86η ΔΕΘ_Εκδήλωση Υπουργείου Ανάπτυξης_Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση Επένδυση προς ένα βιώσιμο μέλλον

86η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης

Εκδήλωση του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων

«Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση: Επένδυση προς ένα βιώσιμο μέλλον»

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Η μεγάλη παγκόσμια εικόνα δείχνει αλλεπάλληλες κρίσεις οι οποίες αλλάζουν δραματικά τη φυσιογνωμία του κόσμου, όπως η κλιματική, η οικονομική, η υγειονομική, η ενεργειακή και, στο πολύ κοντινό μέλλον, η επισιτιστική. Στον τομέα της ενέργειας και της εφοδιαστικής αλυσίδας, η κατάσταση είναι ακόμα πιο δύσκολη, λόγω του ολοκληρωτικού, όπως εξελίχθηκε, και ουσιαστικά παγκόσμιου πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος αναγκάζει την εξαρτημένη από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες Ευρώπη να αυτονομηθεί άμεσα.

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να μηδενίσει τις εκπομπές αερίων ρύπων και να κινητοποιήσει τεράστιους οικονομικούς πόρους για να το επιτύχει, αποδείχτηκε προφητική. Και σίγουρα όχι ευκαιριακή, αφού η Ευρώπη προωθεί “πράσινες” πολιτικές εδώ και 30 χρόνια. Η στήριξη των περιοχών που αναπτύχθηκαν χάρη στην καύση άνθρακα και, συνεπώς, επηρεάζονται περισσότερο από άλλες, ήταν μια αυτονόητη απόφαση απορρέουσα από τις θεμελιώδεις αξίες της.

Σήμερα, η Ευρώπη θέτει πιο φιλόδοξους στόχους και προωθεί έργα καθαρής ενέργειας μεγάλης κλίμακας, όπως επιβεβαιώνει η αύξηση της ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ το τελευταίο 10μηνο.

Εξυπακούεται ότι σε περίπτωση πλήρους διακοπής των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, με δεδομένη την σημαντική μείωση της παραγωγής των πυρηνικών αλλά και των υδροηλεκτρικών σταθμών λόγω της πρωτόγνωρης ξηρασίας, τα αναγκαία φορτία βάσης θα τα εξασφαλίσουν οι συμβατικές θερμικές μονάδες καύσης άνθρακα. Συνεπώς, ακόμα και αύριο να σταματήσει ο πόλεμος, αναμένουμε μια μεσοπρόθεσμη επιβράδυνση της απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, προκειμένου να αποσβεστούν οι έκτακτες επενδύσεις που πραγματοποιούνται τώρα σε υγροποιημένο φυσικό αέριο. Επιπλέον, το τεράστιο κόστος της ενέργειας και η έλλειψη πρώτων υλών, έχουν επιδράσει και στο οικολογικό αποτύπωμα της παραγωγικής διαδικασίας.

Είναι λοιπόν σαφές ότι χρειάζεται μια ισχυρή ευρωπαϊκή ενεργειακή διακυβέρνηση και ειδικά μέτρα ώστε οι διαταραχές από την επικίνδυνη κατάσταση να επηρεάσουν το λιγότερο δυνατό την επίτευξη των κλιματικών στόχων της Ένωσης.

Η χώρα μας, εν μέσω των δυσοίωνων αυτών προβλέψεων και ούσα υποχρεωμένη να αυξάνει διαρκώς τις αμυντικές της δαπάνες, επιδεικνύει ιδιαίτερες αντοχές, όπως επιβεβαιώνουν τα στοιχεία σχετικά με τις επενδύσεις, τις εξαγωγές και την απασχόληση. Με την οικονομία, επαρκώς διεθνοποιημένη και λιγότερο εξαρτημένη από τη ρωσική ενέργεια, μπορούμε να αισθανόμαστε περισσότερο ασφαλείς από άλλους και να αισιοδοξούμε για τη μεθεπόμενη ημέρα, έχοντας εγκαίρως καταρτίσει ένα πολυμερές εθνικό στρατηγικό σχέδιο για την ενέργεια και το κλίμα.

