ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Περιοδικό Κεφάλαιο,
2005.01.01

Συνέντευξη Γενικού Γραμματέα Επενδύσεων και Ανάπτυξης
Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών
www.kefalaio.gr

Από την ιστορική «αμερικανική βοήθεια» μέχρι το περιβόητο πλέον «πακέτο Ντελόρ» αλλά και τα κοινοτικά πλαίσια στήριξης, η ελληνική οικονομία αναζητούσε πόρους που θα τη βοηθούσαν να δημιουργήσει την απαραίτητη υποδομή ώστε να στηριχτεί η μελλοντική βιώσιμη ανάπτυξη. Αρκετά χρόνια μετά, και αφού αρκετά δισεκατομμύρια ξένων νομισμάτων εισέρρευσαν, η ελληνική οικονομία φαίνεται ότι χρειάζεται περισσότερο από ποτέ τη στήριξη των Ευρωπαίων εταίρων. Τα χρήματα είτε δεν επενδύθηκαν σωστά, είτε κατέληξαν σε διάφορες τσέπες, είτε – ακόμη χειρότερα- απλώς δεν απορροφήθηκαν. Ο νέος γ.γ. Επενδύσεων & Ανάπτυξης του Υπουργείου Οικονομίας και Οικονομικών, κ. Κωστής Μουσουρούλης, έχοντας μακρά πείρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μας εξηγεί με ποιους τρόπους φιλοδοξεί να αυξήσει την απορροφητικότητα των κοινοτικών πόρων, να περιορίσει τη διαφθορά αλλά και να δημιουργήσει τις απαραίτητες υποδομές για μια μελλονική βιώσιμη ανάπτυξη.

Συνέντευξη στον Σταμάτη Ζαχαρό

1) Πότε ξεκινά η νέα προγραμματική περίοδος (Δ’ ΚΠΣ) και ποιες είναι οι δράσεις που περιλαμβάνει; Πως εξελίσσεται η διαπραγμάτευση;

Η νέα περίοδος προγραμματισμού καλύπτει το χρονικό διάστημα από 1/1/07 έως 31/12/13. Ως χώρα έχουμε θέσει στόχο το σύνολο των διαδικασιών σχεδιασμού εκπόνησης του στρατηγικού μας σχεδίου και των προγραμμάτων του να έχουν ολοκληρωθεί έγκαιρα, οι προτάσεις μας προς την Ε.Ε. να έχουν εγκριθεί μέχρι το τέλος του 2006 και η υλοποίηση να ξεκινήσει της 1η Ιανουαρίου 2007.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη νέα περίοδο ορίζει τρεις προτεραιότητες για τη συνοχή (στην τρέχουσα περίοδο ονομάζονταν «στόχοι»), και συγκεκριμένα τη «Σύγκλιση», όπως μετονομάστηκε ο Στόχος 1 του Γ’ ΚΠΣ, που αφορά τις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες, όπου το κατά κεφαλή ΑΕΠ είναι κάτω του 75% του κοινοτικού μέσου όρου των 25 κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την «Περιφερειακή Ανταγωνιστικότητα και Απασχόληση», που αφορά όλες τις περιφέρειες που δεν είναι επιλέξιμες στο στόχο «Σύγκλιση» και την «Εδαφική Συνεργασία».

Σε ό,τι αφορά τη διαπραγμάτευση για τις δημοσιονομικές προοπτικές, στην παρούσα φάση μελετάται το ύψος των πόρων που θα απορροφήσει κάθε χώρα και το πώς θα δομηθεί καλύτερα ο προϋπολογισμός, ενώ εξετάζεται ο τρόπος με τον οποίο οι πόροι θα διοχετευθούν στον πολίτη.

Η πρόταση της Επιτροπής προβλέπει τη διατήρηση της «οροφής» ιδίων πόρων στο 1,24% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος, που σε όρους κονδυλίων ισοδυναμεί για το σύνολο της Ευρώπης – με περίπου 146 δις ευρώ ετησίες, δηλαδή αυξηση κατά 31% σε σύγκριση με το τελευταίο έτος της παρούσας περιόδου (121 δις ευρώ). Στην πραγματικότητα, βέβαια, οι πόροι που προτείνεται να διατεθούν είναι αναλογικά λιγότεροι, μια και η «ευρωπα»ική οικογένεια» έχει επιπλέον 100 εκατομμύρια πολίτες από δέκα νέα κράτη – μέλη που, λόγω των ασθενών οικονομικών τους, έχουν μεγαλύτερες ανάγκες για στήριξη.

