργειακή Κοινότητα της ΝΑ Ευρώπης

Η δημιουργία μιας ενοποιημένης περιφερειακής αγοράς ενέργειας της ευρύτερης περιοχής της Νοτιοανατολικής Ευρώπης αναμένεται να αποφέρει συγκεκριμένα οφέλη όπως:

(α) Κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη των χωρών της περιοχής με την παροχή υψηλού επιπέδου υπηρεσιών στο χώρο του ηλεκτρισμού και του φυσικού αερίου,
(β) Μείωση της ενεργειακής ένδειας μέσω της συνεχούς και σταθερής προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου σε όλους τους πολίτες της περιοχής,
(γ) Προσέλκυση μεγάλης κλίμακας επενδύσεων σε έργα υποδομής, όπως μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, δίκτυα ηλεκτρισμού και δίκτυα φυσικού αερίου. Η Παγκόσμια Τράπεζα έχει ήδη χορηγήσει «γρήγορο» δάνειο ποσού 1 δις. δολ ΗΠΑ προκειμένου να βοηθήσει στις επενδύσεις στην περιοχή.

Η δημιουργία της Ενεργειακής Κοινότητας της Ν.Α. Ευρώπης συμβάλει σε ένα κοινό θεμελιώδη στρατηγικό στόχο: τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας τόσο της Ελλάδος όσο και της Ε.Ε. αλλά και της ευρύτερης περιοχής της Νοτιανατολικής Ευρώπης, μειώνοντας με αυτόν τον τρόπο την εξάρτησή από μια και μόνο πηγή. Παράλληλα προωθούνται πολιτικές εξοικονόμησης ενέργειας και αξιοποίησης ΑΠΕ.

Η συμμετοχή της Ελλάδος σε αυτήν την νέα περιφερειακή αγορά ενέργειας συμβαδίζει με την αναβάθμιση της χώρας μας, τα τελευταία χρόνια, σε ενεργειακό κόμβο ανάμεσα στην ενεργειακή γραμμή Ανατολής-Δύσης. Προς αυτήν την κατεύθυνση τόσο το ΥΕΠΞ όσο και το ΥΠΑΝ αναπτύσσουν σημαντική δραστηριότητα. Ειδικότερα, τα τελευταία δύο χρόνια, υπήρξαν ιδιαίτερα παραγωγικά όσον αφορά την ενεργοποίηση διεθνών συμφωνιών με γειτονικές μας χώρες για την προώθηση μεγάλων ενεργειακών έργων διασύνδεσης στο χώρο του φυσικού αερίου, του πετρελαίου και του ηλεκτρισμού.

Αναφέρονται 3 έργα ύψιστης πολιτικής και οικονομικής σημασίας για την Ελλάδα: ο π/α Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολης, ο αγωγός φυσικού αερίου Interconnector και ο υποθαλάσσιος αγωγός Ελλάδος-Ιταλίας. Τα εν λόγω έργα συμβάλλουν στην προώθηση της ενεργειακής ασφάλειας της ευρύτερης περιοχής της Ν.Α. Ευρώπης και αναδεικνύουν τη χώρα μας σε ενεργειακό κόμβο Ανατολής-Δύσης.

Εθνική Ενεργειακή Στρατηγική

Το σημερινό ενεργειακό μοντέλο της χώρας μας είναι σπάταλο και ρυπογόνο, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζει πολλές παθογένειες και αναποτελεσματικότητες που πρέπει χωρίς άλλες καθυστερήσεις να αντιμετωπισθούν κατά τρόπο ριζικό και τολμηρό αν θέλουμε να διασφαλίσουμε την προοπτική μια ανταγωνιστικής και βιώσιμης ανάπτυξης.

Βραχυπρόθεσμα, πρωταρχικός στόχος πρέπει να είναι η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας, μέσα από τη προώθηση ειδικών προγραμμάτων και δράσεων για την ορθολογική χρήση και εξοικονόμηση ενέργειας, την αξιοποίηση των δυνατοτήτων των «καθαρών» και αποδοτικών ενεργειακών τεχνολογιών, την υιοθέτηση σύγχρονων και αποτελεσματικών εργαλείων διαχείρισης της ενέργειας και την καλλιέργεια υγιούς καταναλωτικής συνείδησης στους πολίτες σχετικά με την ενέργεια.

Κύριος ρόλος και υποχρέωση του Κράτους και των Ανεξάρτητων Αρχών μέσα στις σημερινές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες είναι η δημιουργία αξιόπιστων και σταθερών θεσμικών, ρυθμιστικών και ελεγκτικών πλαισίων, καθώς και η θέσπιση αποτελεσματικών κανόνων για την ομαλή λειτουργία των ενεργειακών αγορών και του ανταγωνισμού. Κανόνες διαφανείς και ισότιμους για όλους, που θα δημιουργούν το κατάλληλο κλίμα, για την υλοποίηση των αναγκαίων ιδιωτικών και δημόσιων επενδύσεων, όσο και για την προστασία του δημόσιου συμφέροντος, των καταναλωτών και του περιβάλλοντος.

