5η Συνάντηση του Δικτύου Εμπλεκομένων Μερών του έργου DeCarb (Stakeholder Group Meeting)
«Στήριξη της καθαρής ενεργειακής μετάβασης των ανθρακοφόρων περιοχών» (Supporting the clean energy transition of coal-intensive EU regions).
Δευτέρα 10 Μαρτίου 2021.
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Η δίκαιη αναπτυξιακή μετάβαση δεν είναι ένα τυπικό αναπτυξιακό πρόγραμμα. Είναι ένα πολύπλοκο και πολύπλευρο σχέδιο οικονομικής διαφοροποίησης το οποίο υπερβαίνει κατά πολύ τα χρονικά όρια μιας επταετούς περιόδου προγραμματισμού. Για να αντιμετωπίσουμε την πολυπλοκότητα, θα πρέπει πρώτα να την κατανοήσουμε.
Καταρχάς να συμφωνήσουμε στις αναγκαίες προϋποθέσεις προκειμένου η εφαρμογή του σχεδίου να είναι οικονομικά αποδοτική και κοινωνικά δίκαιη. Αναφέρομαι κυρίως στις πολιτικές, τις θεσμικές, τις οργανωτικές και τις τεχνικές προϋποθέσεις. Μπορούμε επίσης να συμφωνήσουμε ότι ένα τέτοιο σχέδιο, από τη φύση του, απαιτεί ειδικές πολιτικές σε όλες τις πτυχές του, από τον χωρικό σχεδιασμό έως την προσέλκυση των επενδύσεων. Για να προσεγγίσουμε τον χαρακτήρα των πολιτικών αυτών θα φέρω ως παράδειγμα ένα γνωστό εργαλείο στρατηγικού σχεδιασμού, την ανάλυση SWOT. Είναι η γνωστή μελέτη των δυνατών και των αδύναμων σημείων, δηλαδή το εσωτερικό μας περιβάλλον, καθώς και των ευκαιριών και των απειλών, δηλαδή το εξωτερικό μας περιβάλλον. Είναι σαφές ότι η συσχέτιση των απειλών με τα αδύναμα σημεία οδηγεί στην ανάγκη για προληπτικές πολιτικές, ενώ η συσχέτισή τους με τα δυνατά σημεία απαιτεί σταθεροποιητικές πολιτικές. Είναι εξίσου σαφές ότι η συσχέτιση των ευκαιριών με τα αδύναμα σημεία οδηγεί στην ανάγκη για διαρθρωτικές πολιτικές, ενώ η συσχέτισή τους με τα δυνατά σημεία απαιτεί πολιτικές επιτάχυνσης. Όλες αυτές οι πολιτικές αφορούν και προωθούνται αποκλειστικά από το κράτος.
Μπορούμε επίσης να αναγνωρίσουμε ότι η πανδημία ανάδειξε στη χώρα μας τις αδυναμίες όλων των εμπλεκόμενων φορέων και μηχανισμών σε επίπεδο σχεδιασμού στρατηγικών, προγραμματισμού πόρων, διαχείρισης και υλοποίησης έργων. Στη δική μας περίπτωση, οι αδυναμίες αυτές εμποδίζουν την έγκαιρη και αποτελεσματική εφαρμογή του σχεδίου και, μάλιστα, μακριά από πολιτικές σκοπιμότητες. Τονίζω ιδιαίτερα το τελευταίο σημείο, γιατί όπως έχουμε μάθει πολύ πικρά στη χώρα μας κατά τα προηγούμενα χρόνια, η πολιτική μπορεί άνετα και γρήγορα να ακινητοποιήσει την οικονομία.
Με τις αναφορές μου αυτές θέλω να καταδείξω τη σημασία που έχει η συγκρότηση -βαθμιαία, όπως γίνεται σήμερα, προκειμένου να υπάρχει η αίσθηση της συνέχειας- ενός νέου συστήματος διακυβέρνησης το οποίο όχι μόνον θα εξυπηρετεί καλύτερα τις νέες ανάγκες αλλά δεν θα επηρεάζεται από την κυρίαρχη πολιτική κουλτούρα της άγονης αντιπαράθεσης.
