2ο Εθνικό Αναπτυξιακό Συνέδριο

2Ο Εθνικό Αναπτυξιακό Συνέδριο

Τρίτη 02 Μαΐου 2006

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Όπως γνωρίζετε η χώρα μας προετοιμάζεται για την περίοδο 2007-2013 η οποία οριοθετείται, στο ένα άκρο, από τον στόχο της παραγωγής εθνικού πλούτου και, στο άλλο, από τις υψηλές προδιαγραφές που θέτει η Ε.Ε. για την επίτευξή του. Η τομεακή και περιφερειακή εξειδίκευση του στόχου αυτού θα περιγράφεται στο ΕΣΠΑ που είναι έγγραφο καθαρά στρατηγικού χαρακτήρα σε σχέση με το ΚΠΣ το οποίο και αντικαθιστά. Θα έλεγα πως είναι η πυξίδα μας για να πετύχουμε την άνοδο του βιοτικού επιπέδου και των δεξιοτήτων των ελλήνων αλλά και να αντιμετωπίσουμε τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Τις στρατηγικές και τις προτεραιότητες για να πετύχουμε τους στόχους αυτούς συνδιαμορφώνουμε εδώ και καιρό (από τις 4/6/2004) σε με πρωτόγνωρα ευρύτατη διαβούλευση με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, τους ΚΟ εταίρους, τις ΜΚΟ και τις τοπικές κοινωνίες. Αυτό το νόημα έχει και το σημερινό αναπτυξιακό συνέδριο. Άλλωστε, αποτελεί προτεραιότητα αλλά και απαίτηση των Κανονισμών της ΕΕ, να συγκροτηθεί η «εταιρική σχέση» στον σχεδιασμό του ΕΣΠΑ με στόχο την ευρύτερη δυνατή πολιτική και κοινωνική συναίνεση στις αναπτυξιακές επιλογές. Όμως το τελικό αποτέλεσμα δεν αρκεί να είναι νομιμοποιημένο με τη διαδικασία αυτή. Πρέπει να είναι οικονομικά και οικολογικά αποτελεσματικό αλλά και κοινωνικά αποδοτικό.

Στο πλαίσιο της διαβούλευσης που προανέφερα διεξήχθη (9 Δεκεμβρίου 2005) και το 2ο Εθνικό Αναπτυξιακό Συνέδριο όπου παρουσιάστηκε, μεταξύ των άλλων, και προσχέδιο κειμένου εργασίας που στην τελική του μορφή θα αποτελέσει το ΕΣΠΑ.

Το κείμενο αυτό βασίστηκε στις προτάσεις των φορέων χάραξης τομεακής και περιφερειακής πολιτικής, των ΚΟ εταίρων και στις επεξεργασίες των μελετητών που στηρίζουν το έργο του ΥΠΟΙΟ στο σχεδιασμό. Το προσχέδιο αυτό, δόθηκε στους φορείς για τη διατύπωση απόψεων, με τις εξής βασικές προτεραιότητες πολιτικής :

Ενίσχυση της ισόρροπης Περιφερειακής Ανάπτυξης με έμφαση στην άρση των διαπεριφερειακών ανισοτήτων αλλά και στην ανάπτυξη της χωρικής συνοχής με την προώθηση διαπεριφερειακών, διακρατικών και διασυνοριακών συνεργασιών.

Προστασία του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος και αειφορική διαχείριση των φυσικών πόρων.

Ενίσχυση των μεταφορικών και ενεργειακών υποδομών για την ολοκλήρωση ενός ενιαίου δικτύου παροχής υπηρεσιών προσπελασιμότητας προς τους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

Βελτίωση της ποιότητας και της αύξηση της έντασης των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο.

Προώθηση της ψηφιακής σύγκλισης και βελτίωση της διοικητικής ικανότητας της δημόσιας διοίκησης.

Προώθηση της στοχευμένης επιχειρηματικότητας και της εξωστρέφειας με τη δημιουργία ευνοϊκού επιχειρηματικού περιβάλλοντος, τόσο για την αναβάθμιση της ποιότητας της εγχώριας επιχειρηματικότητας, όσο και για την προσέλκυση διεθνούς επιχειρηματικού ενδιαφέροντος για επενδύσεις στην Ελλάδα. Έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην ενίσχυση μίας εξωστρεφούς επιχειρηματικής δραστηριότητας, που να οδηγεί στην παραγωγή προϊόντων και υπηρεσιών υψηλής προστιθέμενης αξίας, τα οποία να ενσωματώνουν γνώση, περιβαλλοντική μέριμνα και καινοτομία. Για την προτεραιότητα αυτή θα κάνω μια ιδιαίτερη αναφορά στη συνέχεια της εισήγησής μου.

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να πω δυο λόγια για την επιτυχία του ΕΣ του Δεκεμβρίου 2005 και την εξασφάλιση των 20,1 δις € που θα μας επιτρέψουν να υλοποιήσουμε τους παραπάνω στόχους.

Η απόφαση ελήφθη βάσει των δεδομένων των ετών 2000/2001/2002, γεγονός που προστάτευσε το καθεστώς του στατιστικού «phasing out» για την Αττική. Αν η διαπραγμάτευση δεν κατέληγε, η σημερινή προεδρία θα χρησιμοποιούσε στοιχεία ΑΕΠ της τριετίας 2001-2003 και η Αττική θα πέρναγε σε καθεστώς «φυσικής σύγκλισης» η δε Κρήτη σε καθεστώς «στατιστικής σύγκλισης». Αυτό θα σήμαινε απώλειες που θα αντιστοιχούσαν στο 1/3 σχεδόν του συνολικού μας ποσού χωρίς να έχουμε κανένα περιθώριο διαπραγμάτευσης. Μολονότι οι Ελληνικές περιφέρειες δεν υπάγονται όλες στο στόχο της Σύγκλισης, κυρίως λόγω της διεύρυνσης αλλά και το ότι οι πόροι είναι λιγότεροι αφού διατέθηκαν σε 27 χώρες εκ των οποίων οι 12 (10+Βουλγαρία, Ρουμανία) είναι χώρες συνοχής και παρά τη μείωση κατά 11,8 δις € των διαρθρωτικών πόρων σε σχέση με την Προεδρία του Λουξεμβούργου, η Ελλάδα :

(Α) αύξησε το μερίδιό της σε σχέση με το σύνολο των παλαιών ΚΜ, σε σύγκριση με την περίοδο 2000-2006 από 11,7 % σε 12,4 %,
(Β) υπέστη μικρότερες αναλογικές απώλειες συνοχής σε σχέση με άλλες χώρες ΕΕ15 (Πορτογαλία, Γερμανία, Γαλλία, ΗΒ),
(Γ) αύξησε το φάκελό της για το Ταμείο Συνοχής σε σχέση με την αρχική πρόταση της Επιτροπής χωρίς καμία μείωση σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο και
(Δ) παρά την τρομερή πίεση που δέχθηκαν τα μεταβατικά καθεστώτα, κατάφερε να εισαχθεί ειδική ρύθμιση για τις δικές της περιφέρειες στατιστικής σύγκλισης (σε σχέση με τον πληθυσμό που πλήττεται), που της απέδωσε 2 δις αυξημένη χρηματοδότηση ως προς το ποσό που της αναλογούσε αρχικά. Χωρίς τις ειδικές ρυθμίσεις που εξασφαλίσαμε και λόγω των δραματικών περικοπών που επήλθαν στο κεφάλαιο της συνοχής, το ποσοστό αυτό θα σήμαινε για τη χώρα μας απολήψεις ύψους 13-14 δις €.

Παράλληλα, πέτυχε σημαντικές διευκολύνσεις διαχείρισης και απορρόφησης όπως η δυνατότητα καθυστέρησης της απορρόφησης των πόρων κατά 3 χρόνια από το έτος δέσμευσής τους (έναντι των 2 ετών που ισχύει σήμερα) έως το 2010 καθώς και αύξηση του ανώτατου ποσοστού Κοινοτικής συγχρηματοδότησης για το στόχο της σύγκλισης από 75 % σε 85%, ενώ για το στόχο 2 (Στερεά Ελλάδα και Νότιο Αιγαίο) από 50 σε 85%!.

Μετά την επιτυχία αυτή αναμένεται ότι μέχρι τα μέσα Ιουνίου θα έχουν εγκριθεί οι νέοι Κανονισμοί των Διαρθρωτικών Ταμείων και έως τα τέλη θα έχουν υιοθετηθεί οι Στρατηγικές Κατευθυντήριες Γραμμές για τη Συνοχή. Από εκεί και μετά, το χρονοδιάγραμμα είναι πραγματικά ασφυκτικό.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του νέου Γενικού Κανονισμού, τόσο το ΕΣΠΑ όσο και τα Επιχειρησιακά Προγράμματα θα πρέπει να υποβληθούν το αργότερο μέσα σε πέντε (5) μήνες από την έγκριση των Στρατηγικών Κατευθυντήριων Γραμμών, ενώ δεν αποκλείεται και η παράλληλη/ταυτόχρονη υποβολή των εν λόγω εγγράφων προγραμματισμού.

