87η ΔΕΘ_Κέντρο UNESCO για τις Γυναίκες και την Ειρήνη στα Βαλκάνια

Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης

Κέντρο UNESCO για τις Γυναίκες και την Ειρήνη στα Βαλκάνια

Εταιρεία Διαβαλκανικής Συνεργασίας Γυναικών

«Γυναίκες των Βαλκανίων στην πρώτη γραμμή αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης – Ανθεκτικότητα και Αειφορία».

Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου 2024

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Το διοξείδιο του άνθρακα (CO2) είναι ένας παγκόσμιος μη τοξικός ρύπος που απελευθερώνεται κατά τη χρήση ορυκτών καυσίμων και καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την κλιματική αλλαγή. Έχει συνεπώς έμμεσες επιπτώσεις στην υγεία καθώς συμβάλλει στην αύξηση της συχνότητας και της έντασης των ακραίων θερμοκρασιών και των φυσικών καταστροφών. Για παράδειγμα, κατά την πρώτη ημέρα της πρόσφατης πυρκαγιάς στην Αττική, οι συγκεντρώσεις μικροσωματιδίων στην περιοχή της Γλυφάδας ήταν δέκα φορές υψηλότερες από το όριο ασφαλείας που έχει ορίσει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (20 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο).

Επιπλέον, η κλιματική αλλαγή έχει άμεσες επιπτώσεις στην οικονομία καθώς επιβραδύνει την παραγωγική ικανότητα, ενώ οι συνέπειές της δημιουργούν δημοσιονομικά ελλείμματα που στερούν τις οικονομίες από τους αναγκαίους πόρους για την προσαρμογή στις νέες κλιματικές συνθήκες. Συνεπώς, η αναδιάρθρωση των οικονομιών προς ένα νέο βιώσιμο παραγωγικό μοντέλο είναι μονόδρομος, και αφετηρία του είναι η ενεργειακή μετάβαση.

Το γράφημα σχετικά με τις ετήσιες και σωρευτικές εκπομπές CO2 στην Ελλάδα δείχνει ότι η καύση ορυκτών καυσίμων για την παραγωγή ενέργειας, κυρίως στις περιοχές εξόρυξης και καύσης λιγνίτη της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης, αποτελεί την κύρια πηγή εκπομπών CO2.

Στις περιοχές αυτές, οι τοπικές κοινότητες έχουν εκτεθεί σε μεγάλες ποσότητες ατμοσφαιρικών ρύπων, οι οποίοι διεισδύουν στους πνεύμονες με άμεσες επιπτώσεις στην υγεία. Η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο ταξινομεί την ατμοσφαιρική ρύπανση ως καρκινογόνο.

Συγκεκριμένα:

Το διοξείδιο του θείου (SO2) επιδεινώνει τις πνευμονοπάθειες και προκαλεί βρογχίτιδα.
Το διοξείδιο του αζώτου (NO2) προκαλεί αναπνευστικές και καρδιαγγειακές παθήσεις.
Τα οξείδια του αζώτου (NOx) προκαλούν άσθμα.
Τα μικροσωματίδια, δηλαδή αιωρούμενα σωματίδια με διάμετρο 2,5 εκατομμυριοστά του μέτρου, εισπνέονται βαθιά και προκαλούν καρδιακά και αναπνευστικά προβλήματα.
Ο υδράργυρος και ο μόλυβδος είναι βαρέα μέταλλα που προκαλούν καρκίνο, νευρολογικές διαταραχές και προβλήματα στο ήπαρ και τα νεφρά.

Η έκθεση σε αυτούς τους ρύπους έχει αναγνωριστεί ως σημαντικός παράγοντας κινδύνου για την υγεία των γυναικών, με επιπτώσεις στην αναπαραγωγική ικανότητα καθώς και τη γενική σωματική και ψυχική υγεία.