Δεδομένου ότι το 80% των καθαρών εκπομπών αερίων ρύπων της χώρας αφορά στην παραγωγή ενέργειας και στις μεταφορές, το σχέδιο περιλαμβάνει τη σταδιακή απόσυρση του λιγνίτη, τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών, την ταχύτερη διείσδυση των ΑΠΕ, την εξοικονόμηση και την αποθήκευση ενέργειας, την προώθηση της αυτό-παραγωγής, της ηλεκτροκίνησης, των υβριδικών συστημάτων, κ.ά.

Το σχέδιο αυτό αναθεωρείται προκειμένου να εναρμονιστεί με τις εξελίξεις στους ευρωπαϊκούς στόχους και σχεδιασμούς, αλλά και να αποκτήσει μεγαλύτερη ευελιξία ώστε να ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανισορροπίες των ενεργειακών αγορών. Υπό το πρίσμα αυτό, θα αυξηθεί η εξόρυξη λιγνίτη στα εδάφη της Δυτικής Μακεδονίας και της Μεγαλόπολης, εντός όμως του συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος που είχε καθοριστεί εξαρχής ως προς την απόσυρση των τελευταίων, σε λειτουργία, λιγνιτικών μονάδων.

Θα ήθελα τώρα να εστιάσω τον φακό μου στις ευάλωτες αυτές περιοχές.

Είναι γνωστό, αν και ορισμένοι το αποσιωπούν, ότι μέσα σε 12 χρόνια αποσύρθηκαν 12 θερμικές μονάδες ισχύος 3 GW, λόγω παλαιότητας, κατάργησης των επιδοτήσεων και αύξησης του κόστους εκμετάλλευσης, μετά την άνοδο των τιμών δικαιωμάτων εκπομπής ρύπων.

Έτσι η παραγωγή λιγνίτη μειώθηκε στο μισό, όπως και ο αριθμός των εργαζόμενων στις σχετικές δραστηριότητες, με αποτέλεσμα να «ξεφουσκώσει» η τοπική οικονομία την οποία καταλάμβαναν σχεδόν ολοκληρωτικά, χωρίς ωστόσο οι δραστηριότητες αυτές να έχουν δημιουργήσει αξιόλογα βιομηχανικά spillovers. Επιπλέον, λόγω της κρατικής αδιαφορίας για το αύριο, η εκτός λιγνίτη παραγωγική βάση βρέθηκε σε κακή κατάσταση, όπως βεβαιώνουν οι πολύ χαμηλές δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης, αλλά και η μικρή αξία των εξαγωγών. Σημειώνω τον εφησυχασμό του ιδιωτικού και του αυτοδιοικητικού τομέα, πλην εξαιρέσεων βεβαίως.

Προβλήματα όμως αντιμετωπίζουν και τα μη διασυνδεδεμένα νησιά τα οποία ηλεκτροδοτούνται κυρίως από πετρελαϊκούς σταθμούς. Αρκεί να αναφέρω ότι η Οδηγία 2193/2015 για τον περιορισμό των εκπομπών από μεσαίου μεγέθους μονάδες καύσης, καθιστά πρακτικά αδύνατο για τις μονάδες των μικρότερων νησιών να λειτουργούν πάνω από 500 ώρες ετησίως, η δε επέκταση του συστήματος εμπορίας ρύπων στη ναυτιλία, σε συνδυασμό με τη σταδιακή κατάργηση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών για τις αερομεταφορές, θα εντείνουν τις πιέσεις. Επιπλέον, σε αντίθεση με τις περιοχές λιγνίτη, τα νησιά επηρεάζονται με ανόμοιο τρόπο λόγω της διαφορετικής βαρύτητας του πετρελαίου στο κάθε παραγωγικό σύστημα.