Ιδιαίτερη σημασία για τη χώρα μας έχει η ενδεχόμενη έναρξη επιλεξιμότητας δαπανών από 1.7.2006, η οποία, σύμφωνα με τις προβλέψεις του νέου Γενικού Κανονισμού, συνδέεται με την ημερομηνία υποβολής των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων. Για τον λόγο αυτό, θα πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια έτσι ώστε να υποβληθούν Επιχειρησιακά Προγράμματα στην ΕΕ το συντομότερο δυνατόν.

Εξαιρετικής σημασίας στοιχείο που πρέπει να ληφθεί υπόψη από τους φορείς σχεδιασμού και στη συνέχεια υλοποίησης των νέων ΕΠ είναι οι αυξημένες απαιτήσεις των Κανονισμών. Ενδεικτικά αναφέρω:

Τα διαρθρωτικά Ταμεία περιορίζονται από έξι σε τρία (ΕΤΠΑ, ΕΚΤ, Ταμείο Συνοχής). Η ανάπτυξη της υπαίθρου και η αλιεία εμπίπτουν –όπως ήδη αναφέραμε- στους νέους κανονισμούς για την ίδρυση του Ευρωπαϊκού Γεωργικού Ταμείου Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) και του Ευρωπαϊκού Ταμείου Αλιείας (ΕΤΑ) που τίθενται εκτός των διαρθρωτικών Ταμείων.

Τα ΕΠ είναι μονοταμειακά, με εξαίρεση τα προγράμματα για τις υποδομές μεταφορών και περιβάλλοντος, όπου το Ταμείο Συνοχής και το ΕΤΠΑ παρέχουν από κοινού ενίσχυση, αλλά σε διακριτό άξονα προτεραιότητας.

Κάθε ΕΠ καλύπτει μόνο έναν από τους στόχους της ΕΕ (Στόχος 1: Σύγκλιση, Στόχος 2: Περιφερειακή Ανταγωνιστικότητα & Απασχόληση, Στόχος 3: Ευρωπαϊκή Εδαφική Συνεργασία) εκτός αν υπάρξει διαφορετική συμφωνία με την Επιτροπή. Τα Ταμεία ΕΤΠΑ και ΕΚΤ είναι δυνατόν να χρηματοδοτήσουν -κατά συμπληρωματικό τρόπο και εντός του ορίου του 10%- μέτρα που εμπίπτουν στο πεδίο ενίσχυσης του άλλου Ταμείου.

Υπάρχει υποχρέωση διακριτής κατανομής πόρων στα ΕΠ και αντίστοιχης παρακολούθησης δαπανών για τις περιφέρειες που βρίσκονται σε μεταβατική στήριξη, σύμφωνα με τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2005. Προβλέπεται επίσης, συγκεκριμένο προφίλ ετήσιας απομείωσης της ενίσχυσης. Ξεκινούν δηλ. τα προγράμματα αυτά με αυξημένους δεσμευμένους πόρους στα πρώτα έτη, που βαίνουν μειούμενοι στα τελευταία.

Προβλέπεται η ποσοτικοποιημένη παρακολούθηση των στόχων της Λισσαβόνας (earmarking).

Προβλέπεται η αύξηση των αρμοδιοτήτων / υπευθυνοτήτων των Διαχειριστικών Αρχών ως προς την τήρηση της κανονικότητας, νομιμότητας και χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης των πράξεων των ΕΠ.

Απαιτείται η αξιολόγηση της συμμόρφωσης των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου

Λόγω των αυστηρών απαιτήσεων των μεταβατικών καθεστώτων, προτείνεται η αποκλειστική χρηματοδότηση των πέντε περιφερειών μεταβατικής στήριξης μέσα από Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα, με την επιφύλαξη του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ).

Τέλος, μέσω του Ταμείου Συνοχής θα υλοποιηθούν δράσεις εθνικής εμβέλειας, με έμφαση στις περιφέρειες σταδιακής εισόδου (phasing in), στις οποίες υπάρχει ανώτατο ποσό Κοινοτικής στήριξης από τα Ταμεία ΕΤΠΑ και ΕΚΤ.

Αντίστοιχη μέριμνα θα υπάρξει και μέσω του καθορισμού της εθνικής συμμετοχής, για την οποία υπάρχει σχετική ευελιξία, στο πλαίσιο βέβαια των κανονιστικών και δημοσιονομικών περιορισμών.

Το πλαίσιο αυτό επιβάλει μικρότερο πλήθος Επιχειρησιακών Προγραμμάτων και λιγότερων αλλά ισχυρότερων, επιτελικότερων και αποτελεσματικότερων Διαχειριστικών Αρχών.

Το έργο των νέων Διαχειριστικών Αρχών θα εστιάζεται στα αυξημένα διαχειριστικά τους καθήκοντα, στην ορθή τήρηση των προβλεπομένων στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα στρατηγικών επιλογών αλλά και στην εφαρμογή των εγκεκριμένων από την Επιτροπή Παρακολούθησης κριτηρίων ένταξης έργων.

Για την αποτελεσματική εφαρμογή της αναπτυξιακής στρατηγικής στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ προωθούμε επίσης βασικές διαρθρωτικές αλλαγές στο σύστημα σχεδιασμού, διαχείρισης, ελέγχου και εφαρμογής των αναπτυξιακών προγραμμάτων αλλά και στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που παρατηρήθηκαν, στο πλαίσιο της διαχείρισης και υλοποίησης του τρέχοντος ΚΠΣ, λόγω της αδυναμίας ή/και ανεπάρκειας πολλών Τελικών Δικαιούχων.

Και σε αυτό το σημείο θα κάνω ιδιαίτερη αναφορά στη συνέχεια.

Για ποσοστά κατανομής των πόρων, δεν έχουμε μιλήσει ακόμα και δεν θα μπορούσαμε να το έχουμε κάνει αφού η ιεράρχηση των στόχων ήταν μέχρι τώρα το βασικό ζητούμενο.

Θα το κάνουμε στο αμέσως επόμενο διάστημα και θα το κάνουμε – πρέπει να σας πω – μετά τη μεγάλη εθνική επιτυχία της διασφάλισης ενός τόσο σημαντικού χρηματοδοτικού «πακέτου» με μεγαλύτερη άνεση.

Στόχος παραμένει, η διαμόρφωση του ΕΣΠΑ και των νέων Ε.Π. μέχρι τέλους του Α’ εξαμήνου του 2006. Στο πλαίσιο αυτό σχεδιάζουμε και τη διοργάνωση ενός 3ου Αναπτυξιακού Συνεδρίου στις 21 Ιουνίου.

Η επιτυχής ολοκλήρωση των απαιτήσεων του σχεδιασμού μας για τη νέα προγραμματική περίοδο απαιτεί στην παρούσα χρονική στιγμή την εντατικοποίηση της προετοιμασίας από τους φορείς, ώστε να υπάρχει ετοιμότητα και ωριμότητα, με στόχο πάντα την έγκαιρη εκπόνηση των προγραμμάτων.

Στο πλαίσιο αυτό, και εν αναμονή της τρίτης εγκυκλίου που θα εκδώσει το ΥΠΟΙΟ, οι αρμόδιοι φορείς χάραξης πολιτικής κλήθηκαν με σχετική επιστολή του Υφυπουργού κ. Χ. Φώλια, να προβούν στις ακόλουθες ενέργειες:

Ενεργοποίηση των Ομάδων Σχεδιασμού Προγραμμάτων (ΟΣΠ) Υπουργείων και Περιφερειών, ως βασικών συνομιλητών με τις υπηρεσίες του ΥΠΟΙΟ αλλά και κατά τη μεταξύ τους δικτύωση-συνεργασία στη διαδικασία του προγραμματισμού

Εξειδίκευση των στόχων (σε κατηγορίες δράσεων) και ιεράρχηση των προτεραιοτήτων του κάθε φορέα, καθώς επίσης και σε μία προσέγγιση της περιφερειακής διάστασης των προτεινόμενων παρεμβάσεων, δηλαδή εξειδίκευση των κατηγοριών δράσεων και του σχετικού προϋπολογισμού τους στο επίπεδο των 13 Περιφερειών.

Ποσοτικοποίηση βασικών στόχων: κάθε φορέας με την ευθύνη χάραξης τομεακής και περιφερειακής πολιτικής θα πρέπει να προετοιμάζει μία αρχική ποσοτικοποίηση των κυριότερων στόχων του για το 2013 (χρησιμοποιώντας ένα περιορισμένο πλέγμα δεικτών εκροών, αποτελεσμάτων και όπου είναι εφικτό επιπτώσεων).

Ιδιαίτερη σημασία θα πρέπει να δοθεί στη συνεργασία μεταξύ των ΟΣΠ Υπουργείων και Περιφερειών σε τομείς πολιτικής που απαιτείται συνέργεια και συμπληρωματικότητα.

Οφείλω δυο ειδικές αναφορές.

