Η θεσμοθέτηση και εφαρμογή των Ειδικών Χωροταξικών Σχεδίων

Η θεσμοθέτηση και εφαρμογή του Εθνικού και των Ειδικών Χωροταξικών Σχεδίων

Πέμπτη 17 Ιουλίου 2008

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Η θέση της Ελλάδας στη νέα ευρωπαϊκή γεωγραφία ως χώρας μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ζώνης του Ευρώ, υπογραμμίζει ιδιαίτερα την ανάγκη χωροταξικής υποστήριξη μιας εξωστρεφούς γεωπολιτικής και γεω-οικονομικής στρατηγικής προσανατολισμένης ιδιαίτερα προς τις χώρες της Βαλκανικής χερσονήσου, της Μαύρης Θάλασσας και της Νότιο – Ανατολικής Μεσογείου, ως ζώνες οικονομικής συνεργασίας, ασφάλειας και πολιτικής σταθερότητας, συμβάλλοντας στο πλαίσιο της Διεύρυνσης στη χωροταξική ολοκλήρωση της νέας Ευρώπης.

Προκειμένου να συμβάλει στην ανάδειξη του νέου διεθνούς και ευρωπαϊκού ρόλου της χώρας η χωροταξική πολιτική θα πρέπει να προωθήσει τη σταδιακή χωρική αναδιάρθρωση και εξειδίκευση των παραγωγικών συστημάτων εξασφαλίζοντας παράλληλα την ισόρροπη ανάπτυξη και την εδαφική συνοχή. Η ανάπτυξη διεθνών σχέσεων συνεργασίας στην άμεση και ευρύτερη περιοχή προς την οποία η χώρα διεκδικεί την αναβάθμιση της ακτινοβολίας της, θα στηριχθεί στους σημαντικούς αστικούς και παραγωγικούς πόλους και αναπτυξιακούς άξονες.

Προϋποθέσεις ολοκλήρωσης αυτής της εθνικής χωροταξικής πολιτικής είναι: η ενίσχυση αναπτυξιακών συνεργασιών με τις γειτονικές χώρες, η συμπλήρωση και εξειδίκευση της εθνικής και των περιφερειακών οικονομιών και η ανάπτυξη νέων μορφών συνεργασιών και δικτύων ανάμεσα στις χώρες και η συνέχιση της πολιτικής δικτύων μεταφορών, ενέργειας και τηλεπικοινωνιών με την προώθηση μεγάλων έργων υποδομής διευρωπαϊκής, διαβαλκανικής, παρα – ευξείνιας και εθνικής εμβέλειας

Μεταξύ των αδυναμιών και κινδύνων περιλαμβάνονται η δημιουργία χωρικών ανισοτήτων, η υποβάθμιση σημαντικών φυσικών και πολιτιστικών πόρων, η ανισότητα πρόσβασης στα δίκτυα μεταφορών και επικοινωνιών, η εγκατάλειψη και απομόνωση της υπαίθρου, η συσσώρευση κοινωνικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων στις πόλεις και ο περιορισμός της διεθνούς ανταγωνιστικότητας των περιοχών μιας χώρας. Χρονικός ορίζοντας υλοποίησης έχει ορισθεί το έτος 2015.

Κεντρική αρχή της χωροταξικής προσέγγισης είναι η αειφόρος χωρική ανάπτυξη και οι γενικές αρχές αυτής δεσμεύονται από τις αναπτυξιακές πολιτικές σε παγκόσμιο επίπεδο όπως η AGENDA 21 (Παγκόσμια διάσκεψη Ρίο, 1992). Στα πλαίσια της ΕΕ αντίστοιχες πρωτοβουλίες αποτυπώνονται στο 5ο Πρόγραμμα Δράσης για την Αειφόρο Ανάπτυξη.

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία παρατηρείται σημαντική μείωση των διαπεριφερειακών ανισοτήτων και σύγκλιση των οικονομικών των 13 Περιφερειών της χώρας μεταξύ τους και ως προς τον εθνικό μέσο όρο. Επίσης η Ελλάδα, με κριτήριο το φάσμα διακύμανσης του ΑΕΠ κατά κεφαλή, παρουσιάζει τις μικρότερες διαπεριφερειακές ανισότητες συγκριτικά με τις άλλες περιφερειακές χώρες.

Το φυσικό περιβάλλον μπορεί να αναλυθεί με βάση τις παρακάτω σημαντικές παραμέτρους προσέγγισης, που επιγραμματικά κυρίως είναι: οι υποχρεώσεις χώρας που απορρέουν από την ΕΕ, την συμμετοχή σε Διεθνείς Συμβάσεις -Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ, Σύμβαση του Ρίο, Πρωτόκολλο του Κιότο, Σύμβαση της Γενεύης, κ.λπ., οι Συμφωνίες Διακρατικού χαρακτήρα από την ύπαρξη παραποτάμιων συστημάτων τα οποία πηγάζουν από γειτονικές χώρες και η μετάβαση από μια αμυντική στρατηγική προστασίας σε μια επιθετική στρατηγική, όπου το περιβάλλον αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτημα σε μια αναπτυξιακή πολιτική.

Το Γενικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης νομοθετήθηκε με τον Ν. 2742/1999. Οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει ο χωροταξικό σχεδιασμός έχουν ως κύριο στόχο τους την προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης στο σημερινό εθνικό και ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η αξιοποίηση των ευκαιριών και δυνατοτήτων αλλά και η αντιμετώπιση των αδυναμιών και κινδύνων που προκαλούνται κατά την αναπτυξιακή διαδικασία αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την ολοκληρωμένη και αειφόρο ανάπτυξη της ελληνικής επικράτειας.