Έχοντας αυτά υπόψη, ο πρωθυπουργός μας ανέθεσε να καταρτίσουμε μια εθνική στρατηγική, ώστε η μετάβαση των περιοχών αυτών να γίνει με τρόπο κοινωνικά δίκαιο και αναπτυξιακά αποδοτικό, με μέριμνα για το περιβάλλον. Πρακτικά πρόκειται για ένα άθροισμα πολλών μεταβάσεων: Ενεργειακή μετάβαση, για την υποκατάσταση με νέες πηγές παραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας· Περιβαλλοντική μετάβαση, για την αποκατάσταση των εδαφών εξόρυξης λιγνίτη· Κοινωνικοοικονομική μετάβαση, για τη διαφοροποίηση και την ανθεκτικότητα του παραγωγικού προτύπου κ.ό.κ.

Ως Συντονιστική Επιτροπή, αναλάβαμε την αποστολή αυτή τον Μάρτιο του 2020 και μέσα σε δυο χρόνια, ξεκινώντας από το μηδέν, αποθησαυρίσαμε πολλές πρωτιές σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης:

▪ Η Ελλάδα είναι το μόνο κράτος-μέλος, το οποίο διαθέτει Εθνικό Σχέδιο για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση -γνωστό με το ακρωνύμιο ΣΔΑΜ- εναρμονισμένο πλήρως με τις εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές προτεραιότητες.

▪ Η Ελλάδα είναι το κράτος-μέλος, το οποίο διεκδίκησε και επέτυχε να λάβει από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης τη μεγαλύτερη κατά κεφαλήν ενίσχυση ανά κάτοικο εξορυκτικής περιφέρειας και με ισχυρή προοπτική για επιπλέον πόρους στη μέση της περιόδου από έναν νέο μηχανισμό οικολογικής επιβράβευσης. Αυτό κατέστη δυνατό χάρη στις αναλύσεις και τις διαπραγματευτικές στρατηγικές που εκπονήσαμε για να υποστηρίξουμε τις αρμόδιες ελληνικές αρχές, επιτυγχάνοντας και την ένταξη των μη διασυνδεδεμένων νησιών στον χάρτη δίκαιης μετάβασης ώστε να μπορούν να λάβουν τη στήριξη του Ταμείου. Μετά την επιτυχία αυτή, το Υπουργικό Συμβούλιο, ενέταξε τις περιφέρειες Βορείου και Νοτίου Αιγαίου και της Κρήτης στο ΣΔΑΜ.

▪ Μετά από απευθείας διαπραγμάτευση με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πετύχαμε τη δυνατότητα χορήγησης επιπλέον 10 ποσοστιαίων μονάδων ενίσχυσης για ιδιωτικές επενδύσεις σε όλες τις περιοχές δίκαιης μετάβασης, ανεξάρτητα από την πηγή χρηματοδότησης της ενίσχυσης – πχ Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, ΕΣΠΑ, Εθνικοί Πόροι. Έτσι, λόγω της ένταξης των νησιών στο χάρτη δίκαιης μετάβασης, η επιδότηση μιας μικρής επιχείρησης μπορεί να αυξάνεται στο Βόρειο Αιγαίο έως το 80%, στο Νότιο Αιγαίο 60% και στην Κρήτη 70%.

▪ Η Ελλάδα είναι το πρώτο κράτος-μέλος που υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αυτοτελές Πρόγραμμα Δίκαιης Μετάβασης στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2021-2027 και τρία διακριτά Εδαφικά Σχέδια Δυτικής Μακεδονίας, Μεγαλόπολης και Νήσων.

▪ Η Ελλάδα είναι το κράτος-μέλος το οποίο ενίσχυσε το Πρόγραμμά του με επιπλέον πόρους από το ΕΣΠΑ, περισσότερο από κάθε άλλο κράτος-μέλος. Έτσι, δεσμεύτηκαν υπέρ των περιοχών δίκαιης μετάβασης 1,63 δισ. ευρώ δημόσιας δαπάνης. Αυτό δεν θα είχε συμβεί αν δεν είχαμε εισηγηθεί στην αρμόδια Διϋπουργική Επιτροπή την κατάρτιση αυτοτελούς Προγράμματος ΔΑΜ, ήδη από τον Μάρτιο του 2020.

