ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Εφημερίδα Ελευθεροτυπία,
2005.08.20

Τρέχουμε (και δεν προλαβαίνουμε) για το Γ’ ΚΠΣ
Συνέντευξη Γενικού Γραμματέα Επενδύσεων και Ανάπτυξης Υπουργείου Οικονομίας & Οικονομικών
www.enet.gr

1) Έχετε “ακούσει” πολλά τον τελευταίο καιρό για τις καθυστερήσεις απορρόφησης κοινοτικών πόρων στο Γ ΚΠΣ. Τελικά – ανεξάρτητα από το ποιος φταίει για αυτό – πόσο μεγάλη είναι η καθυστέρηση;
 
Η πρόοδος στην εκτέλεση του ΚΠΣ μετράται, ετήσια και συνολικά, ως ποσοστό των επιλέξιμων πληρωμών προς την εγκεκριμένη δημόσια δαπάνη, Εθνική και Κοινοτική, ύψους 34,2 δις € (σύμφωνα με την απόφαση της Ε.Ε. αριθ. C(2004)2412-3/12/2004) στην οποία και θα αναφέρομαι στη συνέχεια. Με πληρωμές στα 11,3 δις € το ποσοστό αυτό είναι 32,3%.

Η πρόοδος στην απορρόφηση της Κοινοτικής συνδρομής μετράται, ετήσια και συνολικά, ως ποσοστό των εισπράξεων από την Ε.Ε. προς την εγκεκριμένη Κοινοτική συνδρομή. Με εισπράξεις 7,9 δις € επί συνολικής Κοινοτικής συνδρομής 22,7 δις € το ποσοστό αυτό είναι 34,8 %.

Τα αντανακλαστικά μας ως προς το ΚΠΣ ήταν και είναι πάντα εξαρτημένα από την εξέλιξη αυτών των δεικτών, πράγμα που μας παρασύρει σε συγκρίσεις. Δεν θα τις κάνω. Θα σας πω απλώς ότι στα ποσοστά που προανέφερα αντανακλώνται όλα τα επιμέρους προβλήματα κάθε τομέα χάραξης και εφαρμογής πολιτικής στη χώρα μας αλλά και οι οριζόντιες αδυναμίες της διοίκησης. Σε αυτά, κυρίως, θα πρέπει να αναζητηθεί η απάντηση για το πόσο «ολοκληρωμένο» ήταν το σχέδιο του ΚΠΣ από πλευράς ορθότητας σχεδιασμού, τεχνικής ωριμότητας, ετοιμότητας υλοποίησης και οικονομικής αποδοτικότητας των έργων που εντάχθηκαν σε αυτό.

Μόνο εάν εκτιμηθεί με νηφαλιότητα το μέγεθος των προβλημάτων και η προσπάθεια που γίνεται για την επίλυσή τους, μπορεί να μιλήσει κανείς για επιβράδυνση ή επιτάχυνση της προόδου του ΚΠΣ.

2) Υπάρχει τελικά μεγάλη καθυστέρηση και εάν ναι που εντοπίζεται;

Ανέφερα προηγουμένως την ορθότητα του σχεδιασμού, την τεχνική ωριμότητα και την ετοιμότητα υλοποίησης των έργων. Καθυστερήσεις παρουσιάζονται εκεί όπου δεν πληρούνται ταυτόχρονα αυτές οι προϋποθέσεις και βεβαιώνονται από τις αποκλίσεις των μεγεθών στις προκηρύξεις, εντάξεις, συμβάσεις και πληρωμές.

Ας δούμε τα στοιχεία στις 07.03.2004. Την ημερομηνία αυτή, τέσσερα και πλέον έτη από την έναρξη της επιλεξιμότητας δαπανών, η συνολική δημόσια δαπάνη είχε κατά 82% προκηρυχθεί (28 δις €) στη βάση του αρχικού σχεδιασμού και είχε «δεσμευτεί» κατά 62% με αποφάσεις ένταξης (21,1 δις €) και κατά 39% με συμβάσεις (13,5 δις €). Τέλος, είχε κατά 21,5% εκτελεστεί με πληρωμές (7,4 δις €).

