Αναπτυξιακό Συνέδριο Υπουργείου Απασχόλησης

Αναπτυξιακό Συνέδριο Υπουργείου Απασχόλησης

Δευτέρα 23 Μαΐου 2005

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Η αντίστροφη μέτρηση για την ολοκλήρωση του αναπτυξιακού σχεδιασμού της χώρας έχει αρχίσει με συντεταγμένες τις κατευθύνσεις της Ε.Ε., την οικονομική συγκυρία, τις πραγματικές δυνατότητες αποτελεσματικής και αποδοτικής υλοποίησης και τις συνολικές αναπτυξιακές επιλογές της χώρας όπως αυτές διαμορφώνονται κατά την ευρεία διαβούλευση που κάνουμε με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, τους ΚΟ εταίρους, τις ΜΚΟ και τις τοπικές κοινωνίες.

Κατά τη διαδικασία της διαμόρφωσης των επιλογών αυτών αναδείχθηκαν δυο σχολές σκέψης: Η πρώτη κυριαρχείται από την αγωνία του αν και πως θα φθάσουμε τους ανταγωνιστές μας. Η σχολή αυτή αναγνωρίζει ότι εάν εξακολουθήσουμε να διατηρούμε την παραγωγική μας βάση σε τομείς που ελάχιστα συμβάλλουν στη διεθνή ανταγωνιστικότητά μας, η διαφορά αφετηρίας που ήδη έχουμε στο διεθνή ανταγωνισμό θα μεγαλώσει κι’ άλλο. Η δεύτερη κυριαρχείται από την αγωνία του αν το έργο μας είναι μέσα και με πόσα λεφτά. Η σχολή αυτή που, αριθμητικά τουλάχιστον, κυριαρχεί, επιδίδεται σε θεολογικά μαθήματα προς τους εκφραστές της πρώτης και ιδίως εκείνους που σπεύδουν να υιοθετήσουν αμέσως κάθε τι καινούργιο που θα μας φέρει πιο κοντά στους ανταγωνιστές μας.

Ένα είναι βέβαιο. Ότι το διαμέρισμα δεν είναι πλέον τόσο ευρύχωρο για να συγκατοικήσουν όλοι και άρα δεν πρέπει να αργήσουμε να αποφασίσουμε με ποιές πολιτικές θα παράγουμε, σε ανταγωνιστικές συνθήκες, εθνικό πλούτο και, άρα, απασχόληση. Θυμίζω ότι κατά το παρελθόν μας πήρε πολύ καιρό να καταλάβουμε ότι η αντιμετώπιση της ανεργίας δεν είναι θέμα μακροοικονομικής πολιτικής (παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας με τη μορφή της επιδότησης της ανεργίας) αλλά μικροοικονομικών παρεμβάσεων στην αγορά εργασίας που να προετοιμάζουν τους ανέργους να αντιμετωπίσουν οι ίδιοι το πρόβλημα της ανεργίας,

Και επειδή οι εναλλακτικές προσεγγίσεις του προβλήματος της ανεργίας έχουν ήδη αναδείξει ως κυρίαρχο ζήτημα αυτό της ζήτησης, της ανεπαρκούς, δηλαδή, δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας χρειαζόμαστε μια αναπτυξιακή πολιτική που θα έχει στο επίκεντρο της την απασχόληση και προς την οποία θα λειτουργούν συμπληρωματικά οι μικροοικονομικές παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας, οι λεγόμενες «κοινωνικές γέφυρες».

Η ανάκτηση μιας πιο ανταγωνιστικής θέσης μπορεί να επιτευχθεί μέσω των κοινωνικών αυτών γεφυρών αρκεί να αποδεχθούμε και να διαχειριστούμε κατάλληλα τις αλλαγές στις αγορές προϊόντων, κεφαλαίων και εργασίας και να είμαστε εξωστρεφείς. Δηλαδή να εκμεταλλευτούμε τις ευκαιρίες και προκλήσεις για νέες πηγές εθνικού πλούτου και απασχόλησης που παράγει η μείωση των γεωγραφικών εμποδίων στην οικονομική δραστηριότητα (με τη βελτίωση των επικοινωνιών και των μεταφορών), η τεχνολογική πρόοδος και ο αυξανόμενος ανταγωνισμός από ΗΠΑ, Κίνα και Ινδία.