Οι στρατηγικές επιλογές και προτεραιότητες χωροταξικής πολιτικής, όπως αποδόθηκαν στη σχετική νομοθετική πρόβλεψη, έχουν ως εξής:

Διαπεριφερειακή Σύγκλιση και Ισορροπία – παραγωγική εξειδίκευση: Η χωρική οργάνωση των κυρίων εθνικών πόλων και αξόνων ανάπτυξης καθώς και των κόμβων διευρωπαικής ακτινοβολίας.

Διοικητική ανασυγκρότηση: Η χωρική αναδιάρθρωση στρατηγικής σημασίας δικτύων υποδομής και μεταφορών.

Πολυκεντρική Οικιστική Δομή και Μητροπολιτικά Κέντρα: Ο ρόλος των μητροπολιτικών πόλεων και των λοιπών σημαντικών κέντρων, η σχέση τους με την ενδοχώρα, η χωρική διάρθρωση του αστικού δικτύου καθώς και η χωρική οργάνωση και ανάπτυξη του ορεινού, αγροτικού, παράκτιου και νησιωτικού χώρου καθώς και άλλων κρίσιμων περιοχών΄.

Προστασία και Διαχείριση της Φυσικής και Πολιτιστικής Κληρονομιάς: Η διαφοροποίηση του Αγροτικού Χώρου και Αναβάθμιση Κρίσιμων Περιοχών, η διατήρηση και ανάδειξη της ποικιλομορφίας της υπαίθρου, η διαχείριση των φυσικών πόρων καθώς και η διατήρηση, ανάδειξη και προστασία της εθνικής, φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς.

Κανονιστικά μέσα: Η εφαρμογή του Γενικού Πλαισίου θα γίνει κυρίως των Ειδικών και Περιφερειακών Πλαισίων Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης που προβλέπονται στον ν. 2742/1999 – άρθρα 7 και 8 και δευτερευόντως μέσω των υπολοίπων εργαλείων χωραταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού που καθιερώνονται στην ισχύουσα νομοθεσία.

Τα Ειδικά Πλαίσια Χωροταξικού Σχεδιασμού αποτελούν το αναγκαίο μέσο για την εξειδίκευση και συμπλήρωση των βασικών κατευθύνσεων του Γενικού Πλαισίου και, ως εκ τούτου, η κατάρτισή τους πρέπει να ανταποκρίνεται στις σημερινές προτεραιότητες και ανάγκες σχεδιασμού και οργάνωσης του εθνικού χώρου. Υπό το πρίσμα αυτό, άμεσης προτεραιότητας κρίνεται η κατάρτιση Ειδικών Χωραταξικών Πλαισίων για τις περιοχές εθνικού ενδιαφέροντος που αντιμετωπίζουν σύνθετες πιέσεις και προβλήματα (παράκτιος – νησιωτικός χώρος, ορεινός χώρος, αγροτικός χώρος – ύπαιθρος), καθώς και για τις κατηγορίες εκείνες δραστηριοτήτων που παρουσιάζουν υψηλή ζήτηση, χωρίς να διαθέτουν, όμως, σαφή χωροθετικά κριτήρια για την εγκατάστασή τους – π.χ. ειδικές τουριστικές υποδομές, Επιχειρηματικά Πάρκα, Πάρκα Υπηρεσιών, Πάρκα Αναψυχής και Ψυχαγωγικών λειτουργιών, Πάρκα Διοίκησης, Εμπορικά Πάρκα. Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει επίσης να δοθεί στην κατάρτιση Ειδικών Πλαισίων για τη χωροθέτηση υπηρεσιών κοινωνικής υποδομής και υπηρεσιών κοινής ωφέλειας, ιδίως εν όψει της ήδη δρομολογηθείσας απελευθέρωσης της αγοράς ενέργειας και της αγοράς τηλεπικοινωνιών, ώστε να παρασχεθούν σαφή χωροθετικά κριτήρια που θα προωθούν την ασφάλεια δικαίου των επενδύσεων και την ανταγωνιστικότητα και θα εξασφαλίζουν παράλληλα τη διάχυση των σχετικών υπηρεσιών στο σύνολο του εθνικού χώρου – π.χ. ισότητα πρόσβασης στις υποδομές.

Τα Περιφερειακά Πλαίσια Χωροταξικού Σχεδιασμού αποτελούν τον συνδετικό κρίκο μεταξύ του εθνικού χωροταξικού σχεδιασμού στρατηγικού χαρακτήρα – Γενικό και Ειδικά Πλαίσια, και των πολεοδομικών σχεδίων και των σχεδίων χρήσεων γης με τοπική αναφορά. Για το λόγο αυτό, η ολοκλήρωση της διαδικασίας κατάρτισής τους κρίνεται αναγκαία, ώστε να παρασχεθούν επιχειρησιακές χωροταξικές κατευθύνσεις – προγραμματικά μεγέθη στα υποκείμενα επίπεδα πολεοδομικού σχεδιασμού. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερης σημασίας κρίνεται η συσχέτιση των σχετικών Περιφερειακών Χωροταξικών Πλαισίων με τα Ρυθμιστικά Σχέδια των Μητροπολιτικών Συγκροτημάτων της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης -ν. 1515/1985 και ν. 1561/1985.