Οι γυναίκες που εκτίθενται μακροχρόνια σε υψηλά επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης εμφανίζουν:

μείωση του αριθμού των ωοθυλακίων για την παραγωγή ωαρίων, διαταραχές του έμμηνου κύκλου και πρόωρη εμμηνόπαυση -επιπτώσεις που αυξάνουν τον κίνδυνο για καρδιαγγειακές παθήσεις, οστεοπόρωση και καρκίνο του μαστού (American Journal of Epidemiology).
25% υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων (Journal of the American Heart Association).
μειωμένο προσδόκιμο ζωής (Women’s Health Initiative)

Οι γυναίκες που εκτίθενται σε υψηλά επίπεδα αιωρούμενων μικροσωματιδίων, NO2 και NOx εμφανίζουν:

αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης, καρδιακής προσβολής και άλλων καρδιαγγειακών παθήσεων, ιδίως κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης (University of California Santa Barbara)
υψηλότερη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού και των πνευμόνων (Environmental Research)
20% υψηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης άσθματος (The Lancet).
μεγαλύτερες πιθανότητες για άγχος και κατάθλιψη (JAMA Psychiatry)

Επιπλέον, μια μελέτη που εκπονήθηκε στην Ινδία εντόπισε σημαντικά υψηλότερα επίπεδα υδραργύρου στο αίμα των γυναικών που εκτίθενται σε ατμοσφαιρικούς ρύπους, γεγονός που, εκτός από τα αναπαραγωγικά προβλήματα, συνδέεται και με νευρολογικές διαταραχές.

Τέλος, μια μελέτη των επιπτώσεων της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία των εγκύων και των νεογνών, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Seminars in Perinatology, που εκδίδεται από την Elsevier, μία από τις μεγαλύτερες εκδοτικές εταιρείες του κόσμου, έδειξε ότι οι έγκυες παρουσιάζουν διαταραχές της αρτηριακής πίεσης κατά την εγκυμοσύνη, επιλόχειο κατάθλιψη, αποκόλληση πλακούντα, χαμηλό βάρος γέννησης, πρόωρο τοκετό, νεογνική θνησιμότητα και προβλήματα στους πνεύμονες και το αναπνευστικό σύστημα.

Μια τριετής έρευνα που διεξήχθη από τον πνευμονολόγο Αγάπιο Γαβριηλίδη στην περιοχή της Εορδαίας διαπίστωσε ότι οι γυναίκες παρουσιάζουν σημαντική μείωση της πνευμονικής λειτουργίας και αυξημένα ποσοστά αναπνευστικών προβλημάτων.

Μελέτη του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας έδειξε ότι η μακροχρόνια έκθεση των γυναικών σε βιομηχανικούς ρύπους προκαλεί οξείες και χρόνιες βλάβες στα κύτταρα, ενισχύοντας την πιθανότητα καρκινογένεσης.

Μια άλλη έρευνα της Πηνελόπης Χατζηγεωργίου-Σταυράκη εξέτασε τις επιδράσεις της ρύπανσης από βαρέα μέταλλα στην υγεία των γυναικών του Λαυρίου, μιας περιοχής με ιστορική μεταλλευτική δραστηριότητα. Η έρευνα αποκάλυψε υψηλές συγκεντρώσεις μόλυβδου (Pb) και υδραργύρου (Hg) στο έδαφος, τη σκόνη δρόμων και εσωτερικών χώρων, οι οποίες συνδέονται με προβλήματα γονιμότητας, αποβολές και άλλες επιπλοκές στην εγκυμοσύνη και στη γενικότερη ορμονική υγεία. Μάλιστα, ο υδράργυρος έχει συσχετιστεί με αυξημένα ποσοστά καρκίνου, ιδιαίτερα του πνεύμονα και του δέρματος, ενώ η χρόνια έκθεση στον μόλυβδο με νευρολογικές διαταραχές, όπως γνωστικά προβλήματα και διαταραχές της μνήμης.

Αναφορικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία των γυναικών, υπάρχουν στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι γυναίκες είναι πιο ευάλωτες. Η έκθεση Climate Change and Women’s Health καθώς και η χαρτογράφηση 130 επιστημονικών μελετών (Mapping the Health Impacts of Climate Change on Women) έδειξαν ότι οι γυναίκες επηρεάζονται δυσανάλογα σε σχέση με τους άνδρες. Για παράδειγμα, στο κύμα καύσωνα του Παρισιού το 2003, παρατηρήθηκε αναλογικά μεγαλύτερη θνησιμότητα στις γυναίκες.

Η διατριβή της Μαρίας Καραγιαννοπούλου στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο (2021) συσχέτισε τις ακραίες καιρικές συνθήκες και τις φυσικές καταστροφές με αυξημένα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης.

Όλες οι έρευνες στις οποίες αναφέρθηκα συστήνουν την περαιτέρω μελέτη της διασύνδεσης μεταξύ της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και της υγείας των γυναικών, καθώς και την απόδοση περισσότερης προσοχής στις γυναίκες κατά τον σχεδιασμό πολιτικών δημόσιας υγείας.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ασχοληθεί ενεργά με την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία, ιδιαίτερα στις ευάλωτες ομάδες πληθυσμού όπως οι γυναίκες και τα παιδιά, και έχει εκδώσει κατευθυντήριες γραμμές για τη μείωση της έκθεσης και τον μετριασμό των κινδύνων.

Η ουσία είναι ότι, με τη χρήση ορυκτών καυσίμων και τις ακραίες κλιματικές αλλαγές, τα επίπεδα αερίων του θερμοκηπίου και σωματιδίων στην ατμόσφαιρα έχουν αυξηθεί σημαντικά, με το 99% του παγκόσμιου πληθυσμού να αναπνέει αέρα που υπερβαίνει τα όρια που συνιστά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.

Όλες οι έρευνες υπογραμμίζουν την ανάγκη ανάληψης πρωτοβουλιών για περιβαλλοντική δικαιοσύνη, προκειμένου να προστατευθούν οι ευάλωτοι πληθυσμοί, όπως οι γυναίκες.

Ως περιβαλλοντική δικαιοσύνη νοείται η προώθηση λύσεων που συνδυάζουν περιβαλλοντικούς με κοινωνικούς παράγοντες.

Ανεξάρτητα από τα πιστεύω του καθενός, όλοι βιώνουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, ακόμα και εκείνοι που θεωρούν ότι είναι μια επινόηση συμφερόντων. Στο πλαίσιο αυτό, οι περισσότεροι συμφωνούν με την ανάγκη να αντιμετωπιστούν οι σοβαρές επιπτώσεις των εκπομπών ρύπων στην κλιματική αλλαγή και στην υγεία μέσω οικονομικών και κοινωνικών μετασχηματισμών.

Το ίδιο συμβαίνει και στις περιοχές εξόρυξης και καύσης λιγνίτη. Όλοι αντιλαμβάνονται τις βλαβερές επιπτώσεις στην υγεία, ακόμα και εκείνοι που αντιτίθενται στην απολιγνιτοποίηση, δηλαδή στην ενεργειακή μετάβαση. Η μετάβαση αυτή είναι όμως το πρώτο βήμα προς τον οικονομικό και κοινωνικό μετασχηματισμό.

Δεν είναι όμως απλά τα πράγματα. Ας πάρουμε ως παράδειγμα τη μετάβαση ενός οργανισμού από τη χειροκίνητη στη ψηφιακή λειτουργία. Ο μετασχηματισμός θα επέλθει μόνο όταν η ψηφιακή τεχνολογία αλλάξει ριζικά την κουλτούρα του οργανισμού. Το ίδιο ακριβώς ισχύει και για την ενέργεια: η μετακίνηση από τα ορυκτά καύσιμα στις ΑΠΕ είναι το πρώτο βήμα. Ο μετασχηματισμός όμως θα επέλθει μόνο με βαθιές δομικές αλλαγές, όπως η ενσωμάτωση της καθαρής ενέργειας στη λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας.