Ένα τέτοιο σύστημα θα πρέπει να πληροί δυο κύριες προϋποθέσεις: Πρώτον, θα πρέπει να ενισχύει τη συλλογική ικανότητα των εμπλεκομένων όχι μόνο να διαμορφώνουν κρίσιμες επιλογές, αλλά και να ανταποκρίνονται σε όλες τις λειτουργίες του σχεδίου και, μάλιστα, σε ένα περιβάλλον μετασχηματισμού όπου οι συνθήκες μεταβάλλονται διαρκώς. Θα μου επιτρέψετε στο σημείο αυτό να σημειώσω ότι ο υπερβολικός πλουραλισμός έχει μια τάση να γεννά απραξία και αυτό δεν ταιριάζει καθόλου σε ένα σύστημα διακυβέρνησης το οποίο, σε ένα τέτοιο περιβάλλον, θα πρέπει να δρα άμεσα και αποφασιστικά. Δεύτερον, θα πρέπει να επιμερίζει σωστά το βάρος μεταξύ των εμπλεκομένων. Και αυτό που τελικά θα αναλαμβάνουν να μην είναι μεγαλύτερο από ότι δικαιολογεί η ικανότητά τους. Και κάτι τελευταίο: όσο βέβαιο είναι ότι από μια εκλογική διαδικασία δεν αναδεικνύεται πάντα ο ικανότερος, άλλο τόσο βέβαιο είναι ότι η επίτευξη μιας συμφωνία πάνω σε ένα πρόβλημα δεν σημαίνει ότι αυτό θα αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά.
Έρχομαι στο σύστημα διακυβέρνησης του προγράμματος, όπως περιγράφηκε στο εννοιολογικό υπόμνημα που θέσαμε σε διαβούλευση. Όπως προανέφερα, το σύστημα αναπτύσσεται και θεσμοθετείται σταδιακά, ανάλογα με τις αναδυόμενες ανάγκες.
Κυβερνητική Επιτροπή ΔΑΜ
Η Κυβερνητική Επιτροπή (ΚΕΔΑΜ) είναι το ανώτατο πολιτικό όργανο του Εθνικού Σχεδίου ΔΑΜ, με κύριο αντικείμενο την έγκριση και παρακολούθηση του ΣΔΑΜ, τον συντονισμό των δημόσιων διαβουλεύσεων με τους αρμόδιους φορείς και τις τοπικές κοινωνίες, τον συντονισμό για την αξιοποίηση των διαθέσιμων πηγών χρηματοδότησης, όπως το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, το Πράσινο Ταμείο, τα Ευρωπαϊκά Διαρθρωτικά και Επενδυτικά Ταμεία, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, κ.ο.κ.
Συντονιστική Επιτροπή (ΣΕΠ)
Η Συντονιστική Επιτροπή (ΣΕΠ) εξειδικεύει την εθνική πολιτική ΔΑΜ και είναι αρμόδια για την κατάρτιση και υλοποίηση του Εθνικού Σχεδίου ΔΑΜ, του Προγράμματος ΔΑΜ και των υποκείμενων Εδαφικών Σχεδίων, στο πλαίσιο του Συμφώνου Εταιρικής Σχέσης και των κανονισμών των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών και Επενδυτικών Ταμείων. Αποτελεί το ανώτατο όργανο διοίκησης και διεύθυνσης των σχετικών δραστηριοτήτων και διαδικασιών, έχοντας την ευθύνη έναντι της ΚΕΔΑΜ για την αποτελεσματικότητά τους. Η σύνθεση της Επιτροπής μπορεί να συμπληρωθεί με τη συμμετοχή της ΚΕΔ αλλά και του δικτύου ενεργειακών Δήμων.
Τεχνική Γραμματεία
Η Τεχνική Γραμματεία συστάθηκε για την υποστήριξη της ΣΕΠ στον σχεδιασμό και την παρακολούθηση της υλοποίησης του Εθνικού Σχεδίου ΔΑΜ, στον σχεδιασμό και την κατάρτιση των Εδαφικών Σχεδίων Δίκαιης Μετάβασης και του Προγράμματος ΔΑΜ 2021-2027, στον συντονισμό και την παρακολούθηση της εφαρμογής και της επίτευξης των στόχων τους, σε επιστημονικά, τεχνικά και νομικά ζητήματα. Η Τεχνική Γραμματεία εισηγείται τις αναγκαίες, θεσμικού χαρακτήρα, νομοθετικές ρυθμίσεις κ.ά. Να σημειώσω ότι την Τεχνική Γραμματεία υποστηρίζουν, διοικητικά και υλικοτεχνικά, οι υπηρεσίες των φορέων που εποπτεύουν τα μέλη της ΣΕΠ.
Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης του Προγράμματος ΔΑΜ
Το Πρόγραμμα ΔΑΜ δεν είναι ένα Περιφερειακό Πρόγραμμα. Είναι Τομεακό και μάλιστα μονοταμειακό αφού χρηματοδοτείται μόνον από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης. Πρόκειται λοιπόν να συσταθεί Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης στο Υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων, με αντικείμενο την υλοποίηση όλων των διαχειριστικών ενεργειών που απαιτούνται για την εφαρμογή του Προγράμματος. Η Υπηρεσία, με τη συνδρομή της ΜΟΔ Α.Ε., θα στελεχωθεί κατάλληλα και θα αποκτήσει όλους τους απαραίτητους πόρους, υποδομές και συστήματα για την εύρυθμη λειτουργία της. Εξυπακούεται ότι θα εξασφαλιστεί η δια-λειτουργικότητά της με τις Ειδικές Υπηρεσίες Διαχείρισης των ΠΕΠ των εμπλεκόμενων Περιφερειών, κυρίως με αντένες .
Επιτροπή και Υποεπιτροπές Παρακολούθησης του Προγράμματος ΔΑΜ
Η Επιτροπή Παρακολούθησης (Επ. Παρ.) του Προγράμματος ΔΑΜ 2021-27 θα συγκροτηθεί σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο Κανονισμό Κοινών Διατάξεων (ΚΚΔ) για τα Ταμεία επιμερισμένης διαχείρισης στο πλαίσιο του ΣΕΣ. Οι αρμοδιότητές της προσδιορίζονται στον ΚΚΔ. Για την υποβοήθηση του έργου της, η Συντονιστική Επιτροπή θα συστήσει τρεις Υποεπιτροπές Παρακολούθησης, μια για κάθε Εδαφικό Σχέδιο. Εξυπακούεται ότι στις Επιτροπές αυτές οι τοπικοί θεσμικοί εταίροι θα αναλάβουν κυρίαρχους ρόλους.
Παρατηρητήριο
Προετοιμάζεται νομοθετική ρύθμιση για τη σύσταση Παρατηρητηρίου ΔΑΜ. Το Παρατηρητήριο θα παρέχει συστηματική και έγκυρη πληροφόρηση και ανάλυση για το είδος και την έκταση των προκαλούμενων κοινωνικών και οικονομικών μεταβολών στις περιοχές μετάβασης, με σκοπό τη διαμόρφωση πολιτικών και τη λήψη διορθωτικών μέτρων παρέμβασης. Το Παρατηρητήριο θα παρέχει όλα τα αναγκαία στοιχεία για την παρακολούθηση των δεικτών εκροών και αποτελεσμάτων, σύμφωνα με το κανονιστικό πλαίσιο της περιόδου 2021-2027, καθώς και για την αξιολόγηση της επίδρασης των παρεμβάσεων του Προγράμματος. Το ΙΟΒΕ έχει αναλάβει τις τεχνικές προδιαγραφές της λειτουργίας του Παρατηρητηρίου. Εξυπακούεται ότι στο όργανο που θα αναλάβει την εποπτεία του Παρατηρητηρίου θα συμμετέχουν οι τοπικοί θεσμικοί εταίροι.
Τεχνική Επιτροπή
Συγκροτήθηκε, υπό τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, Τεχνική Επιτροπή με συμβουλευτικό ρόλο προς τη ΣΕΠ, η οποία ανέλαβε την οργανωμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη διατύπωση γνώμης επί των επενδυτικών και αναπτυξιακών σχεδίων που της κατατίθενται, στο πλαίσιο ανοικτής πρόσκλησης για την υποβολή μη-δεσμευτικών προτάσεων. Η Τεχνική Επιτροπή προβαίνει στην προκαταρκτική αξιολόγηση (pre-screening) των προτάσεων αυτών με βάση δημοσιευμένα κριτήρια, μετά από ανάλυση των επιπτώσεών τους στην οικονομία, την απασχόληση, την ενέργεια και το περιβάλλον. Η διαδικασία αποδείχθηκε σημαντική τόσο για την εξειδίκευση των επενδυτικών κινήτρων, στο πλαίσιο του εθνικού Σχεδίου ΔΑΜ, όσο και για την ενημέρωση των επενδυτών, επισημαίνοντας τυχόν αδυναμίες των προτάσεών τους, ώστε να «θεραπευθούν», πριν από την ενεργοποίηση του Προγράμματος ΔΑΜ.
One Stop Shop
Δεδομένου του πολυσύνθετου χαρακτήρα της διαδικασίας λήψης επενδυτικών αποφάσεων και της αναγκαιότητας στρατηγικής προσέλκυσης επενδύσεων στις περιοχές μετάβασης, για λόγους ταχύτητας και γνώσης των ειδικών συνθηκών, ανατέθηκε στον οργανισμό “Entreprise Greece” η οργανωμένη υποδοχή, η ενημέρωση και η υποστήριξη των επενδυτών στις περιοχές ΔΑΜ. Για τον σκοπό αυτόν, συγκροτήθηκε Ομάδα Κρούσης (“Task Force”) ενώ, πρόσφατα, αποφασίστηκε η μετεξέλιξή της σε Επιχειρησιακή Μονάδα του οργανισμού η οποία θα παρέχει υπηρεσίες γενικής αναφοράς και συνολικής εξυπηρέτησης (one stop shop).