Διάβασα εχθές στην Ελευθεροτυπία το παράδειγμα της Δανίας. Οι νέοι της χώρας αυτής είναι αισιόδοξοι για το μέλλον τους. Παρά το ότι κάθε χρόνο κλείνουν 2.600 επιχειρήσεις. Δεν βλέπουν την απώλεια της θέσης εργασίας τους ως καταστροφή αλλά ως ευκαιρία για να κάνουν κάτι διαφορετικό και πιθανώς πιο ενδιαφέρον. Αυτό βέβαια προϋποθέτει ότι έχει λυθεί το πρόβλημα στο σκέλος της προσφοράς.

Στο ίδιο άρθρο διάβασα την περίπτωση ενός επαρχιακού σφαγείου της Danish Crown το οποίο έκλεισε και μεταφέρθηκε στην Πολωνία όπου το εργασιακό κόστος είναι πολύ χαμηλότερο, αφήνοντας 500 ανέργους. Οι άνεργοι αυτοί σε ένα χρόνο απορροφήθηκαν σε νέες θέσεις εργασίας. Και αυτό έγινε επειδή η χώρα αυτή διαθέτει μηχανισμούς που διευκολύνουν τη μετακίνηση εργαζομένων λόγω των παραγωγικών αναδιαρθρώσεων. Αυτό εξηγεί και την έμφαση που δίνεται στις ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, στην ενίσχυση των εκπαιδευτικών μηχανισμών και των μηχανισμών κατάρτισης, καθώς και των συνοδευτικών υποστηρικτικών κοινωνικών προγραμμάτων.

Αντίστοιχα θετικά παραδείγματα ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης έχουμε στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην Αυστρία που προωθεί την κατάρτιση των εργαζομένων από τις ίδιες τις επιχειρήσεις μέσω φορολογικών κινήτρων στις τελευταίες, στη Φιλανδία με την εκπαιδευτική πολιτική της, στην Ισπανία με την ενίσχυση της απασχόλησης των γυναικών, στην Ολλανδία με την υλοποίηση πολιτικών κοινωνικής ενσωμάτωσης και με ταυτόχρονη μείωση των επιδομάτων ανεργίας και στην Σουηδία με την υλοποίηση προγραμμάτων προσχολικής φροντίδας.

Δεν χρειάζεται πάρα πολύ ψάξιμο, κυρίες και κύριοι. Όπως έλεγε ο Ανατόλ Φράνς : αν κάτι έχει ειπωθεί καλά, μην έχεις ενδοιασμούς: αντίγραψέ το. Και αυτό πρέπει να το κάνουμε τώρα που τίθεται το καίριο ερώτημα: σε ποιούς ακριβώς τομείς θα πρέπει να προσανατολιστούν οι πόροι της συνοχής.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου 2005 που υιοθέτησε τις προτάσεις της Επιτροπής για ένα νέο ξεκίνημα για τη Στρατηγική της Λισσαβόνας με επίκεντρο την ανάπτυξη και την απασχόληση μας το είπε καθαρά: δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας μέσω περισσότερο ενεργών πολιτικών απασχόλησης, στήριξη των ΜΜΕ με πρόσβαση σε κεφάλαια επιχειρηματικού κινδύνου, μεγαλύτερη συνέργια μεταξύ των Ταμείων και της ΕΤΕπ σε δράσεις που αφορούν την Ε&Α, μείωση του γενικού επιπέδου των κρατικών ενισχύσεων με ανακατανομή τους υπέρ ορισμένων οριζόντιων στόχων όπως η έρευνα και η καινοτομία, ανάπτυξη μιας κοινωνίας της πληροφορίας χωρίς αποκλεισμούς, πραγματοποίηση επενδύσεων στις υποδομές, ώστε να δοθεί ώθηση στην ανάπτυξη και στη σύγκλιση, από οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής άποψης. Εάν το μενού ήταν αλά καρτ, θα προσέθετα για τη χώρα μας τη μεταρρύθμιση του νομικού και διοικητικού της συστήματος.

Οι στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης, που ακολούθησαν από την Επιτροπή προσδιόρισαν τρεις προτεραιότητες και τρεις κατευθύνσεις στις οποίες τα ΚΜ πρέπει να στοχεύσουν κατά τη διάθεση των πόρων της Συνοχής. Οι κατευθυντήριες αυτές γραμμές δεν είναι απλά το πλαίσιο που καλούνται να χρησιμοποιήσουν τα ΚΜ και οι περιφέρειες όταν καταρτίζουν τα προγράμματα τους, αλλά διαμορφώνουν το επιθυμητό επίπεδο συνεισφοράς βασικών προτεραιοτήτων της Στρατηγικής της Λισσαβόνας στα προγράμματα αυτά.