Για τους λόγους αυτούς, στις 16 Ιουνίου του 2022, με την Απόφαση 3943 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα έγινε το πρώτο κράτος-μέλος με εγκεκριμένο Πρόγραμμα Δίκαιης Μετάβασης και Εδαφικά Σχέδια.

▪ Τέλος, η Ελλάδα είναι το μόνο κράτος-μέλος που κατάρτισε και υλοποιεί ένα πολύ-ταμειακό μεταβατικό πρόγραμμα «άμεσης δράσης» στις περιοχές εξόρυξης λιγνίτη, αξιοποιώντας ιδιωτικούς και δημόσιους πόρους του ΕΣΠΑ 2014-2020 και του Πράσινου Ταμείου.

Το πρόγραμμα αυτό -προγεφύρωμα του ΕΣΠΑ 2021-2027 χρηματοδοτεί μεταξύ άλλων:

▪ χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας μέσω ενός πακέτου 4 προγραμμάτων που σχεδιάσαμε με τον ΟΑΕΔ προϋπολογισμού 107 εκατ. ευρώ,

▪ τις επιχειρήσεις που επηρεάστηκαν άμεσα από τη μείωση της λιγνιτικής δραστηριότητας, μέσω ειδικού προγράμματος που υλοποιεί ο ΕΦΕΠΑΕ δημόσιας δαπάνης 15 εκατ. ευρώ,

▪ τις υποδομές τηλεθέρμανσης κόστους άνω των 170 εκ. ευρώ, στις οποίες περιλαμβάνονται: ένα δίκτυο διασυνδέσεων των πόλεων Κοζάνης, Πτολεμαΐδας και Αμυνταίου και η διαμόρφωση στον σταθμό της Καρδιάς ενός θερμικού κόμβου, ο οποίος απαρτίζεται από τη νέα μονάδα Πτολεμαΐδα 5, τη μονάδα βιομάζας Αμυνταίου και μια εγκατάσταση ΣΗΘΥΑ της ΔΕΗ,

▪ δίκτυα φυσικού αερίου στη Φλώρινα και τη Μεγαλόπολη, προϋπολογισμού 60,2 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένης της επιχορήγησης των εσωτερικών εγκαταστάσεων, καθώς και

▪ εξειδικευμένες μελέτες, μεταξύ άλλων, στους τομείς της αειφόρου ενέργειας και του κλίματος, της κυκλικής και της ψηφιακής οικονομίας -προϋπόθεση για να ωριμάσουν νέα έργα.

Να σημειώσω και μία ad hoc διαδικασία που σχεδιάσαμε για την επιλογή δημοσίων έργων που συμβάλουν στη δίκαιη μετάβαση με ορίζοντα ολοκλήρωσης το τέλος της περιόδου 2014-2020, και τη χρηματοδότηση μελετών ωρίμανσής για τη δημιουργία νέας “δεξαμενής” νέων έργων. Ως προς την πρωτοβουλία αυτή δεν είχαμε όμως την αναμενόμενη στήριξη από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Το νέο Πρόγραμμα ΔΑΜ -το πρώτο του νέου ΕΣΠΑ που έλαβε περιβαλλοντική αδειοδότηση- αποτελεί το βασικό προγραμματικό πλαίσιο εφαρμογής του ΣΔΑΜ και μεταξύ των προτεραιοτήτων του περιλαμβάνει την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού και την επαν-ειδίκευσή του.

Για την προτεραιότητα αυτή θα ανοίξω παρένθεση.

Όπως γνωρίζουμε ο κόσμος και ο τρόπος της εργασίας μεταμορφώνονται διαρκώς και ταχύτατα. Πολλές υφιστάμενες θέσεις εργασίας καταργούνται, άλλες μετασχηματίζονται, ενώ κύματα νέων θέσεων δημιουργούνται σε αναδυόμενα επαγγέλματα. Η αναβάθμιση των δεξιοτήτων και η επαν-ειδίκευση είναι ο μόνος τρόπος για να γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των υφιστάμενων δεξιοτήτων και των απαιτούμενων.