Όχημα Ειδικού Σκοπού (SPV)
Προετοιμάζεται νομοθετική ρύθμιση για την ίδρυση ενός εξειδικευμένου οργανωτικού σχήματος με τη μορφή «Οχήματος Ειδικού Σκοπού» (SPV), στην κυριότητα του οποίου θα περιέλθουν όλες οι γαίες των ευρέων ζωνών εξόρυξης λιγνίτη και τα πάγια επί αυτών στοιχεία, εκτός εκείνων μόνο που θα διατηρήσει η ΔΕΗ Α.Ε. για δικές της δραστηριότητες. Το εν λόγω SPV θα αναλάβει την αρμοδιότητα αποκατάστασης, εξυγίανσης και αναβάθμισης των εκτάσεων αυτών στις γαίες των ευρέων ζωνών εξόρυξης λιγνίτη και λειτουργίας των ατμοηλεκτρικών σταθμών της ΔΕΗ Α.Ε.. Θα αναπτύξει επίσης σχεδιασμούς για την αξιοποίησή τους, σύμφωνα με τις γενικές χρήσεις γης που έχουν προσδιοριστεί στο Εθνικό Σχέδιο ΔΑΜ, κυρίως μέσω Συμπράξεων Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα, και τη διάθεσή τους για την ανάπτυξη νέων οικονομικών δραστηριοτήτων με ενιαίες και ταχύτατες διαδικασίες αδειοδότησης.
Για την υλοποίηση των έργων αποκατάστασης των εδαφών θα χρησιμοποιηθεί, ως διαθέτουσα μεγάλη σχετική εμπειρία και ευελιξία, η ΔΕΗ Α.Ε., η οποία θα τα αναλάβει εργολαβικά, είτε δια των υπηρεσιών της, είτε μέσω υπεργολάβων. Η δυνατότητα αυτή έχει ήδη νομοθετηθεί. Κατά την επιλογή των εδαφών προς αποκατάσταση, θα ληφθούν υπόψη οι χρονικοί περιορισμοί του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το οποίο θα χρηματοδοτήσει το σχετικό κόστος, καθώς και των ενεργειών που απαιτεί η ολοκλήρωση των αναγκαίων παρεμβάσεων για την εξυπηρέτηση των νέων χρήσεων γης.
Φορέας Υλοποίησης
Μετά από σχετική απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου της «Εγνατία Οδός Α.Ε.», προετοιμάζεται νομοθετική ρύθμιση για τη δημιουργία μιας εξειδικευμένης θυγατρικής εταιρίας, η οποία θα αξιοποιήσει την τεράστια τεχνογνωσία της μητρικής, προκειμένου να αποτελέσει τον κύριο φορέα υλοποίησης πράξεων στις περιοχές ΔΑΜ. Η νέα εταιρία θα αναλάβει όλη την αλληλουχία ενεργειών, από την ωρίμανση έως την ολοκλήρωση των έργων, καθώς και την υποστήριξη τοπικών φορέων, προκειμένου να ανταποκρίνονται βέλτιστα στις πολλαπλές προκλήσεις. Προς την κατεύθυνση αυτή και με σκοπό τη βέλτιστη οργάνωση της θυγατρικής, η ΕΕΣΥΠ προκήρυξε διαγωνισμό (Request for Proposals) για την πρόσληψη συμβούλου. Συνοπτικά, η Κυβερνητική και η Συντονιστική Επιτροπή καθώς και οι επιμέρους δομές, συγκροτούν ένα ενιαίο «οικοσύστημα» διακυβέρνησης το οποίο ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις που περιέγραψα στην αρχή της εισήγησής μου.
Ανάπτυξη Εταιρικής Σχέσης
Η ενημέρωση και ο διάλογος με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς και με την επιχειρηματική κοινότητα είναι διαρκής και ανοιχτός ήδη από την έναρξη της κατάρτισης του εθνικού ΣΔΑΜ. Για την πληρέστερη ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών λειτουργεί διαδικτυακή πλατφόρμα, στην οποία δημοσιεύονται όλα τα στρατηγικά και προγραμματικά έγγραφα καθώς και τα πρακτικά των συνεδριάσεων της ΣΕΠ, κατά τις οποίες αναπτύχθηκε θεσμικός διάλογος με τους Περιφερειάρχες, ενώ παρουσία υπάρχει και στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης. Περαιτέρω, αναπτύχθηκε στενή συνεργασία με τις πρυτανικές αρχές, προκειμένου να συν-διαμορφωθεί ο νέος, αναβαθμισμένος ρόλος που θα διαδραματίσει το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, στο πλαίσιο της ΔΑΜ. Παράλληλα, η Τεχνική Γραμματεία και η ομάδα Συμβούλων συμμετείχαν σε πολλαπλές συναντήσεις εργασίας, οι περισσότερες από τις οποίες υποστηρίζονταν με συγκεκριμένα θεματολόγια – ερωτηματολόγια προς διευκόλυνση του διαλόγου.
