Agribusiness Forum_Απέναντι στην κλιματική κρίση και στις μηδενικές εκπομπές άνθρακα_Η ανταπόκριση του αγρο-διατροφικού τομέα

Agribusiness Forum

«Απέναντι στην κλιματική κρίση και στις μηδενικές εκπομπές άνθρακα»

Συνεδρία: Η ανταπόκριση του αγρο-διατροφικού τομέα

7 Οκτωβρίου 2021

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΣΟΥΡΟΥΛΗΣ: Πρώτη διαπίστωση. Η ιστορία της αγροδιατροφής, είναι μια ιστορία επίδρασης του ανθρώπου στη φύση. Ο άνθρωπος μετασχηματίζει τη φύση παρεμβαίνοντας στους φυσικούς πόρους κατά την διαδικασία της παραγωγής, της μεταποίησης και της κατανάλωσης των τροφίμων. Ένα στοιχείο που δικαιολογεί τον όρο “μετασχηματισμός”: o τομέας των τροφίμων ευθύνεται για το 1/3 των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, σύμφωνα με την έκθεση της Διακυβερνητικής Επιτροπής για το Κλίμα.

Δεύτερη διαπίστωση. Η ευθύνη για το αποτέλεσμα του μετασχηματισμού επιμερίζεται σε κάθε σχεδόν δημόσια πολιτική, οριζόντια και κλαδική. Η εξέλιξη της ΚΑΠ μπορεί να το επιβεβαιώσει. Η ΚΑΠΕ ξεκίνησε με καθαρά οικονομικές πολιτικές, αρχικά με ρύθμιση των αγορών και στήριξη των τιμών, κατόπιν με την εφαρμογή κανόνων αγοράς οι οποίοι οδήγησαν σε μείωση στρεβλώσεων όπως π.χ. η επιδότηση της παραγωγής στο προϊόν ή στο εκτάριο. Στην πορεία, με εμπορικές πολιτικές, βελτίωσε την εξωστρέφεια μέσω διεθνών συμφωνιών. Αργότερα, με περιβαλλοντικές πολιτικές βελτίωσε τις περιβαλλοντικές επιδόσεις. Έτσι, οι Ευρωπαίοι αγρότες αξιοποίησαν τόσο την αύξηση όσο και τη διαφοροποίηση της ζήτησης για τρόφιμα.

Φτάνουμε στο σήμερα. Με την τελευταία μεταρρύθμιση, η ΚΑΠ εγκαταλείπει τις ενισχύσεις στο προϊόν ή στο εκτάριο, και πλέον τις χορηγεί υπό πρόσθετες προϋποθέσεις που σχετίζονται με την αυξημένη φιλοδοξία της ΕΕ για το περιβάλλον, το κλίμα και την βιοποικιλότητα. Αφετηρία της στροφής αυτής είναι η «Πράσινη Συμφωνία» η οποία περιλαμβάνει την πολιτική «από το αγρόκτημα στο πιάτο» ή καλύτερα στο πιρούνι (from Farm to Fork).

Και εδώ αρχίζουν οι ομοιότητες με τη ΔΑΜ.

Πρώτη ομοιότητα είναι η κοινή αφετηρία. Το Σχέδιο ΔΑΜ καταρτίστηκε και αυτό στο πλαίσιο της «Πράσινης Συμφωνίας» και του νέου ΜΔΜ, με στόχο την αντιμετώπιση των σοβαρών επιπτώσεων που επισώρευσε στις λιγνιτικές περιοχές, ήδη από το 2010, η μείωση της εντατικής εκμετάλλευσης του λιγνίτη για συστημικούς λόγους, και η ταυτόχρονη εγκατάλειψη άλλων παραγωγικών δραστηριοτήτων λόγω της πολυετούς μονοκαλλιέργειας του λιγνίτη. Έτσι, ως Συντονιστική Επιτροπή ΔΑΜ, αναλάβαμε να σχεδιάσουμε ένα διαφοροποιημένο, ισορροπημένο και βιώσιμο, παραγωγικό πρότυπο αξιοποιώντας τα πλεονεκτήματά τους: τη γη, τις υποδομές δικτύων, το ανθρώπινο δυναμικό, τη γεωγραφική θέση.