Αναγκαίος, όσο ποτέ στο παρελθόν, είναι και ο σχεδιασμός και η συνεπής υλοποίηση μιας ολοκληρωμένης περιβαλλοντικής πολιτικής στον ενεργειακό τομέα, με ενσωμάτωση όλων των κρίσιμων από περιβαλλοντική άποψη Κοινοτικών Οδηγιών στο εθνικό μας δίκαιο, αλλά και την προώθηση ειδικών προγραμμάτων και δράσεων περιβαλλοντικού χαρακτήρα, στο πλαίσιο ενός συνολικού εθνικού χωροταξικού και περιβαλλοντικού σχεδιασμού, που θα ελαχιστοποιεί το διοικητικό κόστος, θα εξαλείφει τα εμπόδια και τη γραφειοκρατία για την υλοποίηση των επενδύσεων και θα μεγιστοποιεί τα οφέλη για την εθνική οικονομία, το περιβάλλον και τη κοινωνία.

Burden Sharing

Το Πακέτο που έθεσε η Επιτροπή και θα συζητηθεί τον Δεκέμβριο (the energy and climate change package) έχει 3 στόχους (targets to) μέχρι το 2020.

Δηλαδή:

20 % μείωση των εκπομπών αερίων ρύπων (reduce 20% of CO2 emissions) σε σχέση με τα επίπεδα του 1990,
20 % διείσδυση των ΑΠΕ (RES- Renewable Energy Sources- penetration) και
20 % εξοικονόμηση ενέργειας (Energy Efficiency).

Στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών στόχων για τα επονομαζόμενα «3 εικοσάρια» το Υπουργείο Ανάπτυξης έχει ήδη θέσει σε λειτουργία όλους εκείνους τους μηχανισμούς που θα συνεισφέρουν στην επίτευξη των παραπάνω στόχων, όσο τουλάχιστον το επιτρέπει η Ελληνική πραγματικότητα.

Βρισκόμαστε σε άμεση συνεργασία με το ΥΠΕΧΩΔΕ για το θέμα των εκπομπών, συνομιλούμε και συντονίζουμε όλους τους φορείς της Ενέργειας που εμπλέκονται στα θέματα των ΑΠΕ (Υπηρεσίες του ΥΠΑΝ, ΔΕΗ, ΔΕΣΜΗΕ, ΡΑΕ, ΚΑΠΕ, ΣΕΕΣ κ.α.), και επιπλέον ξεκινάμε άμεσα δράσεις ενημέρωσης και δημοσιότητας πάνω σε θέματα ΑΠΕ και Εξοικονόμησης Ενέργειας.

Εκεί έχει γίνει ένα πρώτο σχέδιο προσδιορισμού του μεριδίου της Ελλάδας στη λογική του Burden Sharing προσδιορίζοντας τα τεχνικά όρια συγκράτησης των εκπομπών αερίων ρύπων καθώς επίσης και της διείσδυσης ΑΠΕ (RES penetration) και της ΕΞΕ (Energy Efficiency) στο Ενεργειακό Σύστημα (to the System). Γίνονται ήδη συμπληρωματικές μελέτες εν όψει της διαπραγμάτευσης των Εθνικών Στόχων με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

ΑΠΕ και Νέες Ενεργειακές Τεχνολογίες

Στην Ευρώπη των «15» έχει ήδη καταγραφεί μεγάλη αύξηση της χρήσης των ΑΠΕ. Είναι ενδεικτικό ότι μόνον τρεις χώρες, η Γερμανία, η Ισπανία και η Δανία, παράγουν το 84% της συνολικής ισχύος από αιολική ενέργεια στην Ε.Ε. Μάλιστα, μεγάλο μέρος της ισχύος αυτής παράγεται μέσα και κοντά σε οικιστικά σύνολα, ώστε να εκμηδενίζονται οι απώλειες στα δίκτυα μεταφοράς και διανομής της ενέργειας. ΑΠΕ και ΕΞΕ είναι οι μόνες μορφές ενέργειας που μπορούν να ανταποκριθούν αποτελεσματικά και στους 3 κεντρικούς στόχους της Κοινοτικής ενεργειακής πολιτικής:

Ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού, Προστασία του περιβάλλοντος, Ανταγωνιστικότητα & ανάπτυξη

Ασφάλεια ενεργειακού εφοδιασμού: Οι ΑΠΕ είναι εγχώριες ενεργειακές πηγές, πρακτικά ανεξάντλητες (ανανεώνονται, «ξαναφτιάχνονται») και έχουν μηδενικό κόστος καυσίμου. Γι’ αυτό και στην ΕΕ μεταβαίνουμε πλέον από μία εποχή πολιτικών διακηρύξεων και ποιοτικών -εθελοντικών στην ουσία- στόχων για τις ΑΠΕ, σε συγκεκριμένους, δεσμευτικούς για τα Κράτη-Μέλη, στόχους (ήδη, για το 2010): Βιοκαύσιμα: 5,75% (σε ενεργειακή βάση) του συνολικού μίγματος καυσίμων μεταφορών, ΑΠΕ : 22% της ηλεκτροπαραγωγής – 12% της συνολικής ενεργειακής κατανάλωσης (15% το 2015), Εξοικονόμηση ενέργειας : 1% το χρόνο για 9 χρόνια, Πρωτόκολλο του Κυότο: – 8% για την ΕΕ, +25% για την Ελλάδα