Στη χώρα μας, το χάσμα αυτό διευρύνεται από το δημογραφικό, ενώ το σύστημα πρόσβασης και προώθησης στην απασχόληση δεν δείχνει να ικανοποιεί τις μελλοντικές ανάγκες, αλλά και τις ανάγκες των αναπτυσσόμενων βιομηχανιών κυρίως της περιφέρειας. Ειδικά στις περιοχές λιγνίτη, η απόσυρση των μονάδων έχει δημιουργήσει ένα σημαντικό κενό στις δεξιότητες.

Για τους λόγους αυτούς, προβλέψαμε στο Πρόγραμμα ΔΑΜ τη δημιουργία μίας χρηστικής «συμμετοχικής πλατφόρμας» σύνδεσης επιχειρήσεων, εργαζόμενων, ανέργων και παρόχων υπηρεσιών κατάρτισης και εύρεσης εργασίας, ελεύθερα και χωρίς κόστος με αξιοποίηση επιχειρησιακών μοντέλων, όπως το LinkedIn. Το έργο αυτό παρέχει τη δυνατότητα προσαρμογής στις πραγματικές ανάγκες την ίδια στιγμή που δημιουργούνται, αλλά και συν-διαμόρφωσης των προγραμμάτων κατάρτισης και απασχόλησης.

Το ίδιο ισχύει και για τα νησιά -τα οποία αρχικά είχαν εξαιρεθεί από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης- όπου η αγορά εργασίας πρέπει να προσανατολιστεί στους τομείς ενός νέου διαφοροποιημένου παραγωγικού μοντέλου. Τα μη διασυνδεδεμένα νησιά ηλεκτροδοτούν διάσπαρτοι σταθμοί, οι οποίοι συγκροτούν 32 αυτόνομα ηλεκτρικά συστήματα που τροφοδοτούν ένα ή περισσότερα νησιά. Από τα συστήματα αυτά, τα 24 θα αποσυρθούν σταδιακά έως το 2029, με την ολοκλήρωση της καλωδίωσής τους με το ηπειρωτικό σύστημα, ενώ τα 8 θα παραμείνουν σε καθεστώς μη διασύνδεσης.

Στην πρώτη περίπτωση, η ενεργειακή μετάβαση θα πραγματοποιηθεί με τη σταδιακή διείσδυση των ΑΠΕ στην κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας λόγω της αύξησης του ελεύθερου «ηλεκτρικού χώρου», ενώ στη δεύτερη, με την εγκατάσταση υβριδικών σταθμών παραγωγής οι οποίοι συνδυάζουν αιολική-ηλιακή ενέργεια με συστήματα αποθήκευσης, επιτρέποντας τη μέγιστη διείσδυση των ΑΠΕ.

Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, διατυπώθηκε η άποψη ότι στα περισσότερα νησιά η ενεργειακή μετάβαση δεν προκαλεί αρνητική επίπτωση σε σχέση με την υφιστάμενη κατάσταση, και συνεπώς πρέπει να εξαιρεθούν από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης.

Αντιτάξαμε την επιβάρυνση των εύθραυστων νησιωτικών οικοσυστημάτων από την κλιματική αλλαγή και τη λειτουργία των πετρελαϊκών μονάδων, καθώς και τη μικρή συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό ισοζύγιο και υποστηρίξαμε ότι η προστασία τους θα ενισχύσει την απασχόληση και θα δημιουργήσει νέες ευκαιρίες βιώσιμης ανάπτυξης και απασχόλησης.

Αντιτάξαμε επίσης το γεγονός ότι οι δραστηριότητες που επηρεάζονται περισσότερο αφορούν στους τομείς της καθαρής ενέργειας, του βιώσιμου τουρισμού και της γαλάζιας οικονομίας – δύο βασικών πυλώνων ανάπτυξης – και υποστηρίξαμε ότι η παραγωγή καθαρής ενέργειας και η συναφής επιχειρηματικότητα θα συμβάλλουν στη διαφοροποίηση των οικονομιών, μέσω του βιώσιμου μετασχηματισμού των πυλώνων αυτών.