2) Η απορροφητικότητα του προηγούμενου ΚΠΣ είναι ακόμη ιδιαίτερα χαμηλή. Τι σκοπεύετε να κάνετε για την αύξηση της απορροφητικότητας του Γ΄ ΚΠΣ αλλά και πώς θα διαχειριστείτε καλύτερα τους πόρους του Δ΄ ΚΠΣ;

Οι πόροι που έρχονται από την Ε.Ε. δεν αποτελούν μηχανισμό αποζημίωσης, αλλά μοχλό ενίσχυσης της ανατροφοδοτούμενης ανάπτυξης, της βιώσιμης ανάπτυξης. Στο παρελθόν, η χρήση των κονδυλίων αυτών έγινε με κριτήριο την προβληματικότητα ορισμένων τομέων της οικονομίας και περιοχών της χώρας και όχι με κριτήριο το συγκριτικό τους πλεονέκτημα.

Σημαντικό ποσοστό των συσσωρευμένων διαρθρωτικών προβλημάτων οφειλόταν στο θεσμικό πλαίσιο που ρύθμιζε την παραγωγή των δημοσίων έργων, και συγκεκριμένα τις διαδικασίες ανάθεσης, ωρίμανσης και εκτέλεσης των έργων, την ποιότητα των μελετών, την καταλληλότητα των φορέων υλοποίησης των έργων, των τεχνικών τους προδιαγραφών κ.ο.κ. Η αναντιστοιχία του προηγούμενου θεσμικού πλαισίου για τα δημόσια έργα με το Κοινοτικό δίκαιο δημιούργησε και δημιουργεί τεράστια προβλήματα αμφισβήτησης των έργων που είχαν μελετηθεί με το συγκεκριμένο σύστημα.

Έτσι, ένα πρώτο μεγάλο βήμα έγινε πρόσφατα, με στόχο τη βελτίωση του θεσμικού πλαισίου για τα δημόσια έργα. Παράλληλα, προχωρήσαμε σε μία κίνηση στήριξης των τελικών δικαιούχων, προκηρύσσοντας διεθνή διαγωνισμό για την πρόσληψη 13 συμβούλων υποστήριξης (ένας σύμβουλος ανά περιφέρεια) και δίνοντας στις δημόσιες υπηρεσίες που έχουν δομικές αδυναμίες, την κατάλληλη υποστήριξη.

Εξάλλου, βελτιώνουμε τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου. Ήδη από την έναρξη του Γ’ ΚΠΣ, το 2000 – 2001, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είχε πιστοποιήσει το ελληνικό σύστημα διαχείρισης και ελέγχου (όπως έκανε με τα άλλα Κράτη-Μέλη), λόγω βασικών αδυναμιών του τελευταίου να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες της νέας περιόδου. Έτσι λοιπόν, στις 5 Μαρτίου 2004 συμφωνήθηκε με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ένα σχέδιο δράσης, το οποίο αποσκοπούσε στη βελτιστοποίηση της λειτουργίας των συστημάτων διαχείρισης και ελέγχου που εφαρμόζονται στη χώρα μας. Με βάση τη συμφωνία αυτή, οι ελληνικές αρχές θα έπρεπε να επιβεβαιώσουν ότι οποιαδήποτε δαπάνη συγχρηματοδοτείται, είναι σύμφωνη με την κοινοτική και εθνική νομοθεσία περί αναθέσεως δημοσίων έργων. Πήραμε την πιστοποίηση του συστήματος διαχείρισης και ελέγχου για Ταμείο Συνοχής πρόσφατα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή αλλά δεν το έχουμε ολοκληρώσει ακόμα όσον αφορά το ΚΠΣ, γιατί η προσπάθεια βάσης που χρειάζεται είναι ιδιαίτερα χρονοβόρα.