Θα ήθελα στο σημείο αυτό να αναφερθώ στη σύνδεση της Στρατηγικής της Λισσαβόνας με την πολιτική Συνοχής. Η βασική αιτία για την σύνδεση αυτή είναι ότι, με δεδομένους τους πόρους που διατίθενται κεντρικά από την ΕΕ, η πολιτική της Συνοχής είναι η μόνη που διαθέτει και συνάφεια με την Στρατηγική της Λισσαβόνας αλλά και σημαντικό μέγεθός πόρων για να προκαλέσει αποτέλεσμα.

Μια θεματική αξιολόγηση της συμβολής των Διαρθρωτικών Ταμείων στη Στρατηγική της Λισσαβόνας που έγινε από το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Δανίας το Φεβρουάριο 2005, έδειξε ότι η πολιτικής της Συνοχής συμβάλει ήδη στους στόχους της Λισσαβόνας σε διαφορετικό βαθμό ανάλογα με το ΑΕΠ της κάθε περιφέρειας, και σε μεγαλύτερο βαθμό στις περιφέρειες του Στόχου 2. Σε επίπεδο χωρών, η Ελλάδα παρουσιάζει 39% συμβολή των στόχων της πολιτικής της Συνοχής, με την Πορτογαλία στο 21% και την Ιρλανδία 42%. Στις 11 συνολικά περιφέρειες που συγκρίθηκαν, περιλαμβάνεται η Αττική με 18% συμμετοχή, εν συγκρίσει με το 28% της περιφέρειας Norte της Πορτογαλίας και το 32% της Extremadura της Ισπανίας, ενώ στις περιοχές του Στόχου 2 η συμμετοχή ανεβαίνει σημαντικά, από 68% στην Western Scotland έως 83% στην Aquitaine.

Είναι σημαντικό να επισημανθεί, το ότι η πολιτική της Συνοχής έχει πολύ πιο σταθερή νομική βάση από την ατζέντα της Λισσαβόνας. Επιπλέον, η Στρατηγική της Λισσαβόνας είναι μια πολιτική «από πάνω προς τα κάτω» ενώ το αντίθετο ισχύει για τις αποκεντρωμένες δομές της περιφερειακής πολιτικής που ικανοποιεί ανάγκες «από κάτω προς τα επάνω».

Όσον αφορά τους στόχους των δύο Πολιτικών, υπάρχουν σαφείς επικαλύψεις αλλά και διαφορές. Ο στόχος της ανάπτυξης είναι κοινός, όπως και ο στόχος της βιώσιμης ανάπτυξης με σεβασμό στο περιβάλλον. Περαιτέρω, η κοινωνική συνοχή επιδιώκεται σε μεγάλο βαθμό και από τις δύο πολιτικές (Συνοχής και Λισσαβόνας), μέσω της πολιτικής απασχόλησης και τους στόχους της μείωσης της ανεργίας της εκπαίδευσης και των ίσων ευκαιριών.

Η μόνη διάσταση στην οποία δεν υπάρχει συμφωνία είναι η εδαφική και χωρική διάσταση, η οποία αποτελεί σημαντικό στόχο για της πολιτική Συνοχής, αλλά βρίσκεται εκτός του πεδίου της πολιτικής της Λισσαβόνας. Η πολιτική της Συνοχής είναι μια γεωγραφικά εστιασμένη πολιτική της ΕΕ που είναι θεσμοθετημένη στη Συνθήκη. Η Στρατηγική Λισσαβόνας / Γκέτεμποργκ αποτελεί οριζόντια στοχοθέτηση που είναι απόρροια πολιτικής βούλησης. Η γεωγραφική και εδαφική συνοχή καθορίζει, όμως, σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο διαχείρισης των πόρων της συνοχής και την ίδια την επιλεξιμότητα των έργων. Για να είναι συνεπής προς τη Συνθήκη, σε περιπτώσεις όπως αυτή της Ελλάδας, η στρατηγική θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την οπτική της περιφερειακής πολιτικής της ΕΕ: δηλαδή, το θεμελιώδη στόχο της μείωσης του αναπτυξιακού χάσματος μεταξύ πλούσιων και φτωχών περιφερειών.