Τέλος, τονίσαμε ότι η μετάβαση επηρεάζει διαφορετικά κάθε νησί, ανάλογα με τη βαρύτητα του πετρελαίου στο παραγωγικό του σύστημα, ενώ προκαλεί επιπλέον κόστη τα οποία δεν μπορούν να επωμιστούν εξ ολοκλήρου τα νησιά, με δεδομένες τις φυσικές προκλήσεις της νησιωτικότητας.

Προβάλλοντας τα επιχειρήματα αυτά, προτείναμε μια συνολική στρατηγική ενεργειακής μετάβασης και παραγωγικής διαφοροποίησης για τα νησιά, η οποία και έγινε αποδεκτή.

Κυρίες και κύριοι,

Όλα όσα προανέφερα οφείλονται σε ενέργειες που σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων μας.

Θα αναφέρω επιγραμματικά:

▪ τη σύσταση Τεχνικής Γραμματείας στην οποία εντάχθηκε μια ειδική ομάδα υποστήριξης που συγκρότησε η ΜΟΔ Α.Ε.,

▪ την κατάρτιση τεχνικών προδιαγραφών για την παροχή εξειδικευμένων συμβουλευτικών και επιστημονικών υπηρεσιών, μέσω των οποίων αναπτύχθηκε ένα ολοκληρωμένο υπόβαθρο 14 μελετών, αναλύσεων και ερευνών αναγκαίο για την κατάρτιση του ΣΔΑΜ, του Προγράμματος Δίκαιης Μετάβασης και των Εδαφικών Σχεδίων,

▪ τη συγκρότηση: 3 Επιτροπών Εμπειρογνωμόνων: Νομικών, Επενδύσεων και Ορυκτών Πρώτων Υλών, 6 Ομάδων Διοίκησης Έργου: Χωρικού Σχεδιασμού, Ψηφιακού Μετασχηματισμού, Πρωτογενούς Τομέα, Χρηματοδοτικών Εργαλείων, Ανθρώπινου Δυναμικού και Κρατικών Ενισχύσεων, 2 Ομάδων Παρακολούθησης: Μεταβατικού Προγράμματος και Έργων Τηλεθέρμανσης και 2 Ομάδων Σχεδιασμού: Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης και του Εδαφικού Σχεδίου Περιφερειών Βορείου-Νοτίου Αιγαίου και Κρήτης.

Πάνω στο «οικοσύστημα» αυτό βασιστήκαμε για την ολοκλήρωση μιας σειράς κομβικών για το συνολικό μας έργο ενεργειών.

Αναφέρω επιγραμματικά:

▪ Την αρχική διαπραγμάτευση με τη ΔΕΗ για την επιλογή εδαφών κατάλληλων για βιομηχανικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες, είτε με τη μορφή επιχειρηματικού πάρκου, είτε με απευθείας χωροθέτηση, καθώς και για αναψυχή,

▪ Τον σχεδιασμό της διαδικασίας μεταβίβασής τους από τη ΔΕΗ προς το δημόσιο,

▪ Την ένταξη του ΣΔΑΜ στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» με σκοπό τη χρηματοδότηση της αποκατάστασης των εδαφών στις εκτάσεις που καταλαμβάνουν τα ορυχεία, μετά την επιτυχή έκβαση των σχετικών διαπραγματεύσεων με τις υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,

▪ Την ολοκλήρωση μελέτης στρατηγικών κατευθύνσεων για την ανάπτυξη νέων γενικών χρήσεων γης στα πεδία εξόρυξης λιγνίτη στα οποία, με βάση τη νομοθεσία, δεν επιτρεπόταν η χωροθέτηση καμίας άλλης δραστηριότητας λόγω του προηγούμενου χαρακτηρισμού τους ως «Ζωνών Εξόρυξης Λιγνίτη».

▪ Τον σχεδιασμό για την επιλογή των καταλληλότερων γενικών χρήσεων γης – μια ιδιαίτερα σύνθετη διαδικασία η οποία βασίστηκε σε επιστημονικά δεδομένα εξειδικευμένων μελετών και περιλαμβάνει την ανάλυση πληθώρας στοιχείων σχετικά με τις θεσμοθετημένες χρήσεις γης, με το πλαίσιο χωρικής ανάπτυξης, την εναρμόνιση με υπερκείμενους σχεδιασμούς, την αποφυγή συγκρούσεων με χρήσεις γης σε όμορες περιοχές ή με κανονιστικές απαιτήσεις, κ.λπ.