Θα ήθελα να σημειωθεί ότι η δέσμευση της δημόσιας δαπάνης του 2000, μηδενίστηκε λογιστικά και επιμερίστηκε στα επόμενα έτη συνεπεία της καθυστερημένης έγκρισης των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων (πρώτο εξάμηνο 2001). Ωστόσο, το 2000 ήταν ένα κανονικό έτος υλοποίησης με πληρωμές ύψους 958 εκ.€ από τα «έργα-γέφυρες» του Β’ με το Γ’ ΚΠΣ.

Τα έργα αυτά που «ωρίμασαν» πριν την έναρξη του Γ΄ΚΠΣ «απέδωσαν» συνολικές πληρωμές πάνω από 2,5 δις € (22% των σημερινών συνολικών πληρωμών ή 34% των δαπανών έως 7.3.2004). Οι πληρωμές αυτές έδωσαν μια αρχική ώθηση στο ΚΠΣ αλλά και παράλληλα μια πλασματική εικόνα ετήσιας αύξησης των δαπανών του.

Η ανάλυση του πλήθους και του μεγέθους των «κοιμώμενων» έργων που είχαν μέχρι τότε ενταχθεί στο ΚΠΣ χωρίς να δώσουν σύμβαση ή που είχαν σύμβαση χωρίς να πραγματοποιούν πληρωμές κατέδειξε μέγα πρόβλημα τεχνικής ωριμότητας και ετοιμότητας υλοποίησης.

Προγράμματα που αντιπροσωπεύουν το 30% του ΚΠΣ «έδιναν» συμβάσεις που αντιστοιχούσε μόλις στο 7,3% της συνολικής δημόσιας δαπάνης και άθροισμα πληρωμών κάτω από το 4% αυτής. Αναφέρω ορισμένα χαρακτηριστικά ποσοστά εκτέλεσης: Ανταγωνιστικότητα 14%, Κοινωνία της Πληροφορίας 11,3%, Υγεία – Πρόνοια 12%, ΠΕΠ Βορείου Αιγαίου, Ηπείρου και Στερεάς Ελλάδας κάτω από 9%.

Να σημειωθεί επίσης ότι την ίδια εποχή είχε δοθεί επίσημη πρόβλεψη για επιπλέον πληρωμές 5,2 δις € μέχρι το τέλος του 2004. Δηλαδή σε 10 μήνες θα εκτελούταν το 70% των πληρωμών που έγιναν σε 50 μήνες. Από πού; Από το ανεκτέλεστο ποσό των συμβάσεων ή από νέες συμβάσεις που λόγω ανωριμότητας των ενταγμένων έργων υπογράφονταν με εξαιρετική καθυστέρηση.

3) Ποιοι “φταίνε”. Είναι οι προκάτοχοί σας ή έχουν ευθύνες και οι σημερινοί εποπτεύοντες υπουργοί των προγραμμάτων;
 
Την απάντηση την έδωσα ήδη. Θα αναφέρω ορισμένες ακόμα διαπιστώσεις που δύσκολα επιδέχονται αμφισβήτηση και εύκολα οδηγούν στην ίδια απάντηση.

Η εμφάνιση σοβαρών εμπλοκών στην εφαρμογή οφείλεται κυρίως στην εμπλοκή κατ’ελάχιστο δυο φορέων χάραξης πολιτικής σε ένα τομέα. Επιπλέον, η δημιουργία πολλών διαχειριστικών αρχών οδήγησε σε πολυδιάσπαση των παρεμβάσεων με όξυνση των προβλημάτων συντονισμού και περιορισμό των όποιων δυνατοτήτων συνεργιών. Φυσικό επακόλουθο ήταν ο κατακερματισμός των προγραμμάτων σε μικρά και αποσπασματικά έργα που δεν συνεισφέρουν σε μία ολοκληρωμένη αναπτυξιακή παρέμβαση και δυσκολεύουν τη διαχείριση.

