Εθνικό Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας και Ανάπτυξης

Εθνικό Συμβούλιο Ανταγωνιστικότητας και Ανάπτυξης

Παρασκευή 16 Μαΐου 2008, Αθήνα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Θα ήθελα να ευχαριστήσω και εγώ και να συγχαρώ με τη σειρά μου όσους εργάστηκαν για την ετήσια Έκθεση Ανταγωνιστικότητας, η οποία είναι εντυπωσιακή τόσο σε όγκο αλλά και σε βάθος ανάλυσης.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον και καινοτόμο στοιχείο της Έκθεσης αποτελεί καταρχήν η προσέγγιση της ανταγωνιστικότητας, η οποία φέτος διαπνέεται από ‘εξωστρέφεια’, αν μου επιτρέπετε ο όρος. Εννοώ, βεβαίως, ότι θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο τη συμπερίληψη, για πρώτη φορά, της οπτικής των εκθέσεων των διεθνών οργανισμών, που απαντά στο ερώτημα ‘πώς μας βλέπουν οι άλλοι’. Και επιτρέψτε μου να συγχαρώ την ΕΠΕΜ για την απόφασή της αυτή.

Πιστεύω λίγη σημασία έχει το γεγονός της διαφορετικής προσέγγισης ως προς τις αναλύσεις των διεθνών οργανισμών. Άλλωστε, η αξιολόγηση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας και ο εντοπισμός των δυνατών και αδύνατων σημείων της είναι ένα βήμα εξαιρετικά ουσιαστικό. Χωρίς διάγνωση δεν υπάρχει θεραπεία. Και στη διάγνωση, όπως αντιλαμβάνομαι, δεν υπάρχει μείζων διαφωνία μεταξύ των προσεγγίσεων, όπως προκύπτει και από τον πίνακα Επισκόπησης στο τέλος της Έκθεσης, όπου παρατίθενται οι κύριες διαπιστώσεις των εκθέσεων ως προς τις επιμέρους διαστάσεις της ανταγωνιστικότητας. Και σε κάθε περίπτωση, αυτονόητο είναι ότι όλες οι εκθέσεις και όλες οι προσεγγίσεις θα πρέπει να αναγιγνώσκονται κριτικά.

Ένα δεύτερο σημαντικό και καινοτόμο στοιχείο της Έκθεσης είναι τα προτεινόμενα μέτρα πολιτικής : τόσο ο αριθμός τους (19!) όσο και το γεγονός ότι είναι αρκετά συγκεκριμένα με αναφορά των εμπλεκόμενων υπουργείων. Θα ήθελα ωστόσο να αναφερθώ σε ένα σημείο που μου απέσπασε την προσοχή : σε αντίθεση με τις προηγούμενες εκθέσεις δεν βλέπω στις προτάσεις πολιτικής καμία που να αναφέρεται στην τόνωση της εξωστρέφειας και των εισροών ΞΑΕ. Πιστεύω ότι θα έπρεπε να υπήρχε ξεχωριστή θεματική προτεραιότητα που να εστιάζει στον κρίσιμο αυτό παράγοντα της ελληνικής οικονομίας. Όπως θεωρώ σημαντική και την έλλειψη αναφοράς σε προτάσεις πολιτικής σχετικά με την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Εναπόκειται σε εμάς τώρα πλέον να αξιολογήσουμε τα μέτρα αυτά και να ιεραρχήσουμε τις εν λόγω προτάσεις. Γιατί είναι εξαιρετικά σημαντικό είναι να υπάρξει ιεράρχηση στόχων και προτεραιοτήτων, δεδομένου ότι οι πόροι είναι περιορισμένοι και χρειάζονται γενναίες αποφάσεις πολιτικής.

Κυρίες και κύριοι,

Αποτελεί αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι η ελληνική οικονομία εμφανίζει ενθαρρυντικά σημεία δυναμισμού και εξασφάλισης προϋποθέσεων αυτοτροφοδοτούμενης ανάπτυξης : το μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα της Κυβέρνησης αργά αλλά σταθερά αποδίδει καρπούς : το δημόσιο έλλειμμα μειώνεται σταθερά όπως και το δημόσιο χρέος, οι διαρθρωτικές αδυναμίες αντιμετωπίζονται, η ανεργία μειώνεται, οι εξαγωγές παρουσιάζουν υγιείς επιδόσεις τα τελευταία χρόνια, τα έσοδα από τον τουρισμό αυξάνουν, δημιουργούνται νέες υποδομές.

Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δεν φαίνεται να συνοδεύεται από αντίστοιχη ουσιαστική βελτίωση της θέσης της χώρας στη διεθνή κατάταξη ανταγωνιστικότητας, όπως διαπιστώνεται τόσο σε αυτή την Έκθεση όσο και τις παλαιότερες. Έτσι, παρά την πραγματική βελτίωση που αποτυπώνεται στα μεγέθη της Γενικής Κυβέρνησης, στο εμπορικό ισοζύγιο και στους δείκτες απασχόλησης και παραγωγικότητας εργασίας, η εισροή κεφαλαίων από το εξωτερικό, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και το κατά κεφαλή προϊόν παραμένουν σε επίπεδα τέτοια που επιβεβαιώνουν πρόβλημα εξωστρέφειας και ισόρροπης διάχυσης της ανάπτυξης.

Παράλληλα, η Ελληνική οικονομία, υπερβολικά εξαρτημένη από εισαγωγές παραδοσιακών πηγών ενέργειας και όλο και πιο εκτεθειμένη στον ανταγωνισμό, παρουσιάζει χαμηλές επιδόσεις στους δείκτες Λισσαβόνας και ιδιαίτερα στις δαπάνες Ε&Α, στο επίπεδο τιμών και τις εκπομπές αερίων του «φαινομένου του θερμοκηπίου».

Εξίσου, όμως, χαμηλές επιδόσεις παρουσιάζουν ο βαθμός ανάπτυξης και λειτουργίας της οικονομικής και κοινωνικής υποδομής της χώρας, η διοικητική της ικανότητα, η αποτελεσματικότητα των πόρων για εκπαίδευση, η διοικητική, επιχειρηματική και καινοτομική δυναμική των επιχειρήσεων αλλά και η ευχέρεια έναρξης νέας επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Είναι σαφές ότι πρόκειται για συσσωρευμένο έλλειμμα ανταγωνιστικότητας που δέχεται επιπλέον πιέσεις λόγω του πολύ μικρού μεγέθους των επιχειρήσεων και της ανεπαρκούς σύνδεσής τους με την έρευνα, των γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων που δυσχεραίνουν την προσβασιμότητα και, τέλος, λόγω γήρανσης του εργάσιμου πληθυσμού και μείωσης του πληθυσμού των νέων.

Τα λέω αυτά διότι κατά τη γνώμη μου όλες οι εκθέσεις θα πρέπει να αποτελούν πηγή προβληματισμού και όχι στείρας αντιπαράθεσης ως προς την ερμηνεία των φαινομένων αλλά και τη θεραπεία αυτών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη Έκθεση του Institute for Management Development (IMD) η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα και παρουσιάζει τη χώρα μας να χάνει έδαφος και μάλιστα ειδικά σε έναν τομέα στον οποίο την προηγούμενη χρονιά είχε παρουσιάσει μεγάλη άνοδο. Και αναφέρομαι π.χ. στο κριτήριο της κυβερνητικής αποτελεσματικότητας που παρουσιάζει πτώση 16 θέσεων σε σχέση με πέρσι. Θα πρέπει λοιπόν όλοι μας να είμαστε περισσότερο προσεκτικοί στις ερμηνείες μας γιατί όπως γνωρίζουμε, όλες αυτές οι εκθέσεις στηρίζονται κατά ένα μεγάλο μέρος στην εντύπωση, το κλίμα που δημιουργείται στον επιχειρηματικό κόσμο τόσο από τη διεθνή συγκυρία όσο και την αντίδραση στο εσωτερικό της χώρας σχετικά με τη λήψη μεταρρυθμιστικών μέτρων. Και ξέρετε ότι η εντύπωση και το κλίμα είναι παράγοντες υποκειμενικοί που αν δεν τεθούν στη σωστή τους διάσταση και προοπτική δημιουργούν εικόνα που ενδεχομένως αδικεί την πραγματικότητα.

Ποια θα πρέπει να είναι όμως η απάντηση? Νομίζω ότι δίνεται εύστοχα στο τέλος της Έκθεσης και είναι εξάλλου και η αντίληψη που διακατέχει και ένα άλλο στρατηγικό έγγραφο τη συγγραφή του οποίου είχα την τιμή να συντονίζω με την παλαιά μου ιδιότητα στο ΥΠΟΙΟ, ως ΓΓΕΑ : το ΕΣΠΑ. Στο στρατηγικό αυτό λοιπόν έγγραφο, τονίζεται ότι η στρατηγική της ανάπτυξης απαιτεί σύνθετη και ολοκληρωμένη δράση που να καλύπτει ένα ευρύ πεδίο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της χώρας και δεν μπορεί να εστιάζει σε μεμονωμένους παράγοντες, αφού αυτοί δεν είναι δυνατό να πυροδοτήσουν μια ταχεία και διατηρήσιμη ανάπτυξη στην Ελλάδα (πχ μόνο δημόσια έργα).