Μια για την επιχειρηματικότητα και μια για την επάρκεια των τελικών δικαιούχων.
Τα οριζόντια μέτρα πολιτικής της τελευταίας διετίας που ελήφθησαν στο πλαίσιο του εθνικού προγράμματος μεταρρυθμίσεων, δημιουργούν αναμφισβήτητα ένα νέο επενδυτικό περιβάλλον που δίνει ώθηση στην ανάπτυξη της αγοράς και στηρίζει την επιχειρηματικότητα.

Το περιβάλλον αυτό αποτελεί και την αφετηρία της χώρας μας για την επίτευξη στρατηγικών στόχων όπως η αύξηση των παραγωγικών επενδύσεων εξαγωγικού προσανατολισμού, η διασύνδεση μας µε τα διεθνή συστήματα παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών, η επιλεκτική, κλαδικά και τοπικά, προσέλκυση ΑΞΕ που συμβάλλουν στην τεχνολογική αναβάθμιση του παραγωγικού μας συστήματος και οδηγούν σε διεθνείς συνεργασίες και οικονομικές συμμαχίες.

Όμως στο διεθνή ανταγωνισμό δεν έχουν όλοι την ίδια αφετηρία.

Εμείς, λίγο πριν την έναρξη της περιόδου 2007-2013, ξεκινάμε την εφαρμογή της αναθεωρημένης Στρατηγικής της Λισσαβόνας από χαμηλές συγκριτικά τιμές στους περισσότερους δείκτες-στόχους ακόμα και σε σχέση με τα νέα Κράτη-μέλη της Ε.Ε. Έχουμε χαμηλή παραγωγικότητα, τα προϊόντα μας δεν ανταγωνίζονται αποτελεσματικά και δεν είμαστε ελκυστικοί στις ΞΑΕ.

Η μικρή συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα στις δαπάνες Ε&Α, οι χαμηλές επιδόσεις σε αριθμό διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, οι χαμηλές επενδύσεις στη γνώση, η υστέρηση στη σύνδεση έρευνας και επιχειρηματικότητας, εξηγούν γιατί έχουμε χαμηλή παραγωγικότητα.
Το μικρό μέγεθος της συντριπτικής πλειοψηφίας των ελληνικών επιχειρήσεων, η έλλειψη καταξιωμένου brand name που συνοδεύεται από χαμηλή ενσωματωμένη καινοτομία στις τεχνολογικές και οργανωτικές λειτουργίες τους και άρα χαμηλή ποιότητα, η μειωμένη προβολή και οι χαμηλές περιβαλλοντικές επιδόσεις, εξηγούν γιατί τα προϊόντα μας δεν ανταγωνίζονται αποτελεσματικά σε διεθνές επίπεδο.
Τα χαρακτηριστικά της αγοράς εργασίας, ο συνδυασμός πολυνομίας και γραφειοκρατίας, το μικρό μέγεθος της εσωτερικής μας αγοράς και η απόσταση από άλλες αγορές – στόχους στην ΕΕ εξηγούν γιατί απορροφούμε ασήμαντο ποσοστό ΑΞΕ σε σχέση με τους εταίρους μας.

Παράλληλα, όλο και περισσότερες χώρες διαθέτουν όλους μαζί τους βασικούς παράγοντες προσέλκυσης ΞΑΕ : φυσικούς (γεωγραφική θέση, κλίμα, προσβασιμότητα και κόστος γης), τεχνικούς (υποδομές μεταφορών & επικοινωνίας, στέγαση), οικονομικούς (ποσότητα, είδος και κόστος κεφαλαίου), γνωστικούς (αποθέματα επιστημονικής & τεχνικής γνώσης) και ανθρώπινους (ποιότητα, προσόντα και κόστος εργατικού δυναμικού).

Θα ήθελα να δώσω ιδιαίτερη έμφαση στους τρείς τομείς που έχουμε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα : την επιχειρηματικότητα, τον τουρισμό και τη ναυτιλία.

Στην Επιχειρηματικότητα στην οποία ρέπει παραδοσιακά ο Έλληνας, έχουμε μεγάλο διοικητικό κόστος και υψηλές χρονικές απαιτήσεις για έναρξη – μεταβολή – μεταβίβαση επιχειρηματικής δραστηριότητας αλλά και αριθμητική κυριαρχία των πολύ μικρών επιχειρήσεων (micro-business) που λόγω της παραδοσιακά οικογενειακής δομής τους δεν αξιοποιούν χρηματοδοτικά εργαλεία όπως τα Venture Capitals και τα Seed Capitals.
Στον Τουρισμό, ο αυτοσχεδιασμός, η έλλειψη στρατηγικού προγραμματισμού και χωροταξικού σχεδιασμού εξηγούν γιατί το κυρίαρχο τουριστικό προϊόν της δεκαετίας του 2000 είναι ελάχιστα διαφοροποιημένο από αυτό της δεκαετίας του 1960 (παραθεριστικός τουρισμός με σταθερές αναφορές τα γεω-κλιματικά προνόμια της χώρας).
Στη Ναυτιλία όπου διαδραματίζουμε πρωταγωνιστικό ρόλο και αποτελούμε κόμβο για τα συγκοινωνιακά και μεταφορικά δίκτυα που συνδέουν την Ε.Ε. με χώρες της Ασίας και της Αφρικής, έχουμε συρρίκνωση ναυπηγικής και ναυπηγοεπισκευαστικής δραστηριότητας λόγω κόστους, ποιότητας και χρονικής συνέπειας των παρεχόμενων υπηρεσιών.

Με δυο λόγια ενώ είμαστε σε μειονεκτική θέση στον ανταγωνισμό εξακολουθούμε να διατηρούμε την παραγωγική μας βάση σε τομείς που ελάχιστα συμβάλλουν στη διεθνή ανταγωνιστικότητά μας (κατασκευές, προσωπικές υπηρεσίες, λιανικό εμπόριο). Η εισροή εξωτερικών πόρων από την Ε.Ε., τον τουρισμό και τη ναυτιλία, κάποια στιγμή δεν θα επαρκεί για να διατηρηθεί η κοινωνική συνοχή.

Συνεπώς, πρέπει να δούμε με άλλο μάτι την εθνική μας ανταγωνιστικότητα. Χρειαζόμαστε ένα μοντέλο ανταγωνιστικότητας που να κατανοεί ότι το πρόβλημά μας είναι κυρίως συστημικό και να το λύνει.

Το πρώτο κλειδί για την κατανόηση βρίσκεται στην παραγωγικότητα η οποία καθορίζει τους μισθούς και την απόδοση κεφαλαίων, δηλαδή τις δύο βασικές πηγές δημοσίου και ιδιωτικού εισοδήματος. Η παραγωγικότητα με τη σειρά της προκύπτει όταν οι επιχειρήσεις έχουν όλο και υψηλότερα επίπεδα τεχνογνωσίας και τεχνολογίας. Αυτό απαιτεί συνεχή αναβάθμιση και διείσδυση σε νέους τομείς. Οι πιο καινοτόμες εταιρείες θα υπερνικήσουν τον ανταγωνισμό, ακόμα και εδραιωμένους ανταγωνιστές με οικονομίες κλίμακας. Για παράδειγμα, ο εμπορικός μας στόλος, ανταγωνίζεται με επιτυχία μεγαλύτερους ανταγωνιστές με νεότερα πλοία, προσφέροντας εξατομικευμένες υπηρεσίες και εισερχόμενος σε νέες δραστηριότητες.
Το δεύτερο κλειδί βρίσκεται στην εξειδίκευση σε συγκεκριμένους τομείς και ομάδες αλληλένδετων τομέων. Τις αποκαλούμενες συστοιχίες (clusters). Οι επιχειρήσεις δεν μπορούν να τα κάνουν όλα στη χώρα τους. Πρέπει να αντλούν πρώτες ύλες και κεφάλαια από όπου αυτά διατίθενται φθηνότερα και να αναπτύσσουν δραστηριότητες σε ξένες χώρες ώστε να αντλούν φθηνό εργατικό δυναμικό για τις λειτουργίες που δεν χρειάζονται υψηλή τεχνογνωσία. Να αποκτούν πρόσβαση σε ξένες αγορές και να αποσπούν ειδικές τεχνολογίες.
Το τρίτο κλειδί βρίσκεται στην ελκυστικότητα της έδρας. Οι επιχειρήσεις έχουν σαφή έδρα, που είναι ο χώρος για τη βασική τους έρευνα, ο χώρος της κρίσιμης μάζας εξειδικευμένης παραγωγής όπου και λαμβάνονται οι στρατηγικές αποφάσεις. Αυτή η έδρα βρίσκεται όπου βρίσκονται η τεχνογνωσία και η τεχνολογία, όπου ενσωματώνονται τα αποτελέσματα που αντλούνται από τις διεθνείς δραστηριότητες και όπου υπάρχουν οι πιο παραγωγικές θέσεις εργασίας. Η ελκυστικότητα μιας έδρας εξαρτάται από το περιβάλλον που δημιουργεί για τον ανταγωνισμό και ειδικότερα από τον βαθμό στον οποίο το περιβάλλον υποστηρίζει την καινοτομία. Συνολικά εξηγεί γιατί ορισμένες εταιρείες που εδρεύουν σε συγκεκριμένες χώρες μπορούν να καινοτομούν συνεχώς.