Σημαντικές διαφορές υπάρχουν, επίσης, και ως προς την διαχείριση και επίτευξη των στόχων των δύο πολιτικών. Η ανάγκη εφαρμογής της Στρατηγικής της Λισσαβόνας οδηγεί σε μια πιο κεντρική δομή καθορισμού των στόχων και ελέγχου επίτευξης αυτών. Μια άλλη διαφορά που εντοπίζεται στο επιχειρησιακό πλαίσιο υλοποίησης της στρατηγικής Συνοχής είναι ότι η δομή των «στόχων» των Διαρθρωτικών Ταμείων είναι ευρεία με, πολλές φορές, ετερόκλητες επιλέξιμες δράσεις. Αντίθετα, οι στόχοι της Λισσαβόνας είναι στρατηγικοί και δεν μπορούν να οδηγήσουν σε μια άμεση σαφή προδιαγραφή της επιλεξιμότητας των έργων.

Παρ’ όλο που η Στρατηγική της Λισσαβόνας καλύπτει πολλούς διαφορετικούς τομείς πολιτικής, συνήθως εκλαμβάνεται ότι αναφέρεται κυρίως σε πεδία όπως η Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη, η Τεχνολογική Καινοτομία και οι Επιχειρήσεις Τεχνολογιών Αιχμής.

Η Ελλάδα αναπτύσσει τις επιδόσεις της στα πεδία αυτά, αλλά ο πυρήνας της Ε & ΤΑ και των συναφών δραστηριοτήτων παραμένει συγκεντρωμένος στα πιο προηγμένα, πλουσιότερα και παραδοσιακά βιομηχανικά Κράτη Μέλη της ΕΕ-15. Κατά συνέπεια, μια ιδιαίτερα μεγάλη έμφαση στην Ε & ΤΑ δε θα εμφάνιζε για την Ελλάδα αποτελέσματα ανάλογα εκείνων που είναι εφικτά για τα τεχνολογικά πιο προηγμένα Κράτη Μέλη.

Η Ελλάδα εξακολουθεί να έχει ανάγκες σε κατηγορίες επενδύσεων στις οποίες δεν δίνεται έμφαση στη Στρατηγική της Λισσαβόνας (πέραν των Διευρωπαϊκών Δικτύων), κυρίως σε επενδύσεις για βασικές υποδομές μεταφορών. Στο πλαίσιο του προγραμματισμού για την περίοδο 2007-2013 το θέμα αυτό θα πρέπει να αντιμετωπισθεί ουσιαστικά. Ιδιαίτερα μειονεκτικές περιφέρειες (Ανατολική Μακεδονία Θράκη, Ήπειρος, Δυτική Ελλάδα, Πελοπόννησος) που βρίσκονται σε στάδιο μεγάλης διαρθρωτικής αλλαγής, εξακολουθούν να υστερούν ως προς τις υποδομές τους.

Συμπερασματικά, η συνάντηση και μερική συγχώνευση των δύο πολιτικών θα προσδώσει αποτελεσματικότητα και στις δύο πολιτικές.

Οι κατευθύνσεις της ΕΕ αποτελούν ένα γενικό πλαίσιο αναπτυξιακών τομέων και δράσεων που είναι προτιμητέες ώστε να προωθηθούν οι στόχοι της Στρατηγικής της Λισσαβόνας.

Το πλαίσιο αυτό επιτρέπει στο κάθε ΚΜ να εντοπίσει τις δικές του προτεραιότητες, να τις υποστηρίξει και να διαχειριστεί την υλοποίησή τους. Πέραν από τις διαδικασίες αξιολόγησης που θα επιβληθούν από τους κοινοτικούς κανονισμούς η δική μας εσωτερική αξιολόγηση θα αποβεί πιο σημαντική ώστε να τεθούν οι βάσεις για την αυξημένη αποτελεσματικότητα όχι μόνον σε επίπεδο ποσοστού απορρόφησης πόρων αλλά σε ουσία και απτά αποτελέσματα.

Οι προτεραιότητές μας αυτές «μεταφράζονται» επιγραμματικά στους ακόλουθους, επτά (7) Στρατηγικούς Άξονες Ανάπτυξης για το ΕΣΠΑ:

«Περιφερειακή Ανάπτυξη», ο οποίος συνιστά το Περιφερειακό Σκέλος του ΕΣΠΑ,
«Επιχειρηματικότητα & Ανταγωνιστικότητα»,
«Ενίσχυση της Προσπελασιμότητας και των ΥΓΟΣ»,
«Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη»
«Ψηφιακή Σύγκλιση»
«Αναβάθμιση της Διοικητικής Ικανότητα»
«Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού»,
«Προώθηση της διασυνοριακής, διακρατικής και διαπεριφερειακής συνεργασίας».