Η δημιουργία ενός συστήματος διαχείρισης και ελέγχου γραφειοκρατικού, πελατειακού τύπου και μεγάλης διασποράς με τεράστιο κόστος λειτουργίας σε σχέση με την αποτελεσματικότητα και την αποδοτικότητά του, πολλαπλασίασε τα προβλήματα.

Και όλα αυτά μέσα σε ένα θεσμικό πλαίσιο παραγωγής δημοσίων έργων εντελώς ασυμβίβαστο με το Κοινοτικό δίκαιο και με μεγάλο αριθμό αδύναμων τελικών δικαιούχων που ανέλαβαν την εκτέλεσή τους. Η έλλειψη, για να μην πω ανυπαρξία, τεχνικής, οργανωτικής και διοικητικής επάρκειας στους φορείς αυτούς ανάγκασε και αναγκάζει ακόμα τις ελεγκτικές ή διαχειριστικές αρχές να παγώνουν τη χρηματοδότηση. Νομίζω όμως ότι πρέπει να σταματήσω εδώ.

4) Ποιος είναι ο κίνδυνος απώλειας πόρων;

Ο κανόνας της αυτόματης αποδέσμευσης ν+2 εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στο τέλος του 2003 (όπου ν = 2001), χωρίς να σημειωθούν, ύστερα από τέσσερα χρόνια υλοποίησης, απώλειες. Το 2004, δεύτερο έτος εφαρμογής του κανόνα και πέμπτο έτος υλοποίησης, κάναμε αγώνα να συγκεντρώσουμε πληρωμές εξαντλώντας όλα τα περιθώρια δαπανών από τα προηγούμενα έτη. Με τις αιτήσεις που υποβάλαμε στο τέλος του 2004 και με 111 εκ. € εξαιρέσεων που τελικά αποδέχθηκε η Ε.Ε. καλύψαμε το στόχο χωρίς απώλειες.

Το 2005, τρίτο έτος εφαρμογής του Κανόνα ν+2, απαιτείται μεγάλη προσπάθεια που χωρίς πλεόνασμα συμβάσεων και δαπανών από τα προηγούμενα χρόνια, γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.

Μακάρι να υπήρχαν τέτοια πλεονάσματα και χωρίς προβλήματα επιλεξιμότητας. Η αύξηση των συμβάσεων και του ποσοστού εκτέλεσης κατά 12 περίπου εκατοστιαίες μονάδες σε 16 μήνες δεν επαρκεί σήμερα για να καλύψει το στόχο. Και εδώ θα πρέπει να τονίσω ότι ο στόχος αυτός όλο και δυσκολεύει λόγω του επιμερισμού της δέσμευσης του 2000 στα επόμενα έτη και ιδιαίτερα στα έτη 2005 και 2006 στα οποία κατανεμήθηκαν και τα αποθεματικά.

5) Έχει “ευθύνη” η μέχρι σήμερα εκτέλεση του Γ’ ΚΠΣ για την “αργή” εξέλιξη του ΠΔΕ;
 
Είναι προφανές ότι η εξέλιξη του συγχρηματοδοτούμενου ΠΔΕ σχετίζεται με το ρυθμό εκτέλεσης του ΚΠΣ. Το Υπ.ΟΙ.Ο για να διευκολύνει την απρόσκοπτη χρηματοδότηση των έργων έχει επιτρέψει αύξηση της απόκλισης μεταξύ πιστώσεων και ορίου πληρωμών σε ποσοστό από 30% σε 40%. Η δε χρηματοδότηση των Συλλογικών Αποφάσεων γίνεται άμεσα και χωρίς περικοπές.