Για να λύσουμε το πρόβλημα πρέπει να κατασκευάσουμε ανταγωνιστικές υποδομές.

Τέσσερα είδη υποδομών είναι ζωτικής σημασίας για τον ανταγωνισμό και κατά συνέπεια θα πρέπει να αποκτήσουν προτεραιότητα.

Πρώτον, η μεταρρύθμιση του νομικού και διοικητικού συστήματος της χώρας.
Δεύτερον, η ανάπτυξη κεφαλαιαγορών και χρηματοοικονομικών υποδομών
Τρίτον η δημιουργία πρώτης τάξεως υποδομής επικοινωνιών και επεξεργασίας της πληροφορίας και
Τέταρτον, η εισαγωγή διαχειριστικών καινοτομιών.

Στη δημιουργία των υποδομών αυτών συμβάλλουν ενέργειες όπως :

Η διευκόλυνση της δυναμικής επιχειρηματικότητας και η αναπτυξιακή της καθοδήγηση με στοχευμένες ενισχύσεις και θεσμικές αναδιαρθρώσεις.
Ο συντονισμός της αναπτυξιακής μας πολιτικής με βάση το χώρο διότι τα χαρακτηριστικά του χώρου επηρεάζουν τις οικονομικές δραστηριότητες. Για αυτό άλλωστε η χωροταξία είναι άμεσα συναρτημένη με την αναπτυξιακή πολιτική, την κοινωνική δικαιοσύνη και την προστασία του περιβάλλοντος.
Η υιοθέτηση μιας σαφούς και ασυμβίβαστης στάσης για το περιβάλλον και η γνωστοποίησή της σε όλο τον κόσμο με ένα σύγχρονο κανονιστικό καθεστώς συναφές με την οικονομική δραστηριότητα.
Η δημιουργία ενός «one stop decision making» για τις μεγάλες επενδύσεις εθνικής και περιφερειακής σημασίας και όχι η σημερινή πολυδιάσπαση και διασπορά αρμοδιοτήτων σε πληθώρα φορέων με διαφορετικά θεσμικά πλαίσια, πολλοί από τους οποίους δεν έχουν και τις οργανωτικές προϋποθέσεις να τις στηρίξουν.
Η διασύνδεση της χώρας με τις διεθνείς αγορές και τα διεθνή ολοκληρωμένα συστήματα παραγωγής μέσω της ενίσχυσης επιχειρηματικών συνεργασιών, της στήριξης της οικονομικής διπλωματίας και των δομών της, της ενδυνάμωσης και δημιουργίας δομών στήριξης, υποδοχής και προσέλκυσης ΑΞΕ.

Αυτά προϋποθέτουν όμως ένα επιτελικό, ρυθμιστικό και αποτελεσματικό δημόσιο τομέα που θα παρέχει μια ισχυρότερη τεχνολογική βάση, ένα αρτιότερο δίκτυο άυλων και υλικών υποδομών και ένα αποτελεσματικότερο σύστημα χρηματοοικονομικής διαμεσολάβησης.

Προς αυτή την κατεύθυνση, ξεκινήσαμε από την πρώτη στιγμή και συνεχίζουμε με την ίδια πυγμή.

Ψηφίστηκε ο Νέος Αναπτυξιακός Νόμος 3299/2004, πραγματικά πρωτοποριακός σε σχέση με όλους τους προηγούμενους, που βρήκε μεγάλη απήχηση στην αγορά. Απλός, κατανοητός από όλους τους ενδιαφερόμενους και αυτοτελής. Εισάγοντας ένα ισχυρό πλαίσιο κινήτρων και βελτιώνοντας τις διαδικασίες εφαρμογής του, καταφέραμε να αναχθεί σε ένα αποτελεσματικό μέσο, που εκτός των άλλων αναγνωρίζει τη σημασία των ΜΜΕ στην οικονομική δραστηριότητα, προσαυξάνοντας τα ποσοστά ενίσχυσης τους.
Στο πλαίσιο των ΠΕΠ του Γ’ ΚΠΣ, ενεργοποιήσαμε τον 3Ο κύκλο ενίσχυσης των ΜΜΕ, στους τομείς της μεταποίησης και του τουρισμού. Στα πλαίσια της απλούστευσης των διαδικασιών προχωρήσαμε στην τροποποίηση του πλαισίου κρατικών ενισχύσεων μέσα από τα περιφερειακά προγράμματα. Πιο συγκεκριμένα, για τα 13 περιφερειακά προγράμματα, την προηγούμενη περίοδο, είχαμε δύο προκηρύξεις προς τις μικρομεσαίες, οι οποίες έγιναν με ένα σύστημα ιδιαίτερα δυσκίνητο που απαιτούσε την εμπλοκή των τραπεζών, των Διευθύνσεων σχεδιασμού και ανάπτυξης των περιφερειών, γνωμοδοτικών επιτροπών του αναπτυξιακού νόμου και γενικότερα επρόκειτο για ένα σύστημα πολύπλοκο και χρονοβόρο, διόλου ελκυστικό για τις επιχειρήσεις. Το σύστημα τροποποιήθηκε, έτσι ώστε ο επενδυτής, ο επιχειρηματίας, κατά τον τρίτο κύκλο προκήρυξης, να έχει να αποταθεί μόνο σε ένα φορέα, ενώ θα χρειάζεται σαφώς λιγότερα δικαιολογητικά και θα έχει να αντιμετωπίσει πιο απλουστευμένες διαδικασίες. Είμαστε απόλυτα βέβαιοι ότι ο τρίτος κύκλος προκήρυξης, θα έχει πολύ μεγάλη επιτυχία και θα τύχει μεγάλης υποδοχής από τον ιδιωτικό τομέα.
Για την εφαρμογή του 3ου κύκλου ενίσχυσης των ΜΜΕ καθώς και του Α.Ν., αναπτύξαμε ΟΠΣ, που συμβάλλει, στην έγκυρη και έγκαιρη, πληροφόρηση των επενδυτών, διασφαλίζει την αντικειμενικότητα στην αξιολόγηση, και μειώνει, απλουστεύσει και επιταχύνει τις διαδικασίες. Ήδη, στην ιστοσελίδα www.ependyseis.gr ο επενδυτής μπορεί να υποβάλλει τα στοιχεία της εταιρείας και του επενδυτικού σχεδίου του και να διαπιστώσει άμεσα εάν πληροί τα κριτήρια υπαγωγής στον Ν.3299/2004. Με την ολοκλήρωση του συστήματος, η πλειονότητα των σταδίων αξιολόγησης, έγκρισης και ολοκλήρωσης ενός επενδυτικού σχεδίου θα γίνεται ηλεκτρονικά, με ασφάλεια, διαφάνεια και ταχύτητα.
Επίσης, σε συνεργασία με την Μονάδα Κρατικών Ενισχύσεων του Κέντρου Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Οικονομικού Δικαίου (ΚΔΕΟΔ) αποτυπώνουμε πλήρως, σε ηλεκτρονική βάση που θα είναι προσιτή στο ευρύ κοινό μέσω του διαδικτύου, το εθνικό νομικό πλαίσιο αναφορικά με τις ΑΞΕ και τις Κρατικές Ενισχύσεις, στοχεύοντας στην απλοποίηση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και στην προσέλκυση των επενδύσεων.

Η δεύτερη ειδική αναφορά που θέλω να κάνω έχει σχέση με την επάρκεια των τελικών δικαιούχων.

Είναι αποδεδειγμένο ότι ο κύριος λόγος που οι Κοινοτικοί πόροι χάνονται ή καθυστερείται η απορρόφησή τους, είναι περισσότερο η έλλειψη τεχνογνωσίας των φορέων και λιγότερο η κακή χρήση τους ή οι εσφαλμένες προγραμματικές επιλογές. Που βέβαια έχουν τεράστια ευθύνη αν αναλογιστεί κανείς ότι επί πολλά χρόνια οι κοινοτικοί πόροι λειτουργούσαν ως μηχανισμός αποζημίωσης. Ιδιαίτερα δε τα κονδύλια για τους ανθρώπινους πόρους, χρησιμοποιήθηκαν περισσότερο ως βραχυχρόνια υποκατάσταση μισθού, παρά ως επένδυση στη γνώση και στη βελτίωση ποιότητας του ανθρώπινου κεφαλαίου της χώρας μας.

Δυστυχώς στη χώρα μας το μεγάλο πρόβλημα είναι οι πάγιες αδυναμίες των φορέων. Πρώτα απ’ όλα αδυναμίες εγγενούς χαρακτήρα, δηλαδή οργάνωσης και στελέχωσης, αλλά και αδυναμίες διαχειριστικού χαρακτήρα, δηλαδή αδυναμίες διαχείρισης και εκτέλεσης των έργων.