Από την πρώτη επεξεργασία της εισήγησης που παρουσίασε το Υπουργείο Απασχόλησης στις αρχές Απριλίου και επικαιροποίησε για το σημερινό Συνέδριο προκύπτει σαφώς :

Η ισχυρή συνάφεια των 3 προτεινόμενων προτεραιοτήτων του Υπουργείου (Ενίσχυση της προσαρμοστικότητας των ανθρωπίνου κεφαλαίου και των επιχειρήσεων, Διευκόλυνση της πρόσβασης στην απασχόληση για όλους, Κοινωνική Ενσωμάτωση) με τις προτεραιότητες που αρχικά αποτυπώθηκαν στο προσχέδιο του ΕΣΠΑ. Oι προτεραιότητες αυτές διαμορφώνονται κατ’ αντιστοιχία με αυτές που περιλαμβάνονται στο νέο Κανονισμό για το ΕΚΤ.
Η συνέπεια της προτεινόμενης στρατηγικής με τις Κοινοτικές Κατευθύνσεις για την Πολιτική Συνοχής, την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Απασχόληση και τις Ολοκληρωμένες Κατευθυντήριες Γραμμές της Ε. Ένωσης για την Ανάπτυξη και την Απασχόληση (Integrated Guidelines for Growth and Jobs).
Επίσης, παρατηρούμε ότι αρκετοί από τους ειδικούς στόχους που αρχικά διερευνήθηκαν στη Θεματική μελέτη ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού ενσωματώνονται στις 3 αυτές προτεραιότητες (πχ ανάπτυξη ολοκληρωμένης στρατηγικής για τη δια βίου μάθηση, ενεργοποίηση του ΕΣΣΕΕΚΑ, ενίσχυση της απασχόλησης των γυναικών, καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας, διαρκής βελτίωση και αναβάθμιση των υπηρεσιών απασχόλησης, διεύρυνση και αναδιοργάνωση των ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης, λήψη μέτρων για την ομαλή ενσωμάτωση των μεταναστών στην ελληνική αγορά εργασίας κλπ).
Παρατηρούμε επίσης ότι ορθά ενσωματώθηκε στη στρατηγική και σχετική στοχοθεσία της Ε.Ε., ιδιαίτερα όπως αυτή περιλαμβάνεται στα συμπεράσματα του πρόσφατου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Μαρτίου 2006 για την προσέλκυση και διατήρηση περισσοτέρων ατόμων στην αγορά εργασίας, την αύξηση της προσφοράς εργασίας και εκσυγχρονισμός των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, και τη βελτίωση της προσαρμοστικότητας των εργαζομένων και των επιχειρήσεων και αύξηση των επενδύσεων σε ανθρώπινο κεφάλαιο με τη βελτίωση της εκπαίδευσης και των δεξιοτήτων.
Η στοχοθεσία για το ανθρώπινο κεφάλαιο είναι συνεπής προς το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων 2005-2008, το οποίο προσδιορίζει 3 σχετικές προτεραιότητες πολιτικής: τη βελτίωση της ποιότητας της εργασίας και συνακόλουθα της παραγωγικότητας της εργασίας, την ενίσχυση της προσαρμοστικότητας των επιχειρήσεων και του εργατικού δυναμικού στις μεταβαλλόμενες συνθήκες του διεθνούς ανταγωνισμού και των τεχνολογικών και παραγωγικών εξελίξεων, και τη μείωση του κοινωνικού αποκλεισμού και βελτίωση της κοινωνικής συνοχής.

Οι επενδύσεις του ΕΣΠΑ στο ανθρώπινο κεφάλαιο και στην ενίσχυση της απασχόλησης εκτιμάται ότι θα έχουν αξιόλογη συμβολή στους ποσοτικούς στόχους που έχουν τεθεί στο ΕΠΜ για αύξηση της συνολικής απασχόλησης στο 62,5% το 2008 και 64% το 2010, και της γυναικείας απασχόλησης στο 48,9% το 2008 και 51% το 2010.

