ENERGY POINT_Φωτοβολταϊκά

Περιοδικό Energy Point,
2009.09.10

Άρθρο για το αφιέρωμα του περιοδικού energyPoint στα φωτοβολταϊκά

Τα φωτοβολταϊκά είναι μια από τις πολλά υποσχόμενες τεχνολογίες της νέας εποχής στην ενέργεια. Μιας νέας εποχής που χαρακτηρίζεται από ολοένα και περισσότερο μικρές, αποκεντρωμένες ενεργειακές εφαρμογές με σεβασμό στο περιβάλλον. Τα μικρά ευέλικτα συστήματα που μπορούν να εφαρμοστούν μέχρι και σε επίπεδο κατοικίας, εμπορικού κτιρίου ή μικρού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής (όπως π.χ. τα φωτοβολταϊκά, τα μικρά συστήματα συμπαραγωγής και οι κυψέλες καυσίμου) αναμένεται να κατακτήσουν ένα αξιοσέβαστο μερίδιο της αγοράς στα χρόνια που έρχονται.

Η ηλιακή ενέργεια είναι καθαρή, ανεξάντλητη, ήπια και ανανεώσιμη. Η ηλιακή ακτινοβολία δεν ελέγχεται από κανέναν και αποτελεί ανεξάρτητο εγχώριο ενεργειακό πόρο, που παρέχει ανεξαρτησία, προβλεψιμότητα και μπορεί να επικουρεί την ενεργειακή τροφοδοσία, κυρίως τις θερινές ώρες αιχμής φορτίου.

Τα φωτοβολταϊκά παρέχουν τον απόλυτο έλεγχο στον καταναλωτή και άμεση πρόσβαση στα στοιχεία που αφορούν την παραγόμενη και καταναλισκόμενη ενέργεια. Τον καθιστούν έτσι πιο προσεκτικό στον τρόπο που καταναλώνει ενέργεια και συμβάλουν με αυτόν τον τρόπο στην ορθολογική χρήση και εξοικονόμηση της ενέργειας. Επίσης, δεδομένου ότι η παραγωγή και κατανάλωση του ηλιακού ηλεκτρισμού γίνεται τοπικά, αποφεύγονται οι σημαντικές απώλειες της μεταφοράς και διανομής του ηλεκτρισμού. Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα όπως η Ελλάδα, που η ηλεκτροπαραγωγή βρίσκεται στο βορά και η κατανάλωση στο νότο.

Τα ηλιακά φωτοβολταϊκά συστήματα έχουν αθόρυβη λειτουργία, αξιοπιστία και μεγάλη διάρκεια ζωής. Τα περιβαλλοντικά τους πλεονεκτήματα είναι αδιαμφισβήτητα. Κάθε κιλοβατώρα που παράγεται από φωτοβολταϊκά και άρα όχι από συμβατικά καύσιμα, συνεπάγεται την αποφυγή έκλυσης ενός περίπου κιλού διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα (με βάση το σημερινό ενεργειακό μείγμα στην Ελλάδα και τις μέσες απώλειες δικτύου).. Ένα τυπικό φωτοβολταϊκό σύστημα του ενός κιλοβάτ, αποτρέπει κάθε χρόνο την έκλυση 1,3 τόνων διοξειδίου του άνθρακα, όσο δηλαδή θα απορροφούσαν δύο στρέμματα δάσους. Επιπλέον συνεπάγεται λιγότερες εκπομπές άλλων επικίνδυνων ρύπων όπως τα αιωρούμενα μικροσωματίδια, τα οξείδια του αζώτου, οι ενώσεις του θείου κλπ). Οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα πυροδοτούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου και αλλάζουν το κλίμα της γης, ενώ η ατμοσφαιρική ρύπανση έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία και το περιβάλλον.

Η ύπαρξη μικρών ηλεκτροπαραγωγών μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην διαρκή αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, που έχει πρόσκαιρα μειωθεί λόγω της οικονομικής κρίσης. Οι διάφοροι μικροί παραγωγοί «πράσινης» ενέργειας αποτελούν ιδανική λύση, τόσο για την περιφερειακή οικονομική ανάπτυξη, όσο και για τη μελλοντική παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στις περιπτώσεις όπου αμφισβητείται η ασφάλεια της παροχής. Η τοπική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας δεν απαιτεί μεγάλες επενδύσεις σε υποδομές γραμμών μεταφοράς, ούτε δοκιμάζεται από δαπανηρές ενεργειακές απώλειες που αντιμετωπίζει το ηλεκτρικό σύστημα (απώλειες, οι οποίες στην Ελλάδα ανέρχονται σε 10,6% κατά μέσο όρο). Παράλληλα, η μέγιστη παραγωγή ηλιακού ηλεκτρισμού συμπίπτει χρονικά με τις ημερήσιες αιχμές της ζήτησης (ιδίως τους καλοκαιρινούς μήνες), βοηθώντας έτσι στην εξομάλυνση των αιχμών φορτίου, στην αποφυγή black-out και στη μείωση του συνολικού κόστους της ηλεκτροπαραγωγής, δεδομένου ότι η κάλυψη αυτών των αιχμών είναι ιδιαίτερα δαπανηρή. Σημειωτέον ότι κάθε ώρα black-out κοστίζει στην εθνική οικονομία 25-30 εκατ. Ευρώ.