Η βελτίωση της ικανότητας των φορέων υλοποίησης προϋποθέτει αλλαγές οι οποίες για να γίνουν απαιτείται διαρκής υπογράμμιση πολιτικής βούλησης, κατάλληλα θεσμικά και οργανωτικά μέτρα και δημιουργία ενός νέου κλίματος που θα ευνοεί την ανάληψη ευθύνης και πρωτοβουλίας και θα αποθαρρύνει την γραφειοκρατική αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Ενδεικτικά αναφέρω :

πρώτο, την ανάγκη επαναπροσδιορισμού του ρόλου των τελικών δικαιούχων ώστε να ενισχυθούν οι επιτελικές τους αρμοδιότητες και να απαλλαγούν από το φόρτο των εργασιών που διεκπεραιώνουν σήμερα. Συχνά αυτές οι εργασίες που μπορούν να τις εξωτερικεύσουν, τις διεκπεραιώνουν ελλιπέστατα.

δεύτερο, τον περιορισμό των συναρμοδιοτήτων και την αποσαφήνιση των πεδίων ευθύνης κάθε εμπλεκόμενης υπηρεσίας, υπηρεσίες μελέτης, υπηρεσίες κατασκευής και ούτω το κάθε εξής, και τέλος την θέσπιση κινήτρων για να προσελκυστούν αξιόλογα στελέχη καθώς και την θέσπιση υπηρεσιακών κανονισμών που να τονώνουν την υπευθυνότητα και να επιβραβεύουν την επιτυχή άσκηση των καθηκόντων.

Η επιμόρφωση των στελεχών που έχει συζητηθεί πάρα πολύ στο παρελθόν, έχει αποδειχθεί ότι δεν αποτελεί από μόνη της ένα ουσιαστικό στοιχείο αναβάθμισης των τελικών δικαιούχων. Ούτε η ενίσχυσή τους μέσω προσλήψεων προσωπικού. Αυτό που κυρίως απαιτείται είναι πρόσθετη τεχνογνωσία και οπωσδήποτε νέα νοοτροπία. Για να αποτελεί λύση η πρόσληψη προσωπικού και μόνο θα πρέπει η μελέτη της επιχειρησιακής ικανότητας του φορέα να έχει καταλήξει ότι αυτός διαθέτει όλες τις άλλες αναγκαίες προϋποθέσεις. Αλλιώς οι νεοπροσλαμβανόμενοι θα αφομοιωθούν τάχιστα από την υπάρχουσα υποδομή χωρίς να μπορέσουν να μετεξελίξουν τα βασικά της χαρακτηριστικά. Όσο κριτικά και αν αντιμετωπίζουν οι τελικοί δικαιούχοι, τέτοιου είδους εκσυγχρονιστικές παρεμβάσεις εμείς οφείλουμε αταλάντευτα να επιμένουμε στο στόχο μας.

Ας δούμε εμπειρίες και πρακτικές από το Γ΄ ΚΠΣ.

Θα αναφερθώ στα κυριότερα ευρήματα που προκύπτουν από την διαχείριση των ΟΤΑ σε έργα που συγχρηματοδοτούνται από τα Διαρθρωτικά Ταμεία και το ταμείο Συνοχής και έχουν σαν επακόλουθο την περικοπή της Κοινοτικής Συνδρομής:

Κατατμήσεις. Τα έργα σε πολλές περιπτώσεις χωρίζονται σε πολλά μικρά τμήματα και δημοπρατούνται ή ανατίθενται απ’ ευθείας. Περιπτώσεις δύο ή τριών απ’ ευθείας αναθέσεων στον ίδιο ανάδοχο ακόμα και την ίδια ημέρα. Ο προϋπολογισμός του έργου προσδιορίζει την ακολουθητέα διαδικασία ανάθεσης. Εάν εμπίπτει στην κοινοτική Νομοθεσία όλες οι συμβάσεις θα πρέπει να ακολουθούν τα προβλεπόμενα σε αυτήν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι κάποια έργα ΔΕΥΑ (Ταμείο Συνοχής 1994-99) όπου τα έργα εκτελέστηκαν με 50-170 επιμέρους συμβάσεις το κάθε ένα, ενώ θα μπορούσαν να έχουν γίνει με 2-3 συμβάσεις. Το κόστος διαχείρισης ενός τόσο μεγάλου αριθμού συμβάσεων είναι τεράστιο.

Κακή διαχείριση συμβάσεων. Εφαρμογή εξαιρετικών διαδικασιών στην ανάθεση των έργων και κυρίως επειδή ο ίδιος ο φορέας καθυστέρησε να το αναθέσει. Τα περισσότερα έργα του Ταμείου Συνοχής 2000-2006 παρουσιάζουν καθυστερήσεις στην έναρξη και μέχρι σήμερα ελάχιστα έχουν δημοπρατηθεί. Γίνονται τροποποιήσεις των συμβάσεων κατά παρέκκλιση (χρήση επί έλασσον, ανάθεση συμπληρωματικών εργασιών) ή δεν τηρούνται οι όροι της σύμβασης (χρονοδιαγράμματα, υποχρεώσεις αναδόχων και υπηρεσίας) ή η επίβλεψη είναι ελλιπής.

Μεγάλη συχνότητα κακοτεχνιών στα έργα. Σε ορισμένες κατηγορίες έργων και ειδικά στα μικρά και μεσαία έργα πάνω από το 50% των έργων που ελέγχθηκαν εμφάνισαν κακοτεχνίες. Ειδικά για τις αποκαταστάσεις των οδοστρωμάτων κατά την κατασκευή δικτύων εντός πόλεων για τις οποίες δεν απαιτείται εργαστηριακός έλεγχος για την πιστοποίηση της κακής ποιότητας.

Μη ολοκλήρωση έργων. Ο ελλιπής σχεδιασμός των έργων (συμπεριλαμβανομένης και της κακής ποιότητας των μελετών) έχει πολλές φορές ως αποτέλεσμα την αδυναμία ολοκλήρωσής τους εντός των χρονοδιαγραμμάτων και του εγκεκριμένου προϋπολογισμού. Πολλά έργα προκειμένου να ολοκληρωθούν απαιτούν πρόσθετες πιστώσεις σημαντικού ύψους σε σχέση με τον αρχικό προϋπολογισμό προκειμένου να ολοκληρωθούν.

Μη λειτουργία των έργων που χρηματοδοτήθηκαν. Ορισμένα έργα παρ΄ ότι ολοκληρώνονται δεν λειτουργούν είτε γιατί δεν έχουν τις απαιτούμενες άδειες, είτε γιατί όταν ολοκληρώθηκαν είχε αλλάξει το εξωτερικό περιβάλλον και δεν μπορούν να λειτουργήσουν, είτε γιατί δεν είχε προβλεφθεί η κάλυψη των δαπανών λειτουργίας τους.

Έργα δι’ αυτεπιστασίας. Η εκτέλεση των έργων δι’ αυτεπιστασίας των ίδιων των ΟΤΑ όπως εφαρμόζεται δεν εξασφαλίζει ούτε το κόστος ούτε το παραγόμενο αποτέλεσμα. Στις περισσότερες των περιπτώσεων δεν είναι εμφανές τι ακριβώς εκτελέστηκε και πως συνδέεται με το κόστος που απολογίζεται.

Είναι φανερό ότι φαινόμενα σαν τα παραπάνω απαγορεύονται.

Τι κάναμε εμείς για να αντιμετωπίσουμε. Ξεκινώ από τις δράσεις επιτάχυνσης και βελτίωσης της υλοποίησης του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης.

Αναθεωρήσαμε το ΚΠΣ και όλα τα Ε.Π. με στόχο τη ρεαλιστικότερη αποτύπωση τους καθώς πολλά από αυτά ήταν υποκοστολογημένα και υπερβολικά φιλόδοξα. Λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία που είχαμε και έχουμε ακόμα από το κλείσιμο του Β’ ΚΠΣ, προχωρήσαμε σε ένα νέο σχέδιο που θα εξασφάλιζε στη χώρα μας το συμφερότερο κλείσιμο των προγραμμάτων στο τέλος του 2008. Έτσι, από κοινού με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα προσαρμόσαμε στην πραγματικότητα χωρίς να αποκλίνουμε από τους συμφωνημένους στρατηγικούς στόχους, όπως αυτοί αποτυπώθηκαν στο ΚΠΣ που εγκρίθηκε το 2000. Η όλη προετοιμασία της αναθεώρησης ήταν ιδιαίτερα σημαντική, χρονοβόρα και γραφειοκρατική, καθώς, πέρα από το κλείσιμο των προγραμμάτων, είχε σα στόχο την απάλειψη από τα προγράμματα έργων και ενεργειών που δεν είχαν καμία προστιθέμενη αξία πλέον. Η αναθεώρηση συμφωνήθηκε στο σύνολο του ΚΠΣ με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ενισχύσαμε με εξειδικευμένους συμβούλους όλες τις κεντρικές υπηρεσίες, καθώς αυτές αποτελούν κόμβους τεχνογνωσίας που καθοδηγούν και υποστηρίζουν τις αποκεντρωμένες ειδικές υπηρεσίες διαχείρισης.