Καινοτομία, τεχνογνωσία, υψηλής εξειδίκευσης ανθρώπινο κεφάλαιο, αναβάθμιση του θεσμικού και διοικητικού περιβάλλοντος, εξωστρέφεια του σχεδιασμού, άντληση επιτυχών παραδειγμάτων από άλλες χώρες. είναι τα κρίσιμα πεδία στα οποία θα πρέπει να επενδύσουμε για τα επόμενα χρόνια με στόχο τον περιορισμό των περιφερειακών ανισοτήτων, την αύξηση της παραγωγικότητας, την ενδυνάμωση της οικονομικής ανάπτυξης και της κοινωνικής συνοχής.

Εξέχουσα θέση στις επιδιώξεις αυτές θα πρέπει να κατέχει η αναβάθμιση της διοικητικής ικανότητας της δημόσιας διοίκησης.

Κυρίες και Κύριοι,

Η αναθεωρημένη ΣτΛ, η οποία πολύ σωστά κατά την άποψή μου συμπεριλαμβάνεται στην Ετήσια Έκθεση για την Ανταγωνιστικότητα, θέτει για τη χώρα μας το ζήτημα της ανταγωνιστικότητας από την πλευρά των επιδόσεων της οικονομίας, της κοινωνικής αλλά και περιβαλλοντικής πολιτικής, αποτελώντας έτσι μια μεγάλη πρόκληση: τη χάραξη μιας συνολικής στρατηγικής αντιμετώπισης των ελλείψεων και εκμετάλλευσης των δυνατοτήτων και ευκαιριών που εντοπίζονται.

Θα μου επιτρέψετε, όμως, να επιμείνω στο εξής: οι θεματικές ενότητες που αναφέρονται στην έκθεση, οι στρατηγικές, οι επιμέρους δράσεις, όσα ακούμε σήμερα εδώ καταλήγουν σε ένα και μοναδικό ουσιαστικό συμπέρασμα: λίγη σημασία έχει η μια η άλλη επιλογή. Όλες οι προτάσεις και αυτές της περσινής έκθεσης και αυτές της φετινής έχουν την αξία τους και τη σημασία τους. Δεν μπορούν όμως να έχουν κανένα αποτέλεσμα εάν δεν συνοδεύονται από δέσμευση τόσο ανθρώπινη όσο και χρηματική για μακροχρόνιο διάστημα. Και έχουν ως προαπαιτούμενο έναν πολύ καλό συντονισμό και συνεργασία, για να έχουν ελπίδα να καταλήξουν. Γιατί είναι σαφές, κυρίες και κύριοι ότι όλα τα πράγματα που συζητούμε εδώ σήμερα αφορούν και επηρεάζουν όλο το εύρος της κυβερνητικής δράσης.

Και θα επιχειρήσω να δώσω ένα παράδειγμα. Το ΥΠΑΝ πρόσφατα πέρασε μια τροποποίηση του Νόμου των ΕΠΕ που φιλοδοξεί να προωθήσει την επιτάχυνση των διαδικασιών σύστασης των εταιριών ΕΠΕ για την προώθηση της εμπορικής δραστηριότητας στην ελληνική επικράτεια. Είναι αυτονόητη η εξαιρετικά θετική επίπτωση που θα έχει η τροποποίηση αυτή στη μείωση της γραφειοκρατίας, μείωση των καθυστερήσεων και συνακόλουθα την άνοδο της ανταγωνιστικότητας της χώρας. Ωστόσο, για να μπορέσει να προωθηθεί και να ολοκληρωθεί η διαδικασία αυτή χρειάστηκε εξαιρετικά καλός συντονισμός, πολύ στενή παρακολούθηση του θέματος και συνεχής εγρήγορση, αφού υπήρχε ανάγκη για συνεργασία και ανταπόκριση μεταξύ πολλών διαφορετικών φορέων.

Κυρίες και Κύριοι,

Θα κλείσω την παρέμβασή μου αυτή με μια προτροπή προς όλους μας. Να σταματήσουμε να συζητούμε επιτέλους για αναλύσεις και διαπιστώσεις και να προχωρήσουμε ένα βήμα μπροστά. Να εργαστούμε όλοι μαζί γιατί η άνοδος της ανταγωνιστικότητας απαιτεί συλλογική πορεία και συλλογική ευθύνη, έχοντας κατά νου ότι είμαστε όλοι κρίκοι σε μια αλυσίδα. Η σχέση μας και πορεία μας είναι αλληλένδετη. Αποτυχία του ενός συνεπάγεται αποτυχία όλων. Και αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι σε μια τέτοια περίπτωση θα είμαστε εδώ του χρόνου και θα συζητούμε τα ίδια πράγματα.

Σας ευχαριστώ.