Η πολιτεία με νομοθετικές και κανονιστικές παρεμβάσεις προωθεί την ανάπτυξη της φωτοβολταϊκής ενέργειας, ήδη από το 2006. Μέχρι τότε η ηλιακή ενέργεια αφορούσε μικρά ερευνητικά έργα και αυτόνομες εφαρμογές όπως φάρους και αναμεταδότες τηλεπικοινωνιών. Με το νόμο 3468/2006 δόθηκαν για πρώτη φορά γενναία κίνητρα για την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών σταθμών. Η προνομιακή τιμολογιακή πολιτική σε συνδυασμό με την επιχορήγηση κεφαλαίου που προβλέπει ο αναπτυξιακός νόμος, δημιούργησαν τεράστιο επενδυτικό ενδιαφέρον. Με το νόμο 3734/2009 θεραπεύτηκαν οι παιδικές ασθένειες στον κλάδο των φωτοβολταϊκών. Ο νόμος αυτός ρύθμισε θέματα διευκόλυνσης επενδύσεων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, προώθησης των Φωτοβολταϊκών Συστημάτων και σύνδεσης των σχετικών έργων στο Σύστημα. Δεδομένου ότι το ενδιαφέρον για τη χώρα είναι η ισχύς που εγκαθίσταται και όχι αυτή που αδειοδοτείται, με σκοπό την επίτευξη του στόχου 18% στην τελική κατανάλωση από ΑΠΕ το 2020, προβλέφθηκαν διατάξεις αποσυμφόρησης των διαδικασιών, απελευθέρωσης ηλεκτρικού χώρου και ισότιμης αντιμετώπισης του συνόλου των αδειών.

Οι ρυθμίσεις του Ν 3734/09 έδωσαν σε όλους τους ενδιαφερόμενους το δικαίωμα υλοποίησης των έργων τους. Υιοθετήθηκε ορθολογικό σύστημα για την επιτυχή υλοποίηση των επενδύσεων με πρόβλεψη σταδιακής αποκλιμάκωση της τιμής αγοράς ενέργειας (feed-in-tariff) σε εξαμηνιαία βάση, σε συνδυασμό με εξαρχής διασφαλισμένη σταθερή διατήρηση της τιμής για διάστημα 20 ετών, που κλειδώνει με τη σύμβαση Αγοραπωλησίας. Επίσης προέβλεψε και για τον πολίτη, ειδικό πρόγραμμα που θα επιτρέπει την εύκολη εγκατάσταση φωτοβολταϊκών στις στέγες νοικοκυριών και επιχειρήσεων, το οποίο αποτέλεσε στρατηγικής σημασίας εγχείρημα διότι οδηγεί στη μείωση την ενεργειακής εξάρτησης της χώρας από την πλευρά της μείωσης της ζήτησης και της αύξησης της διεσπαρμένης παραγωγής ενέργειας.

Ένα άλλο ζήτημα που επιλύθηκε πρόσφατα είναι το ζήτημα των όρων δόμησης φωτοβολταϊκών σε εκτός σχεδίου περιοχές. Μετά την ολοκλήρωση από το ΥΠΕΧΩΔΕ, στα πλαίσια της πολιτικής που εφαρμόζει για την προστασία του περιβάλλοντος και την προώθηση της πράσινης ανάπτυξης, του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, ρυθμίστηκε και τα δύσκολα θέματα πολεοδομικών διατάξεων για τα φωτοβολταϊκά. Τον Ιούλιο του 2009 υπεγράφη η ΚΥΑ για την Εγκατάσταση Φωτοβολταϊκών Στοιχείων στις εκτός σχεδίου περιοχές.

Οι ρυθμίσεις, τα όρια και οι περιορισμοί που αφορούν την εγκατάσταση των φωτοβολταϊκών συστημάτων στις εκτός σχεδίου περιοχές, εντάσσονται στα πλαίσια των κατευθύνσεων του Ειδικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ και τους απαραίτητους όρους για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.

Με την ΚΥΑ για την προώθηση των φωτοβολταϊκών συστημάτων σε γήπεδα εκτός σχεδίου και την οποία υπέγραψαν οι Υπουργοί ΠΕΧΩΔΕ και Ανάπτυξης δεν απαιτείται η έκδοση οικοδομικής άδειας αλλά η έγκριση εργασιών μικρής κλίμακας. Ειδικότερα μάλιστα προβλέπεται στην ΚΥΑ ότι:
Για φωτοβολταϊκά συστήματα μέχρι 20 KW δεν χρειάζεται αρτιότητα του γηπέδου, ενώ για συστήματα πάνω από 20 KW και μέχρι 150 KW χρειάζεται τα γήπεδα να είναι άρτια και οικοδομήσιμα. Η απαίτηση αυτή κρίθηκε αναγκαία από το ΥΠΕΧΩΔΕ για τη διασφάλιση της προστασίας του περιβάλλοντος. Ειδικότερα τα κριτήρια ήταν: α) η αποφυγή κάλυψης με φωτοβολταϊκά στοιχεία, κάθε πιθανής επιφάνειας στο σύνολο της έκτασης των εκτός σχεδίου περιοχών. β) Προστασία της αισθητικής του τοπίου γ) Προστασία του τοπίου από τυχόν πληθώρα έργων υποδομής (στύλοι χαμηλής ή μέσης τάσης) που απαιτούνται για την λειτουργία των φωτοβολταϊκών στοιχείων. Βεβαίως η ΚΥΑ (