▪ Την επεξεργασία όλων των αναγκαίων νομοθετικών ρυθμίσεων και ειδικών μέτρων, όπως ο καθορισμός και η θέσπιση Ζωνών Απολιγνιτοποίησης (Ζ.ΑΠ.), και της χρήσης Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΕΠΣ), ως του πλέον κατάλληλου θεσμικού χωρικού εργαλείου ρυθμιστικού/πολεοδομικού σχεδιασμού για τη θεσμοθέτηση των νέων χρήσεων γης.

Ως προς τη διαδικασία έγκρισης των ΕΠΣ, θεσπίσαμε ευέλικτες διαδικασίες για την έκδοση της Απόφασης Σύμφωνης Γνώμης του Κεντρικού Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων, ενώ ολοκληρώθηκαν και εγκρίθηκαν οι τεχνικές προδιαγραφές εκπόνησης των ΕΠΣ, μετά από συνεργασία με τον υφυπουργό Περιβάλλοντος & Ενέργειας και τις υπηρεσίες του,

▪ Την κατάρτιση δύο διακριτών Προγραμματικών Συμβάσεων μεταξύ του ελληνικού δημοσίου και της ΔΕΗ ΑΕ με αντικείμενο την εκπόνηση των ΕΠΣ και την ανάθεση των έργων αποκατάστασης των εκτάσεων εργολαβικά στη ΔΕΗ ΑΕ, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις του ΣΔΑΜ.

▪ Τη χαρτογράφηση των υφιστάμενων επενδυτικών πολιτικών, των κινήτρων και των πηγών χρηματοδότησης και τον προσδιορισμό εκείνων που είναι αναγκαία για τη διαφοροποίηση του παραγωγικού προτύπου.

▪ Την προώθηση της Ρήτρας Δίκαιης Μετάβασης και την ενσωμάτωσή της σε νομοθετικές και άλλες πρωτοβουλίες όπως τo Πρόγραμμα «Εξοικονομώ-Αυτονομώ», τον νόμο για την ηλεκτροκίνηση τις δράσεις αγροτικής ανάπτυξης κ.λπ..

▪ Την κινητοποίηση ευρύτερων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων όπως η επέκταση του Εθνικού Συστήματος Φυσικού Αερίου (ΕΣΦΑ) προς την Δυτική Μακεδονία, οι νέες «πράσινες» ενεργειακές επενδύσεις αποθήκευσης ενέργειας μεγάλης κλίμακας, οι επενδύσεις για νέες οδικές και σιδηροδρομικές διασυνδέσεις κ.λπ.

▪ Την κατάρτιση θεματικών στρατηγικών για την εξειδίκευση του Προγράμματος Δίκαιης Μετάβασης, οι οποίες συνέβαλαν στη διαμόρφωση εμβληματικών έργων όπως: τα έργα Ψηφιακού Μετασχηματισμού -χαρακτηριστικό παράδειγμα η Πλατφόρμα που προανέφερα για την διασύνδεση εργαζομένων, φορέων κατάρτισης και επιχειρήσεων, η Ζώνη Καινοτομίας, ο Κόμβος Καινοτομίας Πράσινου Υδρογόνου και το Πράσινο Κέντρο Δεδομένων και Υπερυπολογιστή στη Δυτική Μακεδονία, ο Κόμβος Βιοοικονομίας 360◦ και το Μεσογειακό Κέντρο Επιχειρηματικότητας και Πολιτισμού Πελοποννήσου στη Μεγαλόπολη σε συνεργασία με τη ΔΕΘ-Helexpo, αλλά και πρωτοβουλίες που εύχομαι να ωριμάσουν και να ολοκληρωθούν όπως το Επιχειρηματικό Πάρκο Μεταποίησης Ορυκτών Πρώτων Υλών και το Διεθνές κέντρο πολιτισμού και Μουσείο βιομηχανικής κληρονομιάς στη Δυτική Μακεδονία.