Το αν η προσπάθεια θα είναι επιτυχής εξαρτάται 1) από την πρόοδο στην αντιμετώπιση των εσωτερικών αδυναμιών, με την ενίσχυση των θεσμών, των δομών και της κοινωνικής συνοχής, 2) από τη χάραξη κοινής πορείας, με ένα ενιαίο πολιτικό όραμα, συναίνεση και συμφωνία και 3) από την αναπτυξιακή στήριξη που θα υπάρξει, με στρατηγικές επενδύσεις, τεχνολογική καινοτομία και ευελιξία.

Η πρόοδος του μετασχηματισμού δεν είναι πάντα γραμμική, όπως έχει δείξει η ιστορία, και ο φόβος των κινδύνων που ενέχει μπορεί να οδηγήσει είτε σε χειρότερες επιλογές είτε σε αδράνεια. Στην περίπτωση της ενέργειας, οι κίνδυνοι προέρχονται από τις αυξήσεις των τιμών, οι οποίες συνδέονται με τις προκλήσεις της μετάβασης, όπως η ποσοτική επάρκεια, η τεχνολογική ασφάλεια, η αποδοτικότητα και η οικονομική ανταγωνιστικότητα. Η διαχείριση αυτών των προκλήσεων μπορεί να προκαλέσει συγκρούσεις, να επιδεινώσει υφιστάμενες κρίσεις και να δημιουργήσει νέες, ιδίως σήμερα που ο κόσμος είναι πιο ασταθής και απρόβλεπτος από ποτέ, μετά την πλήρη κατάλυση του παλαιού διπολικού συστήματος και την αναδιανομή της ισχύος του.

Η πρόσφατη ενεργειακή κρίση έδειξε ότι ο κόσμος είναι ευάλωτος σε ξαφνικές αλλαγές στην προσφορά και ζήτηση ενέργειας και απέδειξε ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι κρίσιμη μόνο για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, αλλά και για τη μείωση των γεωπολιτικών εντάσεων. Αν η ενεργειακή μετάβαση είναι μια ευκαιρία για σταθερότητα, βιωσιμότητα και ευημερία, η απεξάρτηση της ενέργειας από τον άνθρακα είναι ο δυσκολότερος αλλά ο καλύτερος και ταχύτερος δρόμος για να την αδράξουμε.

Στην Ελλάδα, η αφετηρία της μετάβασης ήταν η έναρξη της διαφοροποίησης του ενεργειακού μείγματος σε βάρος του λιγνίτη πριν από εικοσιπέντε χρόνια. Έκτοτε, η λιγνιτική παραγωγή μειώθηκε κατά 70%-80%, βυθίζοντας σε ύφεση τις εξαρτημένες από τον λιγνίτη περιοχές της χώρας. Η μείωση αυτή δεν έγινε με κριτήρια πολιτικά, αλλά συστημικά, όπως η αναπόφευκτη φορολόγηση των ρύπων, πέραν βεβαίως των οικονομικών, όπως το αυξημένο κόστος παραγωγής που συνεπάγεται η χαμηλή θερμογόνος δύναμη του λιγνίτη. Επιπλέον, η πλήρης εξάρτηση των τοπικών οικονομιών από τον λιγνίτη εμπόδισε την ανάπτυξη άλλων παραγωγικών κλάδων, με αποτέλεσμα να μην είναι κανείς ικανός ούτε την ανεργία να απορροφήσει, ούτε και τα υψηλά εισοδήματα της ΔΕΗ να αντικαταστήσει, ενώ οι κυβερνήσεις παρακολουθούσαν άπραγες τις εξελίξεις, χωρίς να διαθέτουν σχέδιο για τις περιοχές αυτές.