Τα σημαντικά σημεία για τη διαμόρφωση-οριστικοποίηση της στρατηγικής στην παρούσα φάση είναι:

Σαφείς, ρεαλιστικοί, μετρήσιμοι και εφικτοί στόχοι στο επιχειρησιακό επίπεδο, κατά την εξειδίκευση δηλαδή.
Ισχυρή τεκμηρίωση της συνέπειας της στρατηγικής με τις Κοινοτικές Κατευθύνσεις για την Πολιτική Συνοχής, δεδομένου ότι η ΕΕ θα εξετάζει στο πλαίσιο της διαβούλευσης το κάθε προτεινόμενο ΕΠ, προκειμένου να αξιολογήσει κατά πόσον συμβάλλει σε αυτές καθώς και στην ατζέντα της Λισσαβώνας.
Ενδυνάμωση της περιφερειακής διάστασης της στρατηγικής για τους ανθρώπινους πόρους και την απασχόληση, και όχι μόνο στο χρηματοδοτικό σκέλος της (κατανομή προϋπολογισμού περιφερειακά) λόγω των απαιτήσεων των μεταβατικών καθεστώτων. Θεωρούμε απαραίτητο να αποτυπώνεται και να τεκμηριώνεται η περιφερειακή διάσταση των στόχων που τίθενται κάθε φορά. Μέσω αυτής αναδεικνύεται η σημασία που αποδίδεται αφενός στην αντιμετώπιση κρίσιμων και περιφερειακά εντοπισμένων προβλημάτων και αφετέρου στην περαιτέρω αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων σε περιφερειακό επίπεδο. Υπό την έννοια αυτή θεωρούμε απαραίτητη την ανάλυση αυτή ειδικά στους επιμέρους στόχους με έντονη χωρική διάσταση . Στην εργασία αυτή μπορούν να συμβάλλουν ενεργά και οι ΟΣΠ των Περιφερειών.
Τέλος, στο πλαίσιο αυτό θεωρούμε καθοριστικό και τον προσανατολισμό του Υπουργείου Απασχόλησης στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων στο ΕΚΤ (σημείο κριτικής κατά τις προηγούμενες περιόδου προγραμματισμού).

Λίγα λόγια για το πλαίσιο διαχείρισης – εφαρμογής και τη νέα «αρχιτεκτονική» του ΕΣΠΑ

Παράλληλα με τη διαμόρφωση της στρατηγικής, οριστικοποιούμε τη νέα «αρχιτεκτονική» του ΕΣΠΑ και προωθούμε τη διαδικασία αναμόρφωσης του πλαισίου εφαρμογής και των δομών διαχείρισης του νέου σχήματος, η οποία θα συνοψίζεται στο 2ο, το Επιχειρησιακό Μέρος του ΕΣΠΑ :

Αναμορφώνουμε το καθεστώς διαχείρισης του Εθνικού Σκέλους του ΠΔΕ, προκειμένου να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης σε τομείς όπου για οποιουσδήποτε λόγους δεν θα υπάρξει συγχρηματοδότηση από την ΕΕ.
Αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα που παρατηρήθηκαν, στο πλαίσιο της διαχείρισης και υλοποίησης του τρέχοντος ΚΠΣ, λόγω της αδυναμίας ή/και ανεπάρκειας πολλών Τελικών Δικαιούχων, δεδομένου ότι βάσει των νέων κανονισμών οι φορείς αυτοί απαιτείται να είναι πιστοποιημένοι για την επάρκειά τους.

Οι βασικές επιλογές για την περίοδο προγραμματισμού έχουν ήδη προταθεί από το ΥΠΟΙΟ στο πλαίσιο της διαβούλευσης (στα 2 Εθνικά Αναπτυξιακά Συνέδρια) :

Ως προς την αρχιτεκτονική του ΕΣΠΑ:

Προτείναμε μικρότερο αριθμό ΕΠ (μέγιστο 12) και λιγότερες αλλά αποτελεσματικότερες Διαχειριστικές Αρχές. Με την προτεινόμενη δομή πετυχαίνουμε την ικανοποίηση του αυστηρότερου κανονιστικού πλαισίου της ΕΕ και την αποτελεσματικότερη διαχείριση των πόρων.