Όσον αφορά στο Εθνικό ΠΔΕ προετοιμάζεται η αναμόρφωσή του. Το σημερινό σύστημα που ισχύει από το 1952 και έχει τροποποιηθεί με 15 και πλέον νόμους και διατάγματα, χρηματοδοτεί χιλιάδες έργα, μελέτες και δράσεις χωρίς σαφή, λειτουργικά και αποτελεσματικά προγραμματικά πρότυπα.

Μελετήσαμε τα προβλήματα στη σημερινή συγκρότηση, δόμηση, διαδικασίες και κριτήρια, σε συσχέτιση με τα ισχύοντα για το συγχρηματοδοτούμενο από τα Διαρθρωτικά Ταμεία Π.Δ.Ε. τόσο στην τρέχουσα 3η όσο και στην επόμενη 4η Προγραμματική Περίοδο.

Στόχος μας είναι η μετατροπή του Εθνικού ΠΔΕ σε πραγματικό Εθνικό Πρόγραμμα που θα συσχετίζει τις εθνικές και τις συγχρηματοδοτούμενες παρεμβάσεις, με συγκεκριμένη δομή και συγκρότηση και με διαδικασίες ένταξης, χρηματοδότησης, παρακολούθησης, ελέγχου και αξιολόγησης.

Σημειώνω εδώ ότι οι υποχρεώσεις του ΠΔΕ επιβαρύνουν σχεδόν αποκλειστικά το δημόσιο χρέος. Δεν πρόκειται για το Υπουργείο Οικονομίας που «δεν θέλει να δώσει». Το Υπουργείο Οικονομίας οφείλει να εξασφαλίσει διαρκή και υγιή οικονομία ακριβώς ώστε να έχουμε χρηματοδοτήσεις ΠΔΕ. Αλλά και οι πλουσιότεροι στον κόσμο να είμαστε, αν δεν υπάρχει πλαίσιο στις δημόσιες επενδύσεις, οι πόροι αυτοί θα διοχετεύονται με αποσπασματικό τρόπο, χωρίς ενιαίο αποτέλεσμα, χωρίς συνέργιες, χωρίς οικονομίες κλίμακας, χωρίς πολλαπλασιαστικά οφέλη.
 

6) Έχετε βάλει μπροστά κάποιες σημαντικές παρεμβάσεις για να επιταχυνθεί η εκτέλεση του Γ ΚΠΣ. Μπορούν να υπάρξουν αποτελέσματα μέσα στο 2005;
 
Ναι. Όμως η αναμέτρηση με τους αριθμούς είναι δύσκολη και πιο δύσκολη η απόδειξη της προσπάθειας που έχει γίνει πίσω από αυτούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η δουλειά που έγινε από την πρώτη στιγμή για την υπέρβαση πάγιων θεσμικών και διαχειριστικών αδυναμιών που είχαν φέρει επανειλημμένα τη χώρα μας σε αντιπαράθεση με την Ε.Ε. και είχαν δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα επιλεξιμότητας δαπανών. Διευθετώντας όλες τις χρόνιες αμφισβητήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των υπηρεσιών της σε θέματα νομιμότητας ανάθεσης και διαχείρισης συμβάσεων δημοσίων έργων αλλά και αποσαφήνισης των κανόνων εκτέλεσης τους, επιλύθηκε το πρόβλημα της απειλής αναστολής πληρωμών για το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και αξιολογήθηκε, επιτέλους, θετικά από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η συμμόρφωσή της χώρας μας με την υποχρέωση που είχε, από την αρχή του ΚΠΣ, να εφαρμόζει αξιόπιστα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου.

Ανάλογα παραδείγματα αποτελούν η εκπαίδευση των στελεχών, η προετοιμασία για τη μετάβαση στα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου της επόμενης περιόδου, η βελτίωση της λειτουργίας όλων των διαχειριστικών αρχών με την προκήρυξη διαγωνισμού για την πλήρωση 397 θέσεων με 12 ειδικότητες, η δημιουργία ηλεκτρονικών γραφείων υποβοήθησης, η τεχνική αναβάθμιση του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος και ο εκσυγχρονισμός των λειτουργικών συστημάτων του, η προετοιμασία Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος για την ψηφιακή υποβολή, αξιολόγηση και παρακολούθηση των ιδιωτικών επενδυτικών σχεδίων με απόλυτη ασφάλεια, διαφάνεια και ταχύτητα κλπ.