Για το λόγο αυτό, δημιουργήσαμε μία ειδική μονάδα στο υπουργείο Οικονομίας & Οικονομικών, για τα συστήματα διαχείρισης και ελέγχου μέσω Υπ.Οι.Ο. και προκηρύξαμε έναν διεθνή διαγωνισμό για την πρόσληψη ενός Συμβούλου, ο οποίος θα προτυποποιήσει διαδικασίες και θα υποστηρίξει τις επιμέρους ειδικές υπηρεσίες διαχείρισης των προγραμμάτων.
Επίσης, προχωρήσαμε σε εκ βάθρου αναδιοργάνωση των κεντρικών υπηρεσιών διαχείρισης, της υπηρεσίας σχεδιασμού και αξιολόγησης προγραμμάτων και της υπηρεσίας συντονισμού και εφαρμογής των προγραμμάτων.

Για την αντιμετώπιση πιθανών απωλειών, δημιουργήθηκε ένα δίκτυο με τις διαχειριστικές αρχές και εκπονήθηκαν και εφαρμόστηκαν άμεσα προγράμματα επιτάχυνσης, στοχεύοντας κυρίως στα βασικά έργα του κάθε προγράμματος, που θα εξασφάλιζαν τις απαραίτητες δαπάνες για την επίτευξη του στόχου.

Το ίδιο διάστημα, έγινε και η αναθεώρηση του ΚΠΣ που αποσκοπεί στη ρεαλιστικότερη αποτύπωση των προγραμμάτων τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, καθώς πολλά από αυτά αποδείχθηκε ότι ήταν είτε υποκοστολογημένα, είτε σε κάποιες περιπτώσεις υπερβολικά φιλόδοξα. Λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία που είχαμε και έχουμε ακόμα από το κλείσιμο του Β’ ΚΠΣ, προχωρήσαμε σε ένα νέο σχέδιο που θα εξασφάλιζε στη χώρα μας το συμφερότερο κλείσιμο των προγραμμάτων στο τέλος του 2008.

Τέλος, έγινε προσπάθεια να δοθεί λύση στα προβλήματα που συνδέονταν με το θεσμικό πλαίσιο του ΚΠΣ, προχωρώντας στην τροποποίηση του νόμου 2860/2000 που ρυθμίζει τα θέματα διαχείρισης, παρακολούθησης και ελέγχου των κοινοτικών προγραμμάτων.

3) Επί κυβερνήσεων ΠΑΣΟΚ, υπήρξαν πολλές φορές συγκρούσεις με την αντιπολίτευση για την κακοδιαχείριση και την κακοδιάθεση των πόρων μέσω μιας διαδικασίας που εντάχθηκε στη διαπλοκή. Πώς μπορείτε να εξασφαλίσετε τη διαφάνεια μιας τέτοιας διαδικασίας καταμερισμού των κονδυλίων;

Πέρα από τις παρεμβάσεις στο θεσμικό πλαίσιο τις οποίες προανέφερα, κατά τη γνώμη μου η διαπλοκή και η διαφθορά εν γένει στο δημόσιο τομέα, μπορεί να παταχθεί, άμεσα σε ένα βαθμό, και με τη χρήση της πληροφορικής. Προκειμένου να καταπολεμήσουμε λοιπόν, τη γραφειοκρατία και την αδιαφάνεια κατά την ένταξη και χρηματοδότηση των έργων, αναδιοργανώσαμε το Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα (ΟΠΣ). Η αυτοματοποίηση όλου αυτού του συστήματος είναι μία δουλειά βάσης, η οποία δεν φαίνεται από τη μία μέρα στην άλλη.

Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αναφερθώ και στην κατάρτιση του Εθνικού Πλαισίου Στήριξης που προωθούμε με στόχο να εντάξουμε το μη συγχρηματοδοτούμενο σκέλος του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) σε προγραμματική λογική και έλεγχο. Έτσι, και στη διαχείριση των εθνικών πόρων θα ακολουθούνται αυστηρές και συστηματικές διαδικασίες υλοποίησης κι ελέγχου, αντίστοιχες με αυτές που απαιτούνται για την εκταμίευση των κοινοτικών πόρων.