Στη βασική αυτή αρχή προτείναμε να μειωθεί και ο αριθμός των ΕΠ με χρηματοδότηση από το ΕΚΤ, έτσι ώστε: Να βελτιωθεί η ποιότητα του προγραμματισμού και της διαχείρισης σε τομείς συναρμοδιότητας των αρμοδίων Υπουργείων (πχ. δια βίου μάθηση, κοινωνική ενσωμάτωση, σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας), να μειωθεί το διαχειριστικό κόστος και ο διοικητικός φόρτος, να μειώσουμε το χρόνο διαπραγμάτευσης με τις υπηρεσίες της ΕΕ και να εξασφαλίσουμε ταχύτερη έγκριση και ενεργοποίηση των Προγραμμάτων αλλά και να αντιμετωπίσουμε με ολοκληρωμένο τρόπο τις προκλήσεις για το ανθρώπινο κεφάλαιο και τις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση με λιγότερα Προγράμματα.

Ως προς τη χρηματοδότηση:

Η ενίσχυση της ελληνικής περιφέρειας αποτελεί δηλωμένη πολιτική βούληση της κυβέρνησης. Η έμφαση στην περιφερειακή διάσταση του ΕΣΠΑ θα προβληθεί μέσω αυξημένης χρηματοδότησης των Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων του. Τουλάχιστον το 40 % των συνολικών πόρων των Διαρθρωτικών Ταμείων (ΕΤΠΑ, ΕΚΤ, Ταμείο Συνοχής) κατευθύνεται σε Περιφερειακά Προγράμματα, ενώ διασφαλίζεται ότι συνολικά τουλάχιστον 80% των πόρων (ΕΤΠΑ και ΕΚΤ) κατευθύνεται εκτός Αττικής.

Βασική διαφοροποίηση σε σχέση με την τρέχουσα περίοδο προγραμματισμού είναι η υποχρέωσή μας να τηρηθεί αυστηρά η ετήσια κατανομή της Κοινοτικής Συνδρομής για κάθε μία από τις 5 περιφέρειες μεταβατικής στήριξης, σε εφαρμογή των Αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2005.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το ποσό που θα αντιστοιχεί στις εν λόγω 5 περιφέρειες δεν μπορεί να υποστεί κανενός είδους μεταβολή ούτε ως προς το ύψος ούτε ως προς το προφίλ της ετήσιας αποκλιμάκωσης. Επιπλέον, στην περίπτωση αυτή υπάρχουν αυξημένες απαιτήσεις σχεδιασμού προκειμένου να εξασφαλιστεί η «εμπροσθοβαρής» δυνατότητα απορρόφησης των νέων προγραμμάτων που αφορούν αυτές τις περιφέρειες.

Λόγω των αυστηρών απαιτήσεων των περιφερειών αυτών έχουμε προτείνει την αποκλειστική χρηματοδότησή τους μέσα από Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα, με την επιφύλαξη του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ), το οποίο, λόγω του μονοταμειακού χαρακτήρα των νέων προγραμμάτων, θα δράσει σε εθνικό επίπεδο. Οι υπόλοιπες οκτώ Περιφέρειες θα χρηματοδοτηθούν τόσο από τομεακά όσο και από Περιφερειακά Επιχειρησιακά Προγράμματα, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη της χώρας.

3η Εγκύκλιος και χρονοδιάγραμμα

Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του ΥΠΟΙΟ, εξεδόθησαν δύο εγκύκλιοι σχετικά με την διαδικασία και τις ενέργειες αναπτυξιακού προγραμματισμού της χώρας, ενώ επίκειται η έκδοση 3ης Εγκυκλίου, με λεπτομερείς οδηγίες κατάρτισης των συγχρηματοδοτούμενων Επιχειρησιακών Προγραμμάτων, προς τους αρμόδιους φορείς χάραξης πολιτικής, για το σκοπό της ορθής αξιοποίησης και επένδυσης των πόρων (20.1 δις ευρώ) που εξασφαλίστηκαν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου 2005.

Η εγκύκλιος θα διαρθρώνεται σε δύο μέρη:

Το Μέρος Α (τα δεδομένα) περιγράφει αναλυτικά το γενικό πλαίσιο διαμόρφωσης των Επιχειρησιακών Προγραμμάτων, όπως αυτό απορρέει από τις ευρωπαϊκές πολιτικές κατευθύνσεις αλλά και τα κανονιστικά έγγραφα, τους εθνικούς στρατηγικούς στόχους και τους περιορισμούς που προκύπτουν από τις αποφάσεις της ΕΕ για τις Δημοσιονομικές Προοπτικές.
Το Μέρος Β’ περιλαμβάνει αναλυτικές οδηγίες διαμόρφωσης των ΕΠ και συγκεκριμένα παραθέτει τις προδιαγραφές σχετικά με το περιεχόμενο, τη δομή και τη μεθοδολογία κατάρτισης των ΕΠ ενώ παράλληλα δίδει κατευθύνσεις προς τις Ομάδες Σχεδιασμού Προγράμματος, καθορίζοντας ταυτόχρονα το πλαίσιο συνεργασίας τους.