Κατάρτιση – Διαβούλευση ΣΔΑΜ
Στο πλαίσιο αυτό, στις 4.9.2020 ολοκληρώθηκε προσχέδιο ΣΔΑΜ και κατατέθηκε προς συζήτηση στη Συντονιστική Επιτροπή, το οποίο και συζητήθηκε στις 7.9.2020 με τις Τεχνικές Ομάδες της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας.
Νεότερη έκδοση του προσχεδίου κατατέθηκε στις 3.9.2020 προς συζήτηση στη Συντονιστική Επιτροπή, με σκοπό την τελική του επισκόπηση προκειμένου να υποβληθεί στην Κυβερνητική Επιτροπή.
Η τελευταία, στις 9.9.2020 εξουσιοδότησε τον Πρόεδρό της να παρουσιάσει το κείμενο, όπως και έγινε με Συνέντευξη Τύπου η οποία παραχωρήθηκε την ίδια ημέρα και, ακολούθως, να ενεργοποιήσει τη δημόσια διαβούλευση.
Στις 3.10.2020, μετά από την τελική επεξεργασία των κειμένων, ο Πρόεδρος της Κυβερνητικής Επιτροπής, με σχετική ανακοίνωση τύπου, έθεσε το σχέδιο ΣΔΑΜ σε θεσμική δημόσια διαβούλευση στην ιστοσελίδα www.opengov.gr έως τις 10 Νοεμβρίου 2020, ενώ στην ιστοσελίδα www.sdam.gr αναρτήθηκε όλο το υλικό καθώς και το κείμενο του ΣΔΑΜ στην αγγλική.
Πρακτικά, από την ημερομηνία δημοσιοποίησης του κειμένου και έως την ολοκλήρωση της διαβούλευσης, μεσολάβησαν δυο μήνες.
Στις 6.11.2020, με κοινή επιστολή των μελών της Συντονιστικής Επιτροπής προς όλους τους Γενικούς, Ειδικούς και Υπηρεσιακούς Γραμματείς των Υπουργείων, ζητήθηκε από τις υπηρεσίες τους να εμπλακούν ενεργά στη δημόσια διαβούλευση και να συμβάλλουν με σχόλια και προτάσεις.
Στις 22 Οκτωβρίου, με στόχο την ανταλλαγή απόψεων με την επιχειρηματική κοινότητα αναφορικά με το ΣΔΑΜ και τα κίνητρα διοργανώθηκε με μεγάλη επιτυχία διαδικτυακό φόρουμ με θέμα: «Δυτική Μακεδονία-Μεγαλόπολη: Μετάβαση στη μεταλιγνιτική εποχή και νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες».
Στις 40 ημέρες που διήρκεσε η διαβούλευση αλλά και στο αμέσως προσεχές διάστημα, κατατέθηκαν 100 περίπου σχόλια (85 στην ιστοσελίδα της διαβούλευσης) από πληθώρα ιδιωτικών και δημοσίων φορέων.
Τα σχόλια αυτά, μετά από απόφαση της Συντονιστικής Επιτροπής, αξιολογήθηκαν με κριτήρια την συνάφειά τους με το ΣΔΑΜ (25%) και τους αναπτυξιακούς άξονες (25%), την ποιότητα της τεκμηρίωσης (20%) και τη φερεγγυότητα του φορέα (30%) και αφού βαθμολογήθηκαν σε κλίμακα 1-4, κατηγοριοποιήθηκαν με βάση το περιεχόμενό και την αναφορά τους σε ενότητες του ΣΔΑΜ. Πρώτα υπολογίστηκε ο σταθμισμένος μέσος όρος των τριών πρώτων κριτηρίων και μετά συνυπολογίστηκε μεσοσταθμικά και το τέταρτο κριτήριο ώστε να προκύψει η τελική βαθμολογία. Τα σχόλια που συγκέντρωσαν αρχική βαθμολογία ≥1.4 ή / και συνολική βαθμολογία ≥1.9, προκρίθηκαν προς συζήτηση, με την πλειονότητα των σχολίων να αφορά στις επενδύσεις και τα κίνητρα.