4) Μετά τα στοιχεία που προέκυψαν από την απογραφή, οι Ευρωπαίοι εταίροι μας, απείλησαν ότι μπορεί να μειωθούν τα κονδύλια που θα εισρεύσουν στη χώρα μας κατά τα επόμενα χρόνια. Πόσο τελικά εκτιμάτε ότι θα είναι το ύψος των κονδυλίων της επόμενης προγραμματικής περιόδου;

Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στο στάδιο της διαπραγμάτευσης των δημοσιονομικών προοπτικών για την ερχόμενη προγραμματική περίοδο.
Αντιρρήσεις για το ύψος της οροφής των ιδίων πόρων εκφράστηκαν από έξι κράτη-μέλη, που συνεισφέρουν κατά κύριο λόγω στα δημοσιονομικά της Ε.Ε. («καθαροί συνεισφορείς»). Συγκεκριμένα η Σουηδία, η Δανία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Μ. Βρετανία και η Ολλανδία έκαναν ξεκάθαρη τη θέση τους ζητώντας η οροφή αυτή να κυμανθεί στο 1% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος. Όσον αφορά τη μείωση των κονδυλίων, πρόκειται για ένα υπερβολικό και ελάχιστα πιθανό σενάριο, το οποίο όμως αποτελεί την αφετηρία διαπραγματεύσεων για τις χώρες αυτές.

Η Ελλάδα θεωρεί, όπως και η πλειοψηφία των εταίρων μας, ότι η πρόταση της Επιτροπής για ποσοστό 1,24% είναι ικανοποιητική, δεδομένου ότι λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες που προκύπτουν από τη διεύρυνση και την προοπτική συνέχισης της υποστήριξης της κοινωνικής και οικονομικής συνοχής.

5) Το μεγαλύτερο πρόβλημα στην μέχρι τώρα διάθεση των κοινοτικών κονδυλίων εντοπίζεται στην «Κοινωνία της Πληροφορίας». Τι σκοπεύετε να κάνετε ώστε να δοθεί ώθηση σε μια αγορά που τα τελευταία χρόνια πιέζεται σημαντικά και οι επιχειρηματίες αναμένουν τους κοινοτικούς πόρους ώς «μάννα» εξ’ ουρανού;

Είναι γεγονός ότι το πρόβλημα στην απορροφητικότητα και στη δέσμευση πόρων σε ότι αφορά στο πρόγραμμα «Κοινωνία της Πληροφορίας» είναι έντονο. Αυτό οφείλεται, σε αυτό που ανέφερα προηγουμένως, στη βασική δηλαδή έλλειψη «κοινοτικής γνώσης» και γνώσης υλοποίησης άϋλων ενεργειών. Ενδεικτική, στο θέμα αυτό, είναι η αναφορά που δημοσίευσε το 2002 το World Economic Forum και έδειχνε κατά πόσο τα κράτη μέλη ανταποκρίνονται στους στόχους της Λισσαβόνας, ένας εκ των οποίων είναι και η Κοινωνία της Πληροφορίας.

Εκεί φάνηκε ότι οι επιδόσεις της Ελλάδας δεν είναι καθόλου ικανοποιητικές. Αυτή η συσσωρευμένη αδυναμία, εξηγεί εν μέρει τα αποτελέσματα του προγράμματος. Εκτός από τα μέτρα που προανέφερα για την απλούστευση των διαδικασιών, την ωρίμανση των έργων και τη στήριξη των τελικών δικαιούχων, ελήφθησαν μέτρα όπως η στοχοθέτηση ενεργειών για την επιτάχυνση των συμβασιοποίησεων & απορροφήσεων, ο καθορισμός καταληκτικών ημερομηνιών βάση ανάστροφου προγραμματισμού, η επίσπευση των διαδικασιών απένταξης των ανενεργών έργων κλπ. Θα ήθελα στο σημείο αυτό να τονίσω ότι τους τελευταίους εννέα μήνες οι ρυθμοί εκτέλεσης υπερδιπλασιάστηκαν.