Στο μέτωπο της επιτάχυνσης τώρα.

Εφαρμόζουμε σε κάθε Επιχειρησιακό Πρόγραμμα συγκεκριμένες διαδικασίες υπερδέσμευσης ορισμένων μέτρων και συνολικής εξυγίανσής τους π.χ. από τα «κοιμώμενα έργα». Επεξεργαστήκαμε σενάρια απορρόφησης με βάση τις προβλέψεις των Διαχειριστικών Αρχών, της Κεντρικής Διαχειριστικής Αρχής και των υπηρεσιών της Ε.Ε. Στο πλαίσιο αυτό εκπονήσαμε ειδικά προγράμματα επιτάχυνσης (crash programs) κάθε προγράμματος και υποστηρίζουμε την εφαρμογή τους από ειδική ομάδα κρούσης που δημιουργήθηκε και η οποία ήδη ενεργοποιείται πανελλαδικά. Παράλληλα, λειτουργούμε δίκτυο παρακολούθησης του ν+2 με τη συμμετοχή των αρμόδιων στελεχών όλων των Διαχειριστικών Αρχών με σκοπό την πρόβλεψη και ενιαία αντιμετώπιση προβλημάτων αλλά και τη λήψη προληπτικών ή και επανορθωτικών μέτρων. Τέλος, δώσαμε, για πρώτη φορά, τη δυνατότητα προκήρυξης έργων χωρίς απαίτηση εγγραφής στο ΠΔΕ.

Ευελπιστούμε ότι μετά την επίλυση νομικών εκκρεμοτήτων που προέκυψαν θα καταλήξει και η διαγωνιστική διαδικασία για την πρόσληψη 13 Τεχνικών Συμβούλων Υποστήριξης των φορέων υλοποίησης των Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων κατά τις φάσεις σχεδιασμού, προκήρυξης, εκτέλεσης και παραλαβής των έργων τους. Παράλληλα δώσαμε οδηγίες στις Διαχειριστικές Αρχές για μεταβατική υποστήριξη σε τεχνικό και διαχειριστικό επίπεδο επιλεγμένων Φορέων Υλοποίησης μέσω της Τεχνικής Βοήθειας.

Ειδικά για το Ταμείο Συνοχής, σχεδιάστηκε και εφαρμόζεται Σχέδιο Δράσης Αποτύπωσης και Επιτάχυνσης της υλοποίησης, με το οποίο προσδιορίστηκαν και συμφωνήθηκαν με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς τα μέτρα και οι ενέργειες που πρέπει να ληφθούν για την ολοκλήρωση και λειτουργία όλων των έργων.

7) Ποιους στόχους έχει η αναθεώρηση που έχετε προγραμματίσει για τον Σεπτέμβριο;
 
Πρόκειται για αναθεώρηση διαχειριστικού και όχι στρατηγικού χαρακτήρα η οποία δεν έχει καμία σχέση με αυτή που έγινε πέρυσι, κυρίως, για την κατανομή των αποθεματικών επίδοσης και προγραμματισμού στη βάση των συμπερασμάτων της ενδιάμεσης αξιολόγησης.

Η αναθεώρηση θα γίνει με βάση τις ολοκληρωμένες αναλύσεις των διαχειριστικών αρχών, της κεντρικής διαχειριστικής αρχής και του εξωτερικού συμβούλου στον οποίο αναθέσαμε την εξέταση της επικινδυνότητας των προγραμμάτων. Θα λάβει επίσης υπόψη τα συμπεράσματα της επικαιροποίησης της ενδιάμεσης αξιολόγησης και τα αποτελέσματα των διαδικασιών εξυγίανσης και υπερδέσμευσης που ήδη εφαρμόζουμε. Είναι, τέλος, αντιληπτό ότι η αναθεώρηση που προετοιμάζεται δεν αφορά τα Ν+2 του 2005 και του 2006.