Στις 23.11.2020 (10η συνεδρίαση Συντονιστικής Επιτροπής) και αφού συζητήθηκε το αποτέλεσμα της διαβούλευσης και της βαθμολόγησης των σχολίων και προκρίθηκαν προς ενσωμάτωση τα σχόλια που συγκέντρωσαν θετική βαθμολογία, ενημέρωσα σχετικά την Κυβερνητική Επιτροπή (6η συνεδρίαση) η οποία, σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση τύπου, ενέκρινε την τελική εκδοχή του ΣΔΑΜ προκειμένου ο Πρόεδρός της να το παρουσιάσει στο Υπουργικό Συμβούλιο, όπως και έγινε στις 7.12.2020.
Ακολούθως, στις 9.12.2020, ο Πρόεδρος και εγώ παρουσιάσαμε το ΣΔΑΜ στη Διαρκή Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής προκειμένου να ληφθούν υπόψη και οι απόψεις των βουλευτών, καθώς -όπως τόνισε ο Πρόεδρος με σχετική Ανακοίνωση Τύπου, πρόκειται για ένα «κείμενο αναφοράς, που είναι όμως δυναμικό και εξελισσόμενο».
Συνοψίζοντας, η ενημέρωση και ο διάλογος με τους εμπλεκόμενους φορείς ήταν διαρκής και ανοιχτός κατά τη διάρκεια των εργασιών κατάρτισης του ΣΔΑΜ.
Εκτός από την θεσμική διαβούλευση του ΣΔΑΜ και την παρουσίασή του στην αρμόδια Διαρκή Επιτροπή της Βουλής καθώς και στο Υπουργικό Συμβούλιο, πραγματοποιήθηκε πλήθος διαδικτυακών ημερίδων με φορείς, υπηρεσίες και ομάδες εργασίας της τοπικής αυτοδιοίκησης, στις οποίες μετείχαν εκπρόσωποι επιστημονικών και ακαδημαϊκών φορέων και ερευνητικών κέντρων, επιμελητηρίων, εργατικών κέντρων και σωματείων εργαζομένων κ.ά.
Μέσα από τις διεργασίες αυτές, οι εκπρόσωποι των φορέων είχαν την δυνατότητα να ενημερωθούν για όλα τα ζητήματα της ΔΑΜ καθώς και για το κανονιστικό πλαίσιο της Ε.Ε. και, ως εκ τούτου, να προετοιμαστούν κατάλληλα για τα επόμενα βήματα.
Κατάρτιση – Διαβούλευση Εδαφικών Σχεδίων Δίκαιης Μετάβασης
Σε συνέχεια της ευρύτερης δημόσιας διαβούλευσης για το ΣΔΑΜ, η Συντονιστική Επιτροπή προχώρησε στην κατάρτιση προσχεδίων Εδαφικών Σχεδίων Δίκαιης Μετάβασης (ΕΣΔΙΜ), σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Κανονισμού για τη θέσπιση του ΤΔΜ και το υπόδειγμα που την συνοδεύει.
Κατόπιν, σε συνεργασία με τις αρμόδιες περιφερειακές αρχές, προχώρησε στην οργάνωση της εταιρικής σχέσης, σύμφωνα με το άρθρο 11 της εν λόγω πρότασης Κανονισμού και το άρθρο 6 της πρότασης Κανονισμού Κοινών Διατάξεων για τα Ταμεία επιμερισμένης διαχείρισης, προκειμένου να συγκροτηθεί το ενδεδειγμένο σχήμα.
Στο πλαίσιο αυτό, τα εν λόγω προσχέδια παρουσιάστηκαν και συζητήθηκαν στη Συντονιστική Επιτροπή στις 8.2.2021 και, ακολούθως, τέθηκαν σε διαβούλευση έως τις 19.3.2021 συνοδευόμενα από συγκεκριμένο δομημένο θεματολόγιο – ερωτηματολόγιο προς διευκόλυνση των φορέων.
Συγκεκριμένα, το ΕΣΔΙΜ της Περιφέρειας Δυτ. Μακεδονίας μετά του συνημμένου ερωτηματολογίου, διαβιβάστηκε σε 27 φορείς/υπηρεσίες, ενώ το ΕΣΔΙΜ Μεγαλόπολης αντιστοίχως προωθήθηκε σε 22 φορείς/υπηρεσίες.
Γενική διαπίστωση είναι ότι δεν ακολουθήθηκε μόνο η πρακτική της συμπλήρωσης του ερωτηματολογίου, αλλά αρκετοί φορείς, από τους συνολικά 31 που ανταποκρίθηκαν, υπέβαλαν ξεχωριστή τοποθέτηση με ή χωρίς συνημμένο το συμπληρωμένο ερωτηματολόγιο.
