ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ_Το Βόρειο Αιγαίο στο ΕΣΠΑ 2007-2013

Έκδοση Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, 12.04.2006

Το Βόρειο Αιγαίο στο ΕΣΠΑ 2007-2013

Τα αναπτυξιακά χαρακτηριστικά της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου προσδιορίζονται από τη θέση της Περιφέρειας στον ευρύτερο γεωπολιτικό χώρο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, του διαδρόμου Αιγαίο – Βόσπορος – Εύξεινος Πόντος αλλά και της άμεσης γειτνίασης με την Τουρκία, μιας χώρας με ειδικές σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο νησιωτικός χαρακτήρας της Περιφέρειας συνιστά μία ιδιαίτερη δυσκολία ως προς τη χωροταξική ένταξή της στον Εθνικό και Ευρωπαϊκό χώρο, αφού η Περιφέρεια αποτελείται από νησιά που είναι απομακρυσμένα από τον ηπειρωτικό κορμό της χώρας αλλά και μεταξύ τους.

Η απομακρυσμένη θέση των νησιών ως προς τον ηπειρωτικό κορμό της χώρας, τους αναπτυξιακούς της άξονες και τα μεγάλα αστικά κέντρα, αλλά και οι σχετικά περιορισμένες σχέσεις τους με την απέναντι πλευρά των συνόρων έχει ως συνέπεια η οικονομία τους να χαρακτηρίζεται από διαρθρωτικά προβλήματα και αργή μεταβολή του παραδοσιακού παραγωγικού προτύπου, ακολουθώντας διαφορετικούς χρόνους και ρυθμούς εξέλιξης από νησί σε νησί, αν και τα περισσότερα νησιά της Περιφέρειας έχουν να επιδείξουν σημαντική παραγωγική βάση. Ο βασικός λόγος είναι ότι σε κάθε ένα από τα νησιά της Περιφέρειας – με έμφαση κυρίως στα πέντε μεγάλα – επικρατούν διαφορετικά παραγωγικά πρότυπα κυρίως λόγω διαφοροποίησης των κοινωνικο-πολιτισμικών στοιχείων τους και διαφορετικής εξέλιξής τους κατά το παρελθόν.

Αν και η κατάσταση βελτιώνεται, με δεδομένο τις αλλαγές στις υποδομές, στην ακτοπλοΐα, στις αεροπορικές μεταφορές, αλλά και στις Ελληνοτουρκικές σχέσεις, τα παραπάνω χαρακτηριστικά, οι διαρθρωτικές αδυναμίες και η σχετική απομόνωση λόγω γεωγραφικής θέσης και νησιωτικού χαρακτήρα, εξακολουθούν να αποτελούν ένδειξη του κύριου προβλήματος του Βορείου Αιγαίου που συντελεί στο να υπολείπεται το κατά κεφαλή Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν τους του Εθνικού μέσου όρου, αλλά και του αντίστοιχου κοινοτικού μέσου.

Με δεδομένη την αναπτυξιακή κατάσταση της Περιφέρειας, ο πρωταρχικός στόχος κατά τη νέα Προγραμματική Περίοδο 2007-2013 θα πρέπει να συνίσταται στην επιτάχυνση της αναπτυξιακής διαδικασίας, αλλά και στην διαφοροποίηση του προτύπου ανάπτυξης του Βορείου Αιγαίου. Αυτό θα επιτευχθεί αν αξιοποιηθεί κατά τα μέγιστα το νέο Εθνικό και Ευρωπαϊκό αναπτυξιακό προγραμματικό περιβάλλον, έτσι ώστε στο τέλος της νέας περιόδου, η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου να έχει ξεπεράσει τα διαρθρωτικά αναπτυξιακά προβλήματα και να έχει επιτύχει τους αναγκαίους ρυθμούς ανάπτυξης που θα της εξασφαλίσουν την οικονομική, κοινωνική και χωρική συνοχή.

Για την επίτευξη χωρικής συνοχής, στο πλαίσιο του στρατηγικού σχεδιασμού 2007-2013, προβλέπονται ιδιαίτερες παρεμβάσεις σε τρεις βασικές χωρικές προτεραιότητες: την Βιώσιμη Αστική Ανάπτυξη, την Ανάπτυξη των ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών και την Ανάπτυξη του νησιωτικού χώρου. Και τα τρία αυτά στοιχεία απαντώνται σχεδόν σε όλα τα νησιά της περιφέρειας καθώς τα περισσότερα έχουν ορεινό ανάγλυφο και διαθέτουν σημαντικά αστικά κέντρα. Με δεδομένα τη θέση, τις δυνατότητες των νησιών της Περιφέρειας και τη γεωγραφική και συνοριακή τους θέση, ιδιαίτερη προτεραιότητα προσλαμβάνει η χωρική συνεργασία, υπό την έννοια της διασυνοριακής, διακρατικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας.

Το αναπτυξιακό όραμά μας όσον αφορά το νησιωτικό χώρο, συμπεριλαμβανομένου του Βορείου Αιγαίου, συνοψίζεται στην διαμόρφωση μέσα από κατάλληλες παρεμβάσεις των προϋποθέσεων ώστε τα νησιά να καταστούν ελκυστικά ως τόποι διαμονής και διαβίωσης, ως περιοχές τουριστικού προορισμού και ως τόποι τους οποίους θα επιλέγουν οι επιχειρήσεις ως τόπους εγκατάστασης σε ένα οικονομικά και περιβαλλοντικά βιώσιμο περιβάλλον.

Ειδικότερα, μια νησιωτική περιφέρεια όπως η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου – η οποία παραμένει από πλευράς επιλεξιμότητας και κατά την περίοδο 2007-2013 στον Στόχο 1 «Σύγκλιση», όπως και κατά την παρούσα περίοδο – θα μπορούσε να διαρθρώσει την αναπτυξιακή της πρόταση στη βάση τομέων παρέμβασης όπως:

Η μείωση των ενδο- και διαπεριφερειακών ανισοτήτων, που πηγάζουν από τη νησιωτικότητα αλλά και των ενδονησιωτικών ανισοτήτων: η ολοκλήρωση των υποδομών πρόσβασης (μεταφορικά δίκτυα, υπηρεσίες, και ενέργεια), τόσο εντός των ορίων της περιφέρειας, όσο και μέσω της σύνδεσης με τα αστικά και διοικητικά κέντρα. Οι δράσεις θα έχουν ως στόχο τη συγκράτηση του πληθυσμού και την βελτίωση της ποιότητας ζωής του.

Ανάπτυξη του επιχειρείν και ανάδειξη των ιδιαιτεροτήτων και συγκριτικών πλεονεκτημάτων του νησιωτικού χώρου: οργάνωση της παραγωγής, εμπορίας, διακίνησης και προβολής ποιοτικών τοπικών προϊόντων, δημιουργία υποδομών στήριξης της επιχειρηματικότητας και διαφοροποίησης της οικονομικής δραστηριότητας με ιδιαίτερη έμφαση στην καινοτομία. Μέσω της ενεργοποίησης τοπικών πόρων και δυνάμεων, η ανάπτυξη θα αποκτήσει ενδογενή χαρακτήρα.

Περιορισμός της εποχικότητας των φαινομένων κατοίκησης και παραγωγής πράγμα που σημαίνει διαφοροποίηση του παραγωγικού προτύπου με την προσέλκυση επιχειρήσεων, την παράταση της τουριστικής περιόδου και την ανάπτυξη και άλλων μορφών τουρισμού συμπληρωματικών προς τις ήδη υπάρχουσες και την ανάπτυξης μιας οικονομίας υπηρεσιών που μπορεί να λειτουργεί ολόκληρο το χρόνο (εκπαίδευση, υγεία, πολιτισμός).

Περιβαλλοντική μέριμνα, για τη διατήρηση και ανάδειξη του φυσικού και του δομημένου περιβάλλοντος. Οι περιβαλλοντικές υποδομές αποτελούν προϋπόθεση της ομαλής ανάπτυξης των νησιών, και περιλαμβάνουν δομές διαχείρισης λυμάτων, απορριμμάτων και προστασίας και χρηστής διαχείρισης των διαθέσιμων υδατικών πόρων, των ακτών και φυσικών πόρων συνολικά.

Διοικητική ενίσχυση και εξασφάλιση υποδομών υγείας. Εδώ εντάσσονται δράσεις προσέλκυσης ανθρώπινου δυναμικού, αλλά και εξειδικευμένες ενέργειες, όπως ανάπτυξη και χρήση τηλεϊατρικής.

Δράσεις ψηφιακής σύγκλισης και Κοινωνίας της Πληροφορίας, όπου θα υπάρξουν εφαρμογές σε όλους σχεδόν τους τομείς, με ιδιαίτερη έμφαση σε ορισμένους, όπως ο τουρισμός, οι μεταφορές, η παιδεία, η διοίκηση, και η υγεία.

Ανάδειξη και προστασία του ιστορικού και πολιτισμικού πλούτου, ως προϋπόθεσης για την ευρύτερη τουριστική και επιχειρηματική δραστηριότητα.

Επιδίωξη των απαραίτητων διαπεριφερειακών και διασυνοριακών συνεργασιών για την από κοινού αντιμετώπιση προβλημάτων που ξεπερνούν το πλαίσιο εθνικού και περιφερειακού σχεδιασμού.

Η υλοποίηση των παρεμβάσεων αυτών θα βασιστεί σε ένα νέο πλαίσιο διαχείρισης που θα έχει ως στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας μέσα σε ένα λιγότερο γραφειοκρατικό περιβάλλον, με σεβασμό στην αρχή του Δημοκρατικού Προγραμματισμού αλλά και της τεχνοκρατικής επιβεβαίωσης της οικονομικής αποδοτικότητας και της κοινωνικής αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων.

Είναι γεγονός ότι το Γ΄ΚΠΣ έδωσε περισσότερη έμφαση σε μηχανισμούς ελέγχου και λιγότερη σε μηχανισμούς υλοποίησης. Η ανάγκη για αποτελεσματική υλοποίηση την οποία επιβάλλουν οι νέοι Κανονισμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν μας αφήνει περιθώρια εφησυχασμού: Κατά τη Δ΄ Προγραμματική Περίοδο, το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς (ΕΣΠΑ 2007-2013) δίνει έμφαση στην υλοποίηση, ενισχύει τις δομές της και υποστηρίζει τους φορείς υλοποίησης έτσι ώστε αυτοί να καταστούν αποτελεσματικοί. Τα έργα και οι δράσεις θα εκτελούνται και θα ολοκληρώνονται μέσα στους χρόνους και στους προϋπολογισμούς που προβλέπονται, χωρίς να έχουν πλέον τίποτα να ‘φοβηθούν’ από τον έλεγχο.

Με τη συμμετοχή όλων όσων επιθυμούν πραγματικά να συνεισφέρουν στην επιτυχή επίτευξη του τελικού αποτελέσματος, η Περιφέρεια και η χώρα θα μπορέσουν να ελπίζουν στο καλύτερο αύριο που αποτελεί το κοινό στόχο όλων μας μέχρι το 2015, έτος που θα ολοκληρωθεί η Δ΄ Προγραμματική Περίοδος.

Στόχος είναι η Ελλάδα να αποκτήσει τις δικές της οικονομικές δυνάμεις και να μειώσει την εξάρτησή της από τους Κοινοτικούς πόρους.

Να φτάσει και να ξεπεράσει τον Ευρωπαϊκό μέσο όρο σε ό,τι αφορά στην ανάπτυξη και στην ευημερία των πολιτών της.