Προστασία του περιβάλλοντος: Οι ΑΠΕ δεν συμβάλλουν μόνο στην αντιμετώπιση του φαινομένου των κλιματικών αλλαγών (που χρησιμοποιήθηκε, όπως αποδείχθηκε, ως δούρειος ίππος για να επανέλθει στο προσκήνιο η πυρηνική ενέργεια), αλλά και στην πρόληψη της ρύπανσης από τα ραδιενεργά απόβλητα, το φωτοχημικό νέφος (NOx), τα αιωρούμενα σωματίδια, την όξινη βροχή, κ.α.

Ανταγωνιστικότητα & ανάπτυξη: Καταρρέει πλέον ο μύθος του «υψηλού κόστους των ΑΠΕ». Και καταρρέει και από τις δύο του μεριές : και ότι τα συμβατικά καύσιμα είναι φθηνά και «αναπτυξιακά», και ότι οι ΑΠΕ είναι ακριβές και έχουν περιορισμένη συμβολή στην οικονομική ανάπτυξη. Δύο χαρακτηριστικά -περί του αντιθέτου- παραδείγματα, μέσα στον τελευταίο μόλις μήνα :

Η Ελλάδα που διαθέτει σε μεγάλη αφθονία τον αέρα, τον ήλιο και τη γεωθερμία, δεν έχει μόνο υποχρέωση να συμβάλλει στη διαμόρφωση των πολιτικών και πρακτικών σε ευρωπαϊκό επίπεδο και να υιοθετεί τους στόχους. Οφείλει να εργάζεται όλο και πιο αποτελεσματικά στα θεσμικά και προγραμματικά μέσα που απαιτούνται για την επίτευξή τους, δεδομένου ότι το ενεργειακό της μοντέλο, εκτός από σπάταλο και ρυπογόνο, είναι και εξαρτημένο από ακριβά εισαγόμενα καύσιμα (70% περίπου της πρωτογενούς ενεργειακής ζήτησης).

Το προηγούμενο διάστημα έγιναν πολύ σημαντικά πράγματα σε αυτή την κατεύθυνση. Με το Νόμο 3468/2006 θεσπίστηκε ελκυστική τιμή αγοράς της παραγόμενης ενέργειας από Φ/Β σταθμούς και οργανώθηκε το κανονιστικό πλαίσιο με αποτέλεσμα να εκδηλωθεί μεγάλο επενδυτικό ενδιαφέρον. Ενδεικτικό, της τάσης που δημιουργήθηκε στην αγορά για ΑΠΕ είναι το μέγεθος των ιδιωτικών επενδύσεων. Μέσω του Επενδυτικού Νόμου και των δράσεων του ΕΠΑΝ (6.5.1.β και 6.3.2.), εγκρίθηκαν προς χρηματοδότηση 255 επενδυτικά σχέδια, προϋπολογισμού 618 εκατ. €. Παράλληλα εγκρίθηκε η 1η Φάση του Προγράμματος Ανάπτυξης Φ/Β σταθμών για την ελληνική επικράτεια, που αφορά στην περίοδο 2007-2010.

Σήμερα, βρισκόμαστε στο σημείο διαχείρισης των αποτελεσμάτων των νομοθετικών πρωτοβουλιών, όπως αυτά αποτυπώνονται καταρχήν στις αιτήσεις για αδειοδότηση που υπερβαίνουν σε πολλές περιπτώσεις την κατανεμημένη ισχύ και κατά δεύτερο στα επενδυτικά σχέδια προς ενίσχυση που σχεδιάζονται, εγκρίνονται ή ήδη υλοποιούνται.

Για μεν το πρώτο, προχωρούμε στην εξέταση όλων των αιτημάτων με προσοχή ώστε να έχουμε πλήρη εικόνα των εγκεκριμένων εξαιρέσεων/ αδειών το συντομότερο αλλά και των αιτημάτων που πιθανώς θα εκκρεμούν.

Για το δεύτερο, στο πλαίσιο του σχεδιασμού των μέτρων ενίσχυσης του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα»του ΕΣΠΑ, καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για τη διευκόλυνση της υλοποίησης επενδύσεων ΑΠΕ.

Παράλληλα, σε Κοινοτικό επίπεδο, διαπραγματευόμαστε τις Κατευθυντήριες Γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του Περιβάλλοντος που θα ισχύσουν το νέο έτος, ώστε είναι όσο το δυνατό αποτελεσματικότερες για αυτές τις επενδύσεις.