Ήδη στις αρχές Απριλίου, με επιστολή του Υφυπουργού Οικονομίας και Οικονομικών προς τους εμπλεκομένους στο σχεδιασμό φορείς, ζητήθηκε η εντατικοποίηση της προετοιμασίας, ώστε να υπάρξει ετοιμότητα και ωριμότητα για την κάλυψη των απαιτήσεων της 3ης Εγκυκλίου. Τονίστηκε επίσης η ιδιαίτερη σημασία που θα πρέπει να δοθεί στη συνεργασία μεταξύ των Ομάδων Σχεδιασμού Προγραμμάτων Υπουργείων και Περιφερειών σε τομείς πολιτικής που απαιτείται συνέργεια και συμπληρωματικότητα.

Το χρονοδιάγραμμα για το επόμενο διάστημα είναι ιδιαίτερα απαιτητικό:

Η 3η εγκύκλιος θα αποσταλεί την επόμενη εβδομάδα
Το πρώτο δεκαήμερο του Ιουνίου θα αποσταλεί στους φορείς χάραξης πολιτικής και τους κοινωνικούς εταίρους το 2ο σχέδιο του ΕΣΠΑ
Στις 21 Ιουνίου θα πραγματοποιηθεί το 3ο Αναπτυξιακό Συνέδριο, όπου θα παρουσιαστεί και επίσημα το 2ο σχέδιο του ΕΣΠΑ.
Το αργότερο δύο μήνες μετά την αποστολή της 3ης εγκυκλίου, εκτιμούμε ότι θα πρέπει μα υποβληθούν τα σχέδια Επιχειρησιακών Προγραμμάτων στο ΥΠ.ΟΙ.Ο.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του νέου Γενικού Κανονισμού τόσο το ΕΣΠΑ όσο και τα Επιχειρησιακά Προγράμματα θα πρέπει να υποβληθούν το αργότερο μέσα σε πέντε (5) μήνες από την έγκριση των Στρατηγικών Κατευθυντήριων Γραμμών για τη Συνοχή, που αναμένεται την 1/7/2006 το νωρίτερο. Αυτό συνεπάγεται ότι τα προγράμματα θα πρέπει να είναι έτοιμα για υποβολή στην ΕΕ έως τέλος Νοεμβρίου 2006.

Κυρίες και κύριοι,

Σήμερα, που η πρόκληση είναι περισσότερο οικονομική παρά πολιτική, η Ελλάδα διαθέτει τις προϋποθέσεις για να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο.

Στο ΥΠΟΙΟ, είμαστε σταθερά προσανατολισμένοι στην ενδυνάμωση της οικονομικής ανάπτυξης, συνολικά αλλά και για κάθε ελληνική περιφέρεια, στην ενθάρρυνση της επιχειρηματικότητας που δεν διστάζει να αναλάβει ρίσκα και να αναμετρηθεί με προκλήσεις, σταθερά προσανατολισμένοι στη δημοσιονομική εξυγίανση, στην ποιοτική αναβάθμιση των αποτελεσμάτων των ΚΠΣ, στην αξιοποίηση των πλεονεκτημάτων μας, στην κοινωνική συνοχή και στην περιφερειακή σύγκλιση.

Σε αυτό το πνεύμα και με αυτή τη βούληση χαράσσεται και ο Αναπτυξιακός Σχεδιασμός.

Η πρόοδος είναι εμφανής χρόνο με τον χρόνο.

Οι θαρραλέες επιλογές και η έγκαιρη δράση για την επιτυχή ολοκλήρωση του σχεδιασμού αυτού τώρα και χωρίς υπεκφυγές, θα οικοδομήσουν για την Ελλάδα μια οριστική θέση στην Ευρώπη για τα επόμενα χρόνια.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 94% των Ελλήνων είναι περήφανοι που είναι Έλληνες.

Με τις αποφάσεις και τη δράση μας θα πρέπει να συντηρήσουμε και να ενισχύσουμε αυτή την περηφάνια.