Το πρώτο αναγκαίο βήμα για να ενεργοποιηθεί η πολιτεία έγινε τον Σεπτέμβριο του 2019, όταν ο Πρωθυπουργός εξήγγειλε την πλήρη απόσυρση του λιγνίτη από την ηλεκτροπαραγωγή. Τον Μάρτιο του 2020 ανέλαβα να καταρτίσω το Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, γνωρίζοντας από την αρχή ότι δεν θα είναι μια στατική κατασκευή, αλλά ένα έργο σε διαρκή πρόοδο, δεδομένου και του γεγονότος ότι τα βασικά δομικά υλικά, η τεχνολογία δηλαδή, βρίσκονται και αυτά σε διαρκή εξέλιξη.

Το ΣΔΑΜ σχεδιάστηκε με δύο αλληλένδετες διαστάσεις: την «αναπτυξιακή», που αφορά στη διαφοροποίηση του παραγωγικού προτύπου, το οποίο εξαρτάται από τον λιγνίτη, και τη «δίκαιη», που στοχεύει σε μια συμπεριληπτική προσέγγιση, ώστε να μην σπάσει κανένας κρίκος του κοινωνικού και οικονομικού ιστού. Κάθε διάσταση είχε δύο κύριες προτεραιότητες: την άμεση αντιμετώπιση των συνεπειών της απολιγνιτοποίησης, κατά το δυνατόν, και τη δημιουργία νέου ζωτικού χώρου για την ανάπτυξη των περιοχών μέσω της διαφοροποίησης του παλαιού προτύπου. Δηλαδή, περιλαμβάνει παρεμβάσεις τόσο για την άμβλυνση των επιπτώσεων όσο και για την προσαρμογή των τοπικών οικονομιών στις νέες συνθήκες. Στόχος μας δεν ήταν ο ένας να κερδίσει αυτά που χάνει ο άλλος ώστε να υπάρξει ισορροπία, δηλαδή ένα zero-sum game, αλλά να κερδίσουν όλοι αυτά που έχασαν: δουλειά, εισόδημα, φυσικό περιβάλλον και υγεία. Το πρώτο Σχέδιο ΔΑΜ βασίστηκε σε επιστημονικές μελέτες και σε στοιχεία και προτάσεις που συγκεντρώθηκαν, αξιολογήθηκαν και ενσωματώθηκαν σε αυτό μετά από εκτεταμένες δημόσιες διαβουλεύσεις και τεχνικές συνεργασίες με όλους τους φορείς, και εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2020.

Θα αναφέρω τρεις από τους κύριους άξονες του Σχεδίου: 1) τις νέες χρήσεις γης στις εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα που αποδεσμεύτηκαν από τη ΔΕΗ και θα αποκαθίστανται σταδιακά ώστε να φιλοξενήσουν νέες παραγωγικές δραστηριότητες, 2) τη δημιουργία ενός ισχυρού αναπτυξιακού οικοσυστήματος για την προσέλκυση επενδύσεων από βιομηχανίες που βασίζονται στην τεχνολογία -ως γνωστόν η τεχνολογία καθοδηγεί την παγκόσμια οικονομία- καθώς και για τη στήριξη των υφιστάμενων ώστε να στραφούν σε βιώσιμες δραστηριότητες, και 3) τη διαρκή αναβάθμιση και προσαρμογή των γνώσεων και των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού στις εξελίξεις της τεχνολογίας. Με άλλα λόγια, χώρος για επενδύσεις, νέες θέσεις εργασίας και άνθρωποι έτοιμοι να τις καταλάβουν. Δεν θα ήταν υπερβολή αν χαρακτήριζα το ΣΔΑΜ ως το μεγαλύτερο σχέδιο οικονομικού και κοινωνικού μετασχηματισμού στη σύγχρονη Ελλάδα.

Σε επίπεδο ΕΕ, η κλιματική αλλαγή ήταν το γενετικό υλικό για τη δημιουργία του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης, που συστάθηκε για τις ευρωπαϊκές περιοχές σε ενεργειακή μετάβαση. Η Ελλάδα ήταν μάλιστα το πρώτο κράτος-μέλος δικαιούχος του Ταμείου, με μεγάλη διαφορά ως προς την κατά κεφαλήν ενίσχυση που απέσπασε ανά κάτοικο εξορυκτικής περιφέρειας.