Δεύτερη ομοιότητα είναι ο πολυ-τομεακός χαρακτήρας του έργου. Σκεφτείτε πόσες και ποιες πολιτικές αγγίζουν τους πέντε πυλώνες στους οποίους διαρθρώνεται το Σχέδιο: καθαρή ενέργεια, βιομηχανία, έξυπνη αγροτική παραγωγή, βιώσιμος τουρισμός, τεχνολογία και εκπαίδευση.

Τρίτη ομοιότητα είναι η εξασφάλιση ισχυρών πόρων και επενδυτικών κινήτρων, διπλάσιων σχεδόν σε σχέση με τα ισχύοντα. Από την ΚΑΠ η Ελλάδα «κλείδωσε» 19,4 δις Ευρώ τα οποία θα επενδυθούν για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, την προστασία των φυσικών πόρων, της βιοποικιλότητας και του τοπίου και την απόδοση προστιθέμενης αξίας στα προϊόντα, ώστε να καταστούν διεθνώς εμπορεύσιμα. Από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης (Πυλώνας Ι του ΜΔΜ) «κλείδωσαν» 1,6 δισ. Ευρώ για το νέο ΠΔΑΜ 2021-2027, το συγχρηματοδοτούμενο σκέλος του ΣΔΑΜ. Επιπλέον 300 εκατ. ευρώ «κλείδωσαν» από το Ταμείο Ανάκαμψης για την αποκατάσταση των εδαφών. Το Πρόγραμμα Invest EU θα υποστηρίξει ένα ευρύτερο φάσμα ιδιωτικών επενδύσεων (Πυλώνας ΙΙ του ΜΔΜ). Τέλος, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων συμφώνησε σε μια αρχική δανειακή διευκόλυνση –με ευνοϊκούς όρους– ύψους 325 εκατ. ευρώ, για την υλοποίηση αναπτυξιακών έργων στρατηγικού χαρακτήρα (Πυλώνας ΙΙΙ του ΜΔΜ). Συνολικά προβλέπεται να κινητοποιηθούν επενδύσεις άνω των 5 δισ. Ευρώ.

Που τέμνονται ΚΑΠ και ΔΑΜ. Σύμφωνα με το Σχέδιο, ο αγροδιατροφικός τομέας μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην αντιστάθμιση των επιπτώσεων της απολιγνιτοποίησης.

Η συγκυρία είναι ευνοϊκή για τις περιοχές ΔΑΜ για 5 λόγους:

H χρονική σύμπτωση της αναθεώρησης της ΚΑΠ με τη Στρατηγική ΔΑΜ η οποία επιτρέπει τον σχεδιασμό, εξ αρχής, ενός νέου αναπτυξιακού μοντέλου για τον πρωτογενή τομέα.

Οι τεράστιες εκτάσεις στις περιοχές ΔΑΜ οι οποίες θα αποδεσμευτούν, θα αποκατασταθούν, θα αλλάξουν χρήση και θα οργανωθούν ώστε να υποδεχθούν επενδύσεις στους πέντε πυλώνες ανάπτυξης, ένας εκ των οποίων είναι ο πρωτογενής. Και δεν είναι μόνον οι εκτάσεις που θα αποδοθούν στον πρωτογενή τομέα, αλλά και οι ήδη υπάρχουσες που θα απαλλαγούν από έναν γείτονα που τις επιβάρυνε περιβαλλοντικά.

Το πολυποίκιλο φυσικό περιβάλλον και η γονιμότητα των εδαφών των περιοχών αυτών στις οποίες ήδη παράγονται προϊόντα με εξαγωγική δυναμική και διεθνή απήχηση.

Η σημαντική τεχνική εμπειρία την οποία διαθέτει το εργατικό δυναμικό η οποία μπορεί να στηρίξει νέες επενδύσεις.

Η ποικιλία των διαθέσιμων χρηματοδοτικών μέσων τα οποία μπορούν να συνδράμουν ταυτόχρονα κι αποτελεσματικά: Το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης, το ΠΕΠ, το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, το Ταμείο Ανάκαμψης κι Ανθεκτικότητας, το Πράσινο Ταμείο κ.λπ.

Μπορούμε λοιπόν να σχεδιάσουμε στις περιοχές αυτές με τρόπο ολοκληρωμένο στηρίζοντας μονάδες που θα παράγουν προϊόντα υψηλής ποιότητας και προστιθέμενης αξίας.