Τόσο οι επιστολές-τοποθετήσεις όσο και τα ερωτηματολόγια αποδελτιώθηκαν στο σύνολο τους, με την ίδια βαρύτητα και σχολαστικότητα.
Τα σχόλια στο σύνολό τους ήταν πολύ ενδιαφέροντα. Υπήρξαν αναφορές σε πολύ σημαντικά θέματα καθώς και σε προβληματισμούς για την πορεία και την εξέλιξη της διαδικασίας απολιγνιτοποίησης.
Μέσα από τη διαδικασία της αποδελτίωσης των σχολίων διαπιστώθηκε για ακόμη μία φορά πόσο σπουδαία, πολύπλοκη και δυναμική είναι η διαδικασία κατάρτισης των εδαφικών σχεδίων, λαμβάνοντας υπόψη το στρατηγικό και κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ, τις στρατηγικές κατευθύνσεις της χώρας, καθώς και τις ανάγκες της ίδιας της τοπικής κοινωνίας.
Τα σχόλια της διαβούλευσης αποδελτιώθηκαν σε πίνακες εργασίας, κωδικοποιήθηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν. Συνοπτικά τα σχόλια αυτά:
δίνουν πολλές ιδέες και προτάσεις για δράσεις και παρεμβάσεις και ως ένα σημείο αρκετά εξειδικευμένες, οι οποίες θα συνδράμουν σε γενναίο βαθμό στην κατάρτιση και εξειδίκευση του προγράμματος ΠΔΑΜ,
αφορούν στον προσδιορισμό των επηρεαζόμενων εδαφών,
αγγίζουν θέματα χρήσεων γης, αποκατάστασης εδαφών στη μετά λιγνίτη εποχή, μεταβίβασης εδαφών από τη ΔΕΗ, λαμβάνοντας υπόψη την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει»,
θέτουν επιστημονικά στοιχεία σε αντιπαραβολή με την επιστημονική – μεθοδολογική προσέγγιση της μελέτης των εδαφικών σχεδίων,
θέτουν σημαντικά θέματα που αφορούν ελλείψεις και προβλήματα για τις τοπικές κοινωνίες που όμως δεν αφορούν το περιεχόμενο των εδαφικών σχεδίων, ούτε του προγράμματος ΠΔΑΜ που θα καταρτιστεί, και θα ήταν χρήσιμο να διοχετευτούν στους αρμόδιους φορείς πολιτικής.
Ακολουθεί το επόμενο και πολύ σημαντικό στάδιο της επεξεργασίας των σχολίων της διαβούλευσης με σκοπό:
την ενσωμάτωση σχολίων που θα οδηγήσει σε προσαρμογές των κειμένων των εδαφικών σχεδίων ΠΔΜ και Μεγαλόπολης, όπου αυτό κρίνεται απαραίτητο.
την περαιτέρω χρήση και επεξεργασία σχολίων για την κατάρτιση και εξειδίκευση του προγράμματος ΔΑΜ, λαμβάνοντας υπόψη το πεδίο εφαρμογής και επιλεξιμότητας του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης. Αφορά κυρίως στις προτεινόμενες δράσεις και παρεμβάσεις, όπως έχουν αποτυπωθεί στα σχετικά πεδία του ερωτηματολογίου και μπορούν να ενσωματωθούν στο ΠΔΑΜ.
τη χρήση και επεξεργασία των σχολίων σε συνέργεια με τα αντίστοιχα ΠΕΠ και τομεακά στο πλαίσιο του προγραμματικού συντονισμού με τους συναρμόδιους φορείς πολιτικής.
τη σύνταξη κειμένου εργασίας (non paper) που θα απαντά σε οριζόντια θέματα, τα οποία τέθηκαν από πολλούς φορείς στο πλαίσιο της διαβούλευσης (πχ αποκαταστάσεις εδαφών, τεκμηρίωση στοιχείων, προϋποθέσεις επιτυχούς υλοποίησης κλπ) και χρήζουν κοινών διευκρινίσεων και απαντήσεων
Σε ότι αφορά το ΕΣΔΙΜ Νήσων Βορείου Αιγαίου, Νοτίου Αιγαίου και Κρήτης, συγκροτήθηκε ειδική Ομάδα Εργασίας υπό τον Υπουργό Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής με τη συμμετοχή, μεταξύ άλλων, του Προέδρου της Συντονιστικής Επιτροπής, των τριών Περιφερειαρχών και των τριών Προέδρων των Περιφερειακών Ενώσεων Δήμων.
Η Ομάδα Εργασίας ενέκρινε το προσχέδιο ΕΣΔΙΜ και την διαδικασία διαβούλευσης, καθορίζοντας και συντονίζοντας τα μέλη που θα μετέχουν σε αυτήν. Στις 28/4/2021 τέθηκε και αυτό το ΕΣΔΙΜ σε διαβούλευση που θα διαρκέσει μέχρι τις 14/5/2021.