▪ Τη συνεργασία με τη Γενική Διεύθυνση Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG Reform), για την αξιοποίηση του Προγράμματος Διαρθρωτικών Μεταρρυθμίσεων (TSI), μέσω 3 έργων τεχνικής υποστήριξης, εξαιρετικής σημασίας για το σχεδιασμό και την εφαρμογή του ΣΔΑΜ.

▪ Τη συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για την παροχή τεχνικής υποστήριξης από τις ομάδες JASPERS (Joint Assistance to Support Projects in European Regions) και Passa (Project Advisory Support Service Agreement) της Τράπεζας που θα εδρεύουν στη χώρα μας, με σκοπό τον εντοπισμό, την ωρίμανση, την υλοποίηση και τη χρηματοδότηση επενδύσεων που υποστηρίζουν τη δίκαιη μετάβαση.

Προς την κατεύθυνση αυτή, ήδη από τον περασμένο Δεκέμβριο υπεγράφη σχετική συμφωνία, η οποία ακολούθησε ένα Μνημόνιο κατανόησης που υπογράψαμε με την ΕΤΕπ τον Ιούλιο του 2021 για τη χρηματοδότηση από τον δανειακό μηχανισμό του δημόσιου τομέα -τον τρίτο πυλώνα του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης- νέων επενδύσεων έως και 325 εκατ. ευρώ σε τομείς όπως η καθαρή ενέργεια, οι μεταφορές, η κοινωνική στέγαση και το περιβάλλον.

Να σημειώσω ότι την Τετάρτη 7 Σεπτεμβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΕΤΕπ υπέγραψαν συμφωνία σχετικά με τον τρίτο αυτόν πυλώνα, γεγονός που ανοίγει τον δρόμο για την ενεργοποίηση του δικού μας Μνημονίου κατανόησης. Από τον τρίτο πυλώνα, θα χρηματοδοτηθούν στα ευρωπαϊκά εδάφη δίκαιης μετάβασης δημόσιες επενδύσεις ύψους έως 10 δισ. ευρώ μέχρι το 2027 υπό μορφή δανείων από την ΕΤΕπ, σε συνδυασμό με 1,5 δισ. ευρώ υπό μορφή επιχορηγήσεων από τον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε συνέχεια σχετικής πρόσκλησης υποβολής προτάσεων για τη συνιστώσα επιχορηγήσεων που τέθηκε σε εφαρμογή από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Ιούλιο.

Να αναφέρω τέλος ότι όλα αυτά διαμορφώθηκαν μέσα από δεκάδες διαβουλεύσεις με τους εμπλεκόμενους φορείς, γενικά και θεματικά σεμινάρια και fora, τεχνικές συναντήσεις και συνεργασίες.

Κυρίες και κύριοι,

Το έργο που σας παρουσίασα συγκροτεί ένα πραγματικά προοδευτικό πολιτικό σχέδιο. Θα μπορούσα να το χαρακτηρίσω ως παγόβουνο, όπου το μη ορατό του τμήμα είναι και το μεγαλύτερο. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη φαντασία για να το αναγνωρίσει κανείς. Δεν χρειάζεται επίσης ιδιαίτερη οξυδέρκεια για να αντιληφθεί κανείς ότι αν δεν υπήρχε το έργο αυτό, το τεράστιο κόστος που θα προκαλούσε η απόσυρση και των τελευταίων μονάδων καύσης λιγνίτη, θα έπρεπε να το καταβάλει εξ’ ολοκλήρου ο φορολογούμενος.

Εναπόκειται στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα αλλά και στην ίδια την κοινωνία, να αναλάβει ευθύνες και να δράσει αποφασιστικά και αποτελεσματικά, μακριά από άγονες και αδιάφορες μικροπολιτικές αντιπαραθέσεις για να το αξιοποιήσει στην πράξη. Γιατί η πράξη είναι η πιο ιερή μορφή της θεωρίας κατά τον Καζαντζάκη.