Σχεδιάσαμε και τώρα ολοκληρώνουμε ένα διαγωνισμό για την πρόσληψη 13 συμβούλων υποστήριξης των τελικών δικαιούχων τεχνικών έργων υποδομής που συγχρηματοδοτούνται από τα ταμεία, συνολικού προϋπολογισμού 28 εκατομμυρίων ευρώ. Εδώ θα ήθελα να δώσω κάποιες πληροφορίες. Στις 22/6/04 προκηρύχθηκε ο διαγωνισμός, ύστερα από δύο μήνες προετοιμασίας γιατί αντιλαμβάνεστε όλοι ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο με μία διαγωνιστική διαδικασία να επιτύχεις 13 συμβάσεις. Στις 18 Οκτωβρίου ήταν η καταληκτική ημερομηνία για την κατάθεση των προσφορών. Και ύστερα από μία ένσταση που έγινε η οποία εκδικάστηκε στις 29/11, έχει συσταθεί η επιτροπή αξιολόγησης η οποία ξεκινάει άμεσα το έργο της. Ευελπιστούμε ότι σύντομα θα έχουμε καταλήξει σε αυτή την διαδικασία έτσι ώστε να μπορέσουμε να υπογράψουμε συμβάσεις και να εγκατασταθούν οι τεχνικοί σύμβουλοι στις Περιφέρειες.

Διατηρούμε και επεκτείνουμε την υποστήριξη των φορέων υλοποίησης και σε τελικούς δικαιούχους μέσω της ΜΟΔ, για τις άυλες δράσεις αλλά και στην κεντρική διαχειριστική αρχή για τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου. Και θα αναφερθώ παρακάτω σε αυτό.

Διατηρούμε και επεκτείνουμε την υποστήριξη των φορέων υλοποίησης για έργα υποδομής μέσω των γνωστών ομάδων κρούσης. Αυτό πραγματοποιείται ήδη από την ΜΟΔ για τις νησιωτικές και απομακρυσμένες ορεινές περιοχές και έχει αποδειχθεί ένα επιτυχές παράδειγμα. Οι παρεχόμενες υπηρεσίες θα επεκταθούν και στην τεχνική και διαχειριστική υποστήριξη αλλά και στην νομική υποστήριξη μέσω ομάδας κρούσης νομικών συμβούλων που θα συσταθεί από την ΜΟΔ και θα εκπαιδευτεί από την ΜΟΠΑΔΙΣ.

Προωθούμε, παράλληλα, την δημιουργία του απαραίτητου πλαισίου για την ίδρυση και λειτουργία αναπτυξιακών οργανισμών περιφερειών.

Οργανώσαμε δίκτυα παρακολούθησης των προγραμμάτων με σκοπό την ενημέρωση, πρόβλεψη και ενιαία αντιμετώπιση τους, αλλά και την λήψη προληπτικών ή και επανορθωτικών μέτρων.

Οργανώσαμε και λειτουργούμε ένα δίκτυο παρακολούθησης του ν+2, με την συμμετοχή εκπροσώπων της κεντρικής υπηρεσίας συντονισμού του Υπουργείου Οικονομίας Οικονομικών και των διαχειριστικών αρχών των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων και των ΠΕΠ με σκοπό την ενημέρωση, πρόβλεψη και ενιαία αντιμετώπιση προβλημάτων, αλλά και την λήψη προληπτικών ή και επανορθωτικών μέτρων, έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι απώλειες πόρων στα τέλη του 2004.

Οργανώσαμε και λειτουργήσαμε ομάδες κρούσης για κάθε πρόγραμμα με στόχο την επιτάχυνση των διαδικασιών. Για την αντιμετώπιση πιθανών απωλειών λόγω της εφαρμογής του κανόνα ν+2 εκπονήσαμε προγράμματα επιτάχυνσης, στοχεύοντας κυρίως στα βασικά έργα του κάθε προγράμματος ώστε να εξασφαλισθούν οι απαραίτητες δαπάνες για την επίτευξη του στόχου.

Επιταχύνουμε την καταχώρηση δαπανών μέσα στο σύστημα δια μέσου της συγκρότησης ad hoc ομάδων κρούσης οι οποίες λειτουργούν και έχουν εγκατασταθεί στα προγράμματα από εξειδικευμένα στελέχη που τα αποτελούν οι αντένες του ΕΠΑΑΥ, του ΕΠΑΝ και κάποια στελέχη από την ΜΟΔ και το ΟΠΣ. Στόχος είναι η υποβοήθηση και η δραστηριοποίηση των τελικών δικαιούχων ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι διοικητικές και λοιπές εμπλοκές που οδηγούν σε καθυστέρηση δήλωσης δαπανών στο ΟΠΣ.

Ποιες είναι οι δράσεις που υλοποιούμε για την οργάνωση διαχείρισης.

Προχωρήσαμε σε εκ βάθρου αναδιοργάνωση των κεντρικών υπηρεσιών διαχείρισης με την δημιουργία νέων ειδικών Υπηρεσιών για το συντονισμό και για την αξιολόγηση των προγραμμάτων που αντικατέστησαν τις παλιές, εξορθολογίζοντας τις δομές τους.

Στο πλαίσιο αυτό δημιουργήθηκε ειδική μονάδα για τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου στην Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού, στόχος της μονάδας αυτής είναι ο συντονισμός των ενεργειών της διαχείρισης και ελέγχου, η συστηματική παρακολούθηση της λειτουργίας των συστημάτων και η έγκαιρη λήψη αναγκαίων ενεργειών.

Ειδικά για τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου συστήσαμε ομάδα ΜΟΔ η οποία αποτελείται από πέντε στελέχη και έχει διατεθεί στο Υπουργείο στα πλαίσια της ανάγκης που έχουμε για την βελτίωση αυτών των συστημάτων.

Προκηρύξαμε διεθνή διαγωνισμό για την πρόσληψη εξειδικευμένου συμβούλου υποστήριξης για τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου.

Αναδιοργανώνουμε το ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα προκειμένου αυτό να αποτελέσει το κύριο εργαλείο για την καταπολέμηση της γραφειοκρατίας και της αδιαφάνειας κατά την ένταξη και χρηματοδότηση των πράξεων. Κατά τη γνώμη μου η διαπλοκή και η διαφθορά εν γένει στο δημόσιο τομέα, μπορεί να παταχθεί, άμεσα σε ένα βαθμό, καί με τη χρήση της πληροφορικής. Τα βήματα από την προκήρυξη ενός έργου ή μιας ενέργειας μέχρι τη χρηματοδότηση, είναι πάρα πολλά. Η αυτοματοποίηση όλου αυτού του συστήματος είναι μία δουλειά βάσης, η οποία δεν φαίνεται από τη μία μέρα στην άλλη. Και πάνω σ’ αυτό δουλεύουμε συστηματικά, εφ’ όσον βέβαια δεχτούμε ότι η πληροφορική είναι ένας τρόπος πάταξης της διαφθοράς ή τουλάχιστον ένας τρόπος ελέγχου σε κάθε επίπεδο. Στόχος της αναδιοργάνωσης είναι η απλοποίηση των διαδικασιών διαχείρισης, η αναβάθμιση της υλικοτεχνικής υποδομής, ο εξορθολογισμός και ο εκσυγχρονισμός των λειτουργικών συστημάτων ώστε να βελτιωθεί η ανταπόκριση του συστήματος. Στο τέλος της προσπάθειας αυτής οι αποφάσεις έκδοσης των ΣΑΕ και πίστωσης του αντίστοιχου λογαριασμού στην Τράπεζα της Ελλάδος θα είναι μηχανογραφημένες. Η αναδιοργάνωση του ΟΠΣ δεν απαιτείται μόνο για το Γ’ ΚΠΣ και το κλείσιμό του, απαιτείται και για την μετάβαση στο ΕΣΠΑ.

Ενισχύουμε τη στελέχωση των ΕΥΔ μέσα από προσλήψεις που θα γίνουν με το νέο διαγωνισμό της ΜΟΔ.

Τέλος, προσπαθώντας να δώσουμε λύση στα προβλήματα που συνδέονταν με το θεσμικό πλαίσιο του ΚΠΣ, προχωρούμε στην τροποποίηση του νόμου 2860/2000 που ρυθμίζει τα θέματα διαχείρισης, παρακολούθησης και ελέγχου των κοινοτικών προγραμμάτων. Στόχος της τροποποίησης είναι η απλούστευση των διαδικασιών και η βελτίωση των λειτουργιών του συστήματος καθώς και η αποτελεσματικότητά του. Με το νέο νόμο θα απαλείψουμε στοιχεία όπως η υπερβολική γραφειοκρατία και οι δυσλειτουργίες που μόνη της η χώρα μας προσέθεσε στο σύστημα χωρίς αυτό να προβλέπεται από το κανονιστικό πλαίσιο της Ε.Ε. Έχει ολοκληρωθεί ένα σχέδιο θα το θέσουμε σε συζήτηση, σε διαβούλευση.

Ποιες είναι οι δράσεις που υλοποιούμε για τη βελτίωση των ελεγκτικών διαδικασιών.