Στο πλαίσιο αυτό, με βάση το ΣΔΑΜ και τους κανόνες του Ταμείου, καταρτίσαμε το Πρόγραμμα ΔΑΜ, το οποίο εγκρίθηκε από την ΕΕ τον Ιούλιο του 2022, πρώτο από όλα τα αντίστοιχα προγράμματα των άλλων κρατών-μελών. Το Π-ΔΑΜ, με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 1,63 δισ. ευρώ, κατανέμεται σε τρεις περιοχές: τη Δυτική Μακεδονία (63% του προϋπολογισμού), την περιοχή της Μεγαλόπολης (24%) και τα νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη (13%). Οι πόροι του Π-ΔΑΜ κατευθύνονται κυρίως στους άξονες 2 και 3 που προανέφερα, δηλαδή στις επενδύσεις και στις δεξιότητες.

Μια παρατήρηση: Η Ελλάδα ήταν η μόνη χώρα που εκπόνησε εθνικό Σχέδιο εντάσσοντας σε αυτό το ΤΔΜ και όχι το αντίστροφο. Τέλος, η Ελλάδα ήταν το πρώτο κράτος-μέλος το οποίο διεκδίκησε και πέτυχε για όλα τα κράτη-μέλη τη δυνατότητα να χορηγεί στις επενδύσεις που θα γίνονται στις περιοχές σε μετάβαση επιπλέον ποσοστά ενισχύσεων έως και 10%.

Η επιτυχία ενός σχεδίου κρίνεται βεβαίως στην εφαρμογή του, όπως άλλωστε ισχύει για κάθε είδους σχεδιασμό, αλλά εξαρτάται από την ορθή επιλογή του κατάλληλου μείγματος επενδύσεων σε ανθρώπινο, φυσικό και οικονομικό κεφάλαιο και του κατάλληλου οικοσυστήματος υποστήριξης και διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένων των εργαλείων και των μηχανισμών.

Υπήρξαν κάποιοι που πάσχιζαν να εντοπίσουν τρωτά σημεία στον σχεδιασμό, τυχόν κανονιστικές ασυμβατότητες ή οποιαδήποτε άλλη μεθοδολογική, στατιστική, επιστημονική ή τεχνολογική στρεψοδικία. Ασφαλώς και υπάρχουν. Όμως αυτά είναι απλώς το δέντρο και όχι το δάσος. Σήμερα, μετά από 19 μήνες υλοποίησης του Προγράμματος, έχουν εκδοθεί 29 προσκλήσεις, καλύπτοντας το 45% του συνολικού προϋπολογισμού (733,5 εκατομμύρια ευρώ) και έχουν ενταχθεί 32 έργα, που αντιστοιχούν στο 14,6% του προϋπολογισμού (238 εκατομμύρια ευρώ). Οι αιτήσεις που υποβλήθηκαν για τις μικρές και μικρομεσαίες επιχειρήσεις κάλυψαν πλήρως τον διαθέσιμο προϋπολογισμό και προβλέπουν τη δημιουργία πάνω από 4.000 νέων θέσεων εργασίας.

Η ουσία είναι ότι ο οικονομικός και κοινωνικός μετασχηματισμός, όπως εκφράζονται μέσα από το Σχέδιο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΣΔΑΜ) και το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (ΠΔΑΜ), δεν είναι απλώς αναγκαιότητες· είναι η ευκαιρία μας να χτίσουμε έναν κόσμο πιο δίκαιο, βιώσιμο και υγιή για όλους. Αυτά τα σχέδια δεν επιδιώκουν μόνο την προσαρμογή στις νέες ενεργειακές συνθήκες, αλλά και τη διασφάλιση ότι η μετάβαση αυτή θα πραγματοποιηθεί με τρόπο που να ωφελεί όλες τις κοινωνικές ομάδες, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες και αναδεικνύοντας την περιβαλλοντική δικαιοσύνη ως πυλώνα της ανάπτυξης.