8) Η καθυστέρηση στην συμφωνία των 25 για το “Δ ΚΠΣ” επηρεάζει και πως τον σχεδιασμό σας;

Ανεξάρτητα από την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων για τις δημοσιονομικές προοπτικές της Ε.Ε., εκπονήσαμε και υλοποιούμε σταδιακά ένα συνολικό σχέδιο για τον προσδιορισμό, την κατάρτιση και την εφαρμογή της αναπτυξιακής στρατηγικής της χώρας μας, με κύρια χαρακτηριστικά τη διατύπωση διαυγών ως προς το στόχο και το περιεχόμενο προτεραιοτήτων, τη μείωση του αριθμού των προγραμμάτων με συγκέντρωση των παρεμβάσεων κοινής στοχοθέτησης και τον έγκαιρο σχεδιασμό και σύσταση των απαιτούμενων φορέων για την υλοποίηση, διαχείριση και έλεγχο.

Η προσπάθειά μας εστιάζεται στην αποφυγή επιλογής δράσεων που θα προσεγγίζουν αποσπασματικά την πραγματικότητα όπως αυτή διαμορφώνεται από τις διεθνείς εξελίξεις. Στο πλαίσιο αυτό, θέλουμε να δώσουμε έμφαση στους ανθρώπινους πόρους, την κοινωνία της γνώσης, την καινοτομία, την ποιότητα της ζωής και τις μεγάλες τεχνικές υποδομές εφόσον όμως αυτές συνδέονται με το οικονομικό, το επιχειρηματικό και το κοινωνικό περιβάλλον.

Όσον αφορά στη χρηματοδότηση.

Γνωρίζουμε όλοι, ότι στη διαδικασία κατάρτισης του Κοινοτικού προϋπολογισμού υπήρξαν δυο αφετηρίες. Η μια και πιο ουσιαστική ήταν η θέση της Επιτροπής ότι για να γίνουν πράξη οι πολιτικές της Ένωσης απαιτούνται πόροι στο 1,26% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της Ένωσης (ΑΕΕ). Στον αντίποδα βρέθηκαν οι χώρες που είναι «καθαροί δότες» στον Κοινοτικό προϋπολογισμό και υποστήριξαν σθεναρά περιορισμό στο 1% του ΑΕΕ. Η απελθούσα προεδρία του Λουξεμβούργου επιχείρησε συμβιβασμό με ποσοστό που κινήθηκε στο 1,06%, πράγμα που θα οδηγούσε σε ένα προϋπολογισμό ύψους 870 δισεκατομμυρίων €.

Αν συγκρίνουμε το ποσό αυτό με την τρέχουσα περίοδο, έχουμε μία ετήσια αύξηση των πόρων κατά περίπου 30%. Όμως, στην πράξη, δεν πρόκειται για αύξηση αλλά για μείωση αφού το έδαφος της Ε.Ε. αυξήθηκε κατά 25% και μπήκαν 100 εκατομμύρια νέοι πολίτες από χώρες με ασθενείς οικονομίες που συνεισέφεραν στην αύξηση του ΑΕΕ μόνο κατά 5%.

Δηλαδή, η πίτα είναι μικρότερη και θα πρέπει να μοιραστεί σε περισσότερους πολίτες που είναι όλοι επιλέξιμοι στο “Στόχο 1”. Να μην ξεχνάμε ότι οι χώρες που είναι «καθαροί δότες» στον Κοινοτικό προϋπολογισμό πίεζαν και πιέζουν, ώστε οι πόροι να ενισχύσουν κυρίως αυτούς τους πολίτες.