6) Τα τελευταία 20 χρόνια η ανάπτυξη στην Ελλάδα βασίζεται εν’ πολλοίς στην εισροή κοινοτικών πόρων. Ως πότε θα υπάρχει ενίσχυση της χώρας μας από τους ευρωπαίους εταίρους και πότε θα μπορέσει η Ελληνική οικονομία να αποκτήσει αναπτυξιακή υπόσταση;

Βασικός στόχος της πολιτικής αλληλεγγύης της Ε.Ε. είναι ακριβώς αυτός, να δημιουργηθούν συνθήκες και προϋποθέσεις βιώσιμης ανάπτυξης. Ο μέσος Έλληνας θέλει να γίνει μέσος Ευρωπαίος, θέλει να απολαμβάνει την ίδια ποιότητα παροχής υπηρεσιών υγείας, την ίδια ποιότητα συστημάτων μεταφορών κ.ο.κ. Η ανάπτυξη δεν είναι μία διαδικασία η οποία κάποτε σταματάει, μπορούμε όμως να πούμε ότι οι προϋποθέσεις για την δημιουργία μόνιμων αποτελεσμάτων δεν έχουν επιτευχθεί ακόμα στη χώρα μας. Αυτό φαίνεται και στους δείκτες ανταγωνιστικότητας της οικονομίας μας.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι η παραγωγικότητα είναι ένα βασικό στοιχείο της ανταγωνιστικότητας, παρατηρούμε ότι στη χώρα μας είναι πάρα πολύ χαμηλή. Δεν θα μιλήσω για λανθασμένες προγραμματικές επιλογές, θα σας πω απλώς ότι το οικονομικό, επιχειρηματικό περιβάλλον και όχι τόσο οι υποδομές, είναι αυτό που παίζει καθοριστικό ρόλο.
Αν δεχτούμε ότι η χώρα μας τα τελευταία χρόνια δημιούργησε, συμπλήρωσε τις βασικές υποδομές, αυτό το επίτευγμα δεν αντανακλάται στους δείκτες. Η ολοκλήρωση των βασικών υποδομών δεν μπορεί να είναι ο καθοριστικός στόχος για να επιτευχθεί βιώσιμη ανάπτυξη.

Πρώτα απ’ όλα το ζήτημά μας είναι η βελτίωση της ποιότητας των ανθρώπινων πόρων. Αυτό είναι κλειδί στην όλη διαδικασία και εκεί είμαστε πάρα πολύ πίσω. Το ΚΠΣ είναι ένα εργαλείο, αλλά δεν είναι το μοναδικό, χρειάζονται και άλλα μέτρα. Για παράδειγμα, τα αναπτυξιακά κίνητρα από μόνα τους δεν κάνουν τίποτα. Η συνολική προσέγγιση έχει να κάνει με παρεμβάσεις διαρθρωτικού χαρακτήρα, με την επίλυση των προβλημάτων της διαφθοράς στο δημόσιο τομέα κλπ. Όλο αυτό είναι ένα πλέγμα παραμέτρων, που όλες μαζί θα οδηγήσουν σ’ αυτό που λέμε βιώσιμη ανάπτυξη και ανταγωνιστικότητα.

7) Μπορεί η εισροή κοινοτικών κονδυλίων να επηρεάσει θετικά τα μεγέθη της ελληνικής οικονομίας που διαφαίνονται μελανά για τα επόμενα χρόνια; Αν ναι, μέσω ποιας διαδικασίας;

Αν δούμε τι ποσοστό του ΑΕΠ αντιπροσωπεύουν οι κοινοτικές εισφορές, θα διαπιστώσουμε ότι είναι πολύ μικρό (2,57% του ΑΕΠ). Η δε επίπτωσή τους στο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ υπολογίζεται σε μέσο ετήσιο όρο στο 0,5%. Τα κοινοτικά κονδύλια δηλαδή, έχουν λιγότερη –από ό,τι συνήθως ευρέως πιστεύεται- επίπτωση στο κλείσιμο της ψαλίδας. Αυτό καταδεικνύει ότι οι κοινοτικές ενισχύσεις δεν είναι αποκλειστικός καθοριστικός παράγοντας για την επίτευξη της βιώσιμης ανάπτυξης, αλλά ένα εργαλείο το οποίο πρέπει να το αξιοποιούμε στο έπακρο.