Για τον σκοπό αυτόν, είναι αναγκαίο να διερευνηθούν σε βάθος οι δυνατότητες που παρέχονται τόσο από το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης 2014-2020, όσο και από το ΠΑΑ 2021-2027. Σύμφωνα με τα μέχρι σήμερα δεδομένα, αποτελεί αμιγώς εθνική επιλογή η αξιοποίηση του Στρατηγικού Σχεδίου ΚAΠ 2023-2027 προς την εξυπηρέτηση του στόχου της ΔΑΜ. Στο πλαίσιο αυτό εξετάζουμε διάφορες λύσεις.

Ειδικά για τις ιδιωτικές επενδύσεις, η Συντονιστική Επιτροπή ΔΑΜ έχει ήδη δημοσιεύσει από τον Ιούνιο 2020 ανοικτή πρόσκληση στους πέντε πυλώνες του Σχεδίου, συνεπώς και στον πρωτογενή. Ήδη έχει εκδηλωθεί ισχυρό επενδυτικό ενδιαφέρον για τον εκσυγχρονισμό μονάδων παραγωγής και μεταποίησης αγροτικών προϊόντων, για την επέκταση σε νέους κλάδους τροφίμων, για υδροπονικές μονάδες κ.λπ. Στόχος η παγκόσμια αγορά αγροτικών αγαθών.

Ειδικά για τη Μεγαλόπολη, σχεδιάζουμε δυο πολύ σημαντικά έργα:

Ανάπτυξη «Κόμβου Βιοοικονομίας 360◦». Τη δημιουργία ενός Κόμβου βιοοικονομίας (παραγωγή ανανεώσιμων βιολογικών υλών – υπολείμματα και μετατροπή τους σε προϊόντα προστιθέμενης αξίας). Πρακτικά πρόκειται για ένα εργαστήριο στο οποίο θα αναπτυχθούν ολοκληρωμένες συνεργασίες εταίρων με στόχο την προώθηση της εφαρμοσμένης έρευνας σε όλα τα στάδια της αγροδιατροφικής αλυσίδας αξίας. Η ΕΤΑΚ θα συνδεθεί με την παραγωγή, τη μεταφορά καλών πρακτικών, την προώθηση της νεοφυούς επιχειρηματικότητας κ.λπ. Σημειώνω ότι στον αγροδιατροφικό τομέα, το ΤΔΜ θα χρηματοδοτήσει τη βιομηχανική έρευνα, την πειραματική ανάπτυξη, τη δοκιμή νέων προϊόντων ή διεργασιών κ.λπ.

«Μεσογειακό Κέντρο Επιχειρηματικότητας και Πολιτισμού Πελοποννήσου (ΜΕΚΕΠΠ)». Την υλοποίηση και τη λειτουργία του κέντρου θα αναλάβει η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης ως ο Εθνικός Φορέας Διοργάνωσης Εκθέσεων και Συνεδρίων, αλλά και ως σύμβουλος χάραξης Εκθεσιακής Πολιτικής στην χώρα. Η ΔΕΘ-HELEXPO ΑΕ στηρίζει με την τεχνογνωσία που διαθέτει και την αξιόπιστη εκθεσιακή πολιτική της, την παραγωγή, τη μεταποίηση και το εμπόριο, διαμορφώνοντας μία επιχειρησιακή κουλτούρα με διεθνές επιχειρηματικό προφίλ. Το ΜΕΚΕΠΠ θα φιλοξενεί επιχειρηματικές συναντήσεις, επιχειρηματικά συνέδρια, εμπορικές εκθέσεις, ποικιλόμορφα πολιτισμικά γεγονότα. Το Κέντρο θα έχει πολλαπλασιαστικά οφέλη στην ευρύτερη περιοχή. Τα κυριότερα εξ αυτών έχουν να κάνουν με την ενίσχυση της απασχόλησης, των τοπικών επιχειρήσεων, την ανάπτυξη των εξαγωγών κ.λπ.

Η οικονομική διαφοροποίηση των λιγνιτικών περιοχών δεν είναι αγώνας ταχύτητας. Είναι δέκαθλο! Το πιο απαιτητικό αγώνισμα του στίβου, στο οποίο ένας αθλητής οφείλει να είναι ικανός σε δέκα διαφορετικά αγωνίσματα. Ο αγροδιατροφικός τομέας θα είναι ένα από τα «αγωνίσματα» στα οποία η Δυτική Μακεδονία και η Μεγαλόπολη μπορούν να διακριθούν.