Ενισχύσαμε την αρχή πληρωμής με ανάθεση ελεγκτικού έργου σε ιδιωτικές ελεγκτικές εταιρείες. Το αντικείμενο είναι η διενέργεια ελέγχων οι οποίοι θα γίνονται από πιστοποιημένους ή ορκωτούς ελεγκτές στους τελικούς δικαιούχους.Το έργο θα διαρκέσει 4 χρόνια και οι έλεγχοι θα ανέρχονται περίπου στους 800. Η ανάθεση και η υπογραφή των συμβάσεων είναι θέμα των επόμενων 2-3 εβδομάδων.

Ποιες είναι οι δράσεις που υλοποιούμε για τη βελτίωση των υπηρεσιών του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών που όμως συνδέονται άμεσα με το Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης. Έχει ξεκινήσει πλήρης αναδιοργάνωση της διεύθυνσης δημοσίων επενδύσεων. Ολοκληρώθηκε πρώτα από όλα μια λειτουργική επισκόπηση της διεύθυνσης με εξωτερικό εμπειρογνώμονα. Παράλληλα αναμορφώνεται το καθεστώς διαχείρισης του Εθνικού Σκέλους του ΠΔΕ, προκειμένου να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης σε τομείς όπου για οποιουσδήποτε λόγους δεν θα υπάρξει συγχρηματοδότηση. Όλες οι δημόσιες επενδύσεις θα ενταχθούν σε ένα μεσοπρόθεσμο “Εθνικό Πλαίσιο Στήριξης” (ΕΠΣ), με συγκεκριμένους κανόνες εξειδίκευσής του σε ετήσιο πρόγραμμα και με αναβαθμισμένες δομές και διαδικασίες διαχείρισης. Το ΠΔΕ θα μπει σε προγραμματική λογική και έλεγχο. Έτσι, και στη διαχείριση των εθνικών πόρων θα ακολουθούνται αυστηρές και συστηματικές διαδικασίες υλοποίησης κι ελέγχου, αντίστοιχες με αυτές που απαιτούνται για την εκταμίευση των κοινοτικών πόρων.

Ποιες είναι οι δράσεις που υλοποιούνται σχετικά με την πληροφόρηση και δημοσιότητα.

Επαναπροσδιορίζουμε την στόχευση του επικοινωνιακού μας σχεδίου προς την πληροφόρηση του πολίτη και στο πώς αυτός θα συμμετάσχει ισότιμα στα προγράμματα.

Στα πλαίσια αυτά δημιουργήσαμε με την βοήθεια της ΜΟΔ το σύστημα πληροφόρησης του πολίτη online προσιτό σε όλους όσοι έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο, συμπεριλαμβανομένων και των ατόμων με ειδικές ανάγκες. Η επιτυχία του συστήματος, βέβαια, αυτού εξαρτάται από όλους μας και ιδιαίτερα από τους τελικούς δικαιούχους οι οποίοι πρέπει να το παρακολουθούν και να το τροφοδοτούν και να διαφημίζουν.

Η δικτυακή πύλη της ΜΟΔ είναι πλέον προσβάσιμη στα άτομα με ειδικές ανάγκες.
Μελετάμε την λειτουργία ενός τηλεφωνικού κέντρου πληροφόρησης με χαμηλή μηδενική χρέωση για πανελλήνια χρήση.

Επανεργοποιήσαμε το δίκτυο στελεχών πληροφόρησης και δημοσιότητας των ειδικών υπηρεσιών διαχείρισης το οποίο με άτυπες ομάδες εργασίας προωθεί την ανάλυση θεμάτων όπως η αποτίμηση των ενεργειών πληροφόρησης και δημοσιότητας του παρελθόντος και η αντιμετώπιση των δυσκολιών που προκύπτουν από τις προκηρύξεις και συμβάσεις με τους αναδόχους στον τομέα αυτό.

Τέλος, αποτιμούμε την πολιτική δημοσιότητας ως το 2004 ειδικότερα όσον αφορά το θέμα της συμβουλευτικής υποστήριξης.

Για το σύστημα διαχείρισης και ελέγχου θα ήθελα να κάνω μια ξεχωριστή αναφορά.

Από την έναρξη της περιόδου, δηλαδή από την 1.1.2000 είχε γίνει σαφές ότι οι απαιτήσεις ήταν αυξημένες και υπέβαλαν αλλαγές της μέχρι τότε αντίληψης περί εφαρμογής των προγραμμάτων. Και δεν είναι μόνο από την 1.1.2000, αν ληφθεί υπόψη ότι οι προτάσεις των νέων κανονισμών που φωτογράφιζαν αυτές τις ιδιαίτερα απαιτητικές διαδικασίες έγιναν γνωστές τον Ιούνιο του 1998.

Οι αλλαγές αυτές λοιπόν απαιτούσαν :

Ανάδειξη των μεγάλων αδυναμιών που φάνηκαν με το κλείσιμο του 2ου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης.

Σαφέστατη πολιτική βούληση για την λήψη σημαντικών διυπουργικών αποφάσεων για μια συνολική παρέμβαση στο Διοικητικό μηχανισμό της χώρας

Διορατικότητα στον σχεδιασμό των νέων συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου, αξιοποιώντας την εμπειρία που αποκομίσαμε από το κλείσιμο του 2ου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης και αποδίδοντας έμφαση στην αποτελεσματικότητά τους αλλά και στο ουσιαστικό περιεχόμενο των διαδικασιών.

Αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων μέσων για την διάχυση και εμπέδωση σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς των νέων διαχειριστικών απαιτήσεων.

Άμεση κινητοποίηση όλου του κρατικού μηχανισμού.

Οι προσπάθειες που έγιναν στα πρώτα χρόνια του ΚΠΣ δεν ανταποκρίνονταν στον βαθμό και στην ποιότητα που απαιτείται με αποτέλεσμα 4 χρόνια μετά η χώρα να βρεθεί σε επισφαλή θέση με εξαιρετικά σημαντικά θέματα ανοιχτά και αναγκαίες τεράστιες προσπάθειες αντιμετώπισής τους.

Η συνθετότητα και πολυπλοκότητα των διαδικασιών που επινοήθηκαν και που ενθάρρυναν την αδιαφάνεια και την διακριτική μεταχείριση, η ανεπάρκεια ανταπόκρισης των φορέων υλοποίησης στις απαιτήσεις της σύγχρονης τεχνικής και διοικητικής πραγματικότητας, η γραφειοκρατική αντίληψη στην αντιμετώπιση των προβλημάτων, η ανεπάρκεια αποτελεσματικών συστημάτων πρόληψης για την αποφυγή παραβιάσεων εθνικού και Κοινοτικού δικαίου και η μη έγκαιρη λήψη αποφασιστικών μέτρων που θα ελαχιστοποιούσαν τους κινδύνους αστοχιών, επέφεραν επιπτώσεις.

Ήδη από την έναρξη του Γ’ ΚΠΣ, το 2000 – 2001, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είχε πιστοποιήσει το ελληνικό σύστημα διαχείρισης και ελέγχου (όπως έκανε με τα άλλα Κράτη-Μέλη), λόγω βασικών αδυναμιών του τελευταίου να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες της νέας περιόδου. Οι διαπιστώσεις αυτές αν και επαρκούσαν για να αιτιολογηθεί διακοπή πληρωμών μέχρις ότου αποκατασταθούν αυτές οι ανεπάρκειες οδήγησαν την Ευρωπαϊκή Ένωση σε συνέχιση πληρωμών υπό την προϋπόθεση της υλοποίησης ενός λεπτομερέστατου σχεδίου δράσης για τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου.

Έτσι λοιπόν, στις 5 Μαρτίου 2004 συμφωνήθηκε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ένα σχέδιο δράσης, το οποίο αποσκοπούσε στη βελτιστοποίηση της λειτουργίας των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου που εφαρμόζονται στη χώρα μας. Αυτό το σχέδιο περιλαμβάνει τον έλεγχο της νομιμότητας των δημοπρατήσεων και των συμπληρωματικών συμβάσεων, τον έλεγχο των μεταβολών του φυσικού αντικειμένου, τον έλεγχο της κανονικότητας της ένταξης των πράξεων στο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης και την τήρηση των ετησίων προγραμμάτων ελέγχου και την ταχεία καταχώρηση των αποτελεσμάτων ΟΠΣ. Με βάση τη συμφωνία αυτή, οι ελληνικές αρχές θα έπρεπε να επιβεβαιώσουν ότι οποιαδήποτε δαπάνη συγχρηματοδοτείται, είναι σύμφωνη με την κοινοτική και εθνική νομοθεσία περί αναθέσεως δημοσίων έργων και άλλα. Εστιάσαμε λοιπόν την προσοχή μας στο σύστημα διαχείρισης και ελέγχου και στην πιστοποίησή του από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε ένα σύντομο χρονικό διάστημα. Αυτό το καταφέραμε στο Ταμείο Συνοχής. Πήραμε την πιστοποίηση του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου πρόσφατα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεν το έχουμε ολοκληρώσει ακόμα όσον αφορά το ΚΠΣ, γιατί χρειάζεται χρονοβόρα προσπάθεια βάσης.