Κατάρτιση – Διαβούλευση ΠΔΑΜ
Το Πρόγραμμα ΔΑΜ 2021-2027 αποτελεί το βασικό προγραμματικό πλαίσιο εφαρμογής του ΣΔΑΜ και εξειδικεύει περαιτέρω τα Εδαφικά Σχέδια ΔΑΜ.
Σε εφαρμογή της 2ης Εγκυκλίου του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων για την προετοιμασία του σχεδιασμού των Προγραμμάτων 2021-2027, συγκροτήθηκε Ομάδα Σχεδιασμού του Προγράμματος ΔΑΜ 2021-2027 (ΟΣΠ), καθώς και θεματικές υπο-ομάδες, με τη συμμετοχή εκπροσώπων των εμπλεκόμενων φορέων των περιοχών μετάβασης,.
Στο πλαίσιο αυτό, καθορίστηκαν οι βασικές αρχές κατάρτισης του Προγράμματος ΔΑΜ, στη βάση των προτεραιοτήτων του ΣΔΑΜ και της χωρικής του διάστασης.
Παράλληλα, στις 6.4.2021 και έως τις 26.4.2021, εκκίνησε ένας νέος κύκλος ευρείας διαβούλευσης τόσο με τους θεσμικούς εταίρους, όσο και με τους εμπλεκόμενους φορείς και πολίτες, επί ενός εννοιολογικού υπομνήματος (concept paper) του Προγράμματος το οποίο καταρτίστηκε ενόψει της πρώτης επεξεργασίας του. Στο συγκεκριμένο υπόμνημα παρουσιάστηκε η αρχιτεκτονική του Προγράμματος και οι κατευθύνσεις σχεδιασμού της αναπτυξιακής του στρατηγικής καθώς του τρόπου εφαρμογής της.
Η διαβούλευση αυτή πραγματοποιήθηκε στη βάση συγκεκριμένου ερωτηματολογίου για την υποβοήθηση της υποβολής σχολίων και παρατηρήσεων το οποίο αναρτήθηκε στις ιστοσελίδες της Συντονιστικής Επιτροπής αλλά και του ΕΣΠΑ, με σκοπό, πέραν των θεσμικών εταίρων, να εμπλακεί ενεργά ο μεγαλύτερος δυνατός αριθμός φορέων, όπως: αναπτυξιακοί φορείς, ΜΚΟ, εκπαιδευτικά και ερευνητικά ιδρύματα, εκπρόσωποι του επιχειρηματικού τομέα καθώς και συνδέσμων και ενώσεων φορέων αλλά και πολίτες.
Στην διαβούλευση αυτή ανταποκρίθηκαν 66 φορείς τα σχόλια των οποίων βρίσκονται σε φάση επεξεργασίας.
Ο τελευταίος κύκλος διαβούλευσης θα διεξαχθεί πλέον επί του Προγράμματος ΔΑΜ μαζί με τα συνοδευτικά Εδαφικά Σχέδια και θα ολοκληρωθεί με την επίσημη υποβολή του στις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αφού ολοκληρωθεί διαβούλευση-συνεργασία με τις αρμόδιες εθνικές αρχές.
Κλείνοντας, θα ήθελα να επισημάνω ότι με τις παραπάνω διαδικασίες υπερκαλύψαμε τις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως προς τα τρία επίπεδα συμμετοχής των εμπλεκόμενων.
Ενημέρωση (information), δηλαδή μονόδρομη ροή πληροφοριών προς τα ενδιαφερόμενα μέρη,
Συμβουλευτική (consultation), δηλαδή αμφίδρομη πληροφόρηση κατά την οποία οι εμπλεκόμενοι μπορούν να εκφράσουν άποψη και να προτείνουν κατευθύνσεις, ωστόσο δεν είναι δεσμευτικό να ληφθούν υπόψη οι προτάσεις, καθώς δύναται να παρουσιάζουν σύγκριση συμφερόντων ή να μην ανταποκρίνονται σε όρους σχετικών κανονισμών και
Συνεργασία (cooperation), όπου τα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν τη δυνατότητα να ελέγξουν τα τελικά σχέδια, εισάγοντας περιοριστικές κατευθύνεις που να οδηγούν όμως σε κάποιας μορφή κοινή λήψη αποφάσεων.
Οι απαιτήσεις αυτές περιγράφονται στο Governance of Transitions toolkit, δηλαδή την εργαλειοθήκη για τη Διακυβέρνηση των Μεταβάσεων.
Add comment
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.