ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ_Δημόσια έργα με τη συνεργασία ιδιωτών

ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΗ, 10.06.2002

Δημόσια έργα με τη συνεργασία ιδιωτών

Η αξία της Ευρωπαϊκής αγοράς δημοσίων συμβάσεων αντιπροσωπεύει το 16% περίπου του Ευρωπαϊκού ΑΕΠ και πρέπει να λειτουργεί ανταγωνιστικά. Σημαντικό κομμάτι της αποτελούν οι συμβάσεις παραχώρησης στις οποίες το παράγωγο δίκαιο (Οδηγία 93/37/ΕΟΚ) εφαρμόζεται με πιο ελαστικούς κανόνες. Οι αντισυμβαλλόμενοι δημιουργούν μικτά εταιρικά σχήματα για την παραγωγή έργων που είτε συνδέονται είτε όχι με την υλοποίηση της αποστολής του δημόσιου τομέα. Σχήματα τέτοιας μορφής ήταν γεγονός στην Ευρώπη ήδη από το 19ο αιώνα (σιδηροδρομικές συνδέσεις, δίκτυα αστικών μεταφορών, οδικά δίκτυα).

Σήμερα, η εξειδικευμένη εμπειρία, η τεχνογνωσία σε project finance, η αποτελεσματικότητα στη διοίκηση έργου, η ευελιξία και η καινοτομία των ιδιωτών σε συνδυασμό με την προσπάθεια των κρατών να περιορίσουν τις δαπάνες, οδηγεί τις κυβερνήσεις σε συνεργασίες μαζί τους για το σχεδιασμό, χρηματοδότηση, κατασκευή ή/και λειτουργία ενός έργου υποδομής ή μιας υπηρεσίας που σε κανονικές συνθήκες θα προσέφερε το Κράτος (σχήματα DBFOT – Design, Build, Finance, Operate, Transfert).

Η συνεργασία αυτή συναντάται σε διαφορετικές εκδοχές PPP (Public Private Partnership) και εδράζεται στην άποψη ότι το κράτος υποχρεούται να εξασφαλίζει στους πολίτες τα δημόσια αγαθά και όχι να τα παράγει. Το μοντέλο αφορά παραδοσιακές υποδομές (γέφυρες, δρόμοι, δίκτυα αποχέτευσης ή διανομής ενέργειας) αλλά και υπηρεσίες (εκπαίδευση, υγεία) προκαθορισμένης ποιότητας και τιμής.

Στην περίπτωση προμήθειας υπηρεσιών συνάπτεται σύμβαση διαχείρισης όπου το κράτος προσδιορίζει το είδος, τον τόπο και το χρόνο παροχής των υπηρεσιών και ο ιδιώτης τις προσφέρει αναλαμβάνοντας την ευθύνη δημιουργίας των παγίων που είναι απαραίτητα για την παραγωγή τους. Το κράτος ελέγχει και παρακολουθεί την εκτέλεση της σύμβασης και αμείβει τον ιδιώτη μόνον εφόσον προμηθευτεί τις υπηρεσίες κατά τα συμφωνηθέντα.

Στην περίπτωση των υποδομών, παραλλαγές υπάρχουν ως προς την ιδιοκτησία των παγίων, τη χρηματοδότηση (καθολική, με ή χωρίς δημόσιες εγγυήσεις για τα δάνεια ή μερική με κρατικές επιχορηγήσεις), την κατασκευή (συνολική ή ολοκλήρωση – επέκταση υφιστάμενης) και την εκμετάλλευση (εντελώς ιδιωτική ή μικτή).

Το χρονοδιάγραμμα, το κόστος και η ποιότητα συνδέονται άμεσα με την απόδοση της εκμετάλλευσης και την αποπληρωμή των δανείων και διασφαλίζονται ανάλογα με την ευθύνη που αναλαμβάνει ο ιδιώτης. Είναι, ωστόσο, προφανές ότι οι εγγυήσεις που ζητούν οι ιδιώτες αντανακλούν τη συνολική απόδοση της οικονομίας και την ύπαρξη κατάλληλου πλαισίου.

Τα χαμηλά επιτόκια περιορίζουν το κόστος των δανείων, τα ελεγχόμενα κρατικά ελλείμματα δημιουργούν εμπιστοσύνη στους επενδυτές (δεν υποκρύπτεται επιβολή νέων φόρων), η κατάργηση, κρυφών και φανερών μονοπωλίων επιτρέπει στους ιδιώτες να αναζητήσουν συνεργασίες αποκλειστικά με οικονομικά κριτήρια και σε συνθήκες ελεύθερου ανταγωνισμού, η ορθή λειτουργία του κράτους ευνοεί την τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων κλπ.

Η αρχή που αναλαμβάνει την προώθηση μιας παραχώρησης θα πρέπει να μπορεί να συνθέτει όλες τις παραμέτρους δημιουργώντας ένα, σταθερό και οργανωμένο, θεσμικό και χρηματοοικονομικό πλαίσιο που θα την καταστήσει ελκυστική για τους εταίρους. Στις παραμέτρους αυτές περιλαμβάνεται η απάλειψη των χαρακτηριστικών αβεβαιότητας για τους επενδυτές αλλά και η εξασφάλιση ότι ο επιχειρηματικός κίνδυνος δεν θα μεταφέρεται στο κράτος (στη λογική ότι ο αγοραστής ευθύνεται για οτιδήποτε δεν υπήρξε συγκεκριμένη πρόβλεψη). Η δοσολογία όσον αφορά τα επιμέρους, ποσοτικά και ποιοτικά, στοιχεία του εν λόγω πλαισίου θα πρέπει να είναι η ενδεδειγμένη.

Η αναθέτουσα αρχή αλλά και ο κύριος του έργου για λογαριασμό του οποίου καταρτίζεται η σύμβαση ή κατασκευάζεται το έργο, θα πρέπει να υποστηρίζονται και να κατευθύνονται από ένα κεντρικό κόμβο τεχνογνωσίας κατά την πρόσληψη εξειδικευμένου συμβούλου, το σχεδιασμό των διαγωνισμών παραχώρησης, τη διαπραγμάτευση της σύμβασης, τη διοίκηση και επίβλεψή της καθώς και κατά τη διάρκεια της κατασκευής και εκμετάλλευσης των έργων. Αστοχίες τόσο στη σχεδίαση του πλαισίου όσο και στις τεχνικές παραμέτρους αλλά και επιλογή μη ισχυρών εταίρων μπορεί να οδηγήσουν την όλη προσπάθεια σε αδιέξοδο.