Το Υπ.Οι.Ο., όλα αυτά τα χρόνια, προκειμένου να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις που είχε έναντι της Ε.Ε. άφηνε την ευθύνη στην Περιφέρεια. Στην ουσία ζητούσε από τις ειδικές υπηρεσίες διαχείρισης να βεβαιώσουν ότι οτιδήποτε συγχρηματοδοτείτο από τα διαρθρωτικά ταμεία ήταν σύμφωνο με το εθνικό και κοινοτικό δίκαιο. Κάποια στιγμή αυτές οι βεβαιώσεις έχασαν την αξία τους καθώς οι έλεγχοι της Ε.Ε. κατεδείκνυαν συστημικό πρόβλημα με αποτέλεσμα την διαγραφή δαπανών, όχι μόνο για το συγκεκριμένο πρόβλημα αλλά κατ’ επέκταση, αναλογικά σε όλο το αντίστοιχο έργο ή ομάδα έργων. Απαιτήθηκε σημαντική δουλειά υποδομής, στα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου, έτσι ώστε να ενισχύσουμε τον έλεγχο της ποιότητας των μελετών και της νομιμότητας των διαδικασιών δημοπράτησης των έργων και να αποφύγουμε τα προβλήματα του ΚΠΣ.

Στο πλαίσιο αυτό επιλύθηκε το ζήτημα της απειλής αναστολής πληρωμών για το ΕΤΠΑ και έκλεισαν οριστικά οι κυρώσεις για όλες τις συμβάσεις δημοσίων έργων της περιόδου 2000-2004 των οποίων οι διαδικασίες μελέτης, δημοπράτησης, ανάθεσης και εκτέλεσης δεν ήταν συμβατές με το Κοινοτικό δίκαιο και εφαρμόζεται επιτυχώς το σύστημα διαχείρισης και ελέγχου των Κοινοτικών κονδυλίων. Στις 22 Ιουλίου 2005, πεντέμισι χρόνια μετά την έναρξη του ΚΠΣ, η Επιτροπή αξιολόγησε θετικά την αξιοπιστία του εν λόγω συστήματος.

Τελειώνοντας την εισήγησή μου, κυρίες και κύριοι, θα ήθελα να αναφερθώ στους νέους στόχους που τίθενται για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.

Ο ρόλος της ως κέντρου σχεδιασμού και υλοποίησης πολιτικών και παρεμβάσεων είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την τοπική ανάπτυξη. Και τοπική ανάπτυξη σημαίνει ενδογενής ανάπτυξη, δηλαδή αειφορική χρήση της «κληρονομιάς» (φυσικής, πολιτιστικής, αγροτικής, χωριών κτλ), των φυσικών αλλά και των ανθρώπινων πόρων ως προς την ποιότητα ζωής, τις δεξιότητες κτλ. Για τον ορισμό της τοπικής ανάπτυξης δανείζομαι τη διατύπωση του ΕΓΤΑΑ «μια συνεκτική δέσμη πράξεων για την επίτευξη τοπικών στόχων και την αντιμετώπιση τοπικών αναγκών, η οποία εφαρμόζεται βάσει εταιρικής σχέσης στο κατάλληλο επίπεδο» ή, με δυο λόγια, μια συνεκτική δέσμη πράξεων για την αναβάθμιση της αναπτυξιακής δυνατότητας των τοπικών οικονομιών. Είναι προφανές ότι τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα αποτελούν το βασικό εργαλείο για την τοπική ανάπτυξη.

Θα πρέπει επίσης να ξέρετε ότι τα σχέδια των Κανονισμών δίνουν έμφαση στη σημασία της αστικής διάστασης στην Ευρωπαϊκή πολιτική της συνοχής. Προσφέρουν καλές δυνατότητες στο να ενσωματωθούν η αστική ανάπτυξη και η αστική αναγέννηση στα προγράμματα των διαρθρωτικών ταμείων. Προσφέρουν επίσης τη δυνατότητα για την παραχώρηση ευθυνών στις Πόλεις, με προγράμματα η μέρος προγραμμάτων. Μέσα από αυτές τις προβλέψεις η ΕΕ αναγνωρίζει τη σημασία της ενδυνάμωσης των πόλεων ως ενεργών εταίρων στην προετοιμασία και εφαρμογή δράσεων. Η εμπλοκή των τοπικών πρωταγωνιστών σε όλα τα στάδια της διάρκειας ενός προγράμματος είναι μια σημαντική συνθήκη για την επιτυχία, πράγμα το οποίο θα επιτευχθεί και από την ανάπτυξη των αναγκαίων τοπικών δεξιοτήτων.

Οι τοπικές αρχές εμπλέκονται ήδη ενεργά στο επίπεδο του προγραμματισμού, θα πρέπει να φροντίσουν όμως από τώρα να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις – οργανωτικές, διοικητικές και άλλες – για την απρόσκοπτη και αποτελεσματική υλοποίηση των παρεμβάσεών τους στο μέλλον, καλύπτοντας ταυτόχρονα τα κενά που εντοπίστηκαν όπως ανέφερα και προηγούμενα στο παρόν. Έχουν επίσης σημαντική εμπειρία με τις παρεμβάσεις για την αναβάθμιση της αναπτυξιακής δυνατότητας στο πλαίσιο ολοκληρωμένων προγραμμάτων – αστικά, ανάπτυξης αγροτικού χώρου, τοπικών πρωτοβουλιών απασχόλησης, κ.λπ. Τέτοιες αναπτυξιακές δράσεις – έργα που υλοποιούνται από τους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, συμβάλουν στην στήριξη και αναδιάρθρωση των τοπικών οικονομιών, την αντιμετώπιση της ανεργίας, τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων. Οι τοπικές αρχές θα πρέπει να δημιουργήσουν τις οργανωτικές, διοικητικές και άλλες προϋποθέσεις για να καλύψουν ταυτόχρονα τα μεγάλα κενά που προανέφερα. Και εδώ φαίνεται ότι έχουμε ακόμα σημαντικό δρόμο να διανύσουμε.

Κυρίες και κύριοι,

Η χώρα μας βρίσκεται σε μια καμπή της ιστορίας της. Σήμερα, που η πρόκληση είναι περισσότερο οικονομική παρά πολιτική, η Ελλάδα διαθέτει τις προϋποθέσεις για να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο.

Όμως, υπάρχει ένα ισχυρό σύστημα που λειτουργεί ανασταλτικά και το οποίο πρέπει να εξουδετερωθεί. Επιλέγουμε να πούμε ένα ηχηρό «Όχι!» στο σύστημα αυτό. Όχι στο υπερβάλλον κράτος, στην διαφθορά και ανομία. Όχι στη χρήση των πόρων ως μηχανισμού αποζημίωσης. Όχι στην παθητική περιχαράκωση σε λογικές και νοοτροπίες που η σύγχρονη οικονομία και κοινωνία έχουν απορρίψει. Όχι στα βαρίδια που απομυζούν πόρους και εμποδίζουν την πρόοδο. Ναι σε έναν νέο λόγο ύπαρξης, ο οποίος θα αποκαθιστά την ηθική, θεσμική και διοικητική αξιοπιστία του κράτους.

Στο ΥΠΟΙΟ, είμαστε σταθερά προσανατολισμένοι στην ενδυνάμωση της οικονομικής ανάπτυξης, συνολικά αλλά και για κάθε ελληνική περιφέρεια, στην ενθάρρυνση μιας νέας κουλτούρας επιχειρηματικότητας που δεν διστάζει να αναλάβει ρίσκα και να αναμετρηθεί με προκλήσεις, σταθερά προσανατολισμένοι στη δημοσιονομική εξυγίανση, στην ποιοτική αναβάθμιση των αποτελεσμάτων των ΚΠΣ, στην αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων μας, στην κοινωνική συνοχή και στην περιφερειακή σύγκλιση.

Σε αυτό το πνεύμα και με αυτή τη βούληση χαράσσεται και ο Αναπτυξιακός Προγραμματισμός για την περίοδο 2007-2013. Εργαζόμαστε με σχέδιο. Η πρόοδος είναι εμφανής χρόνο με τον χρόνο. Η αξιοπιστία που κτίζουμε και οι μεταρρυθμίσεις που προωθούμε μας βάζουν σε μια νέα πορεία. Κανένα από τα αρνητικά σενάρια για το μέλλον της χώρας δεν είναι προδιαγεγραμμένο. Το παιγνίδι δεν είναι στημένο. Η θαρραλέα επιλογή και η έγκαιρη δράση τώρα και χωρίς υπεκφυγές θα οικοδομήσουν για την Ελλάδα μια οριστική θέση στην Ευρώπη για τα επόμενα χρόνια. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 94% των Ελλήνων είναι περήφανοι που είναι Έλληνες. Ήρθε η ώρα των αποφάσεων και της δράσης που αξίζουν, συντηρούν και ενισχύουν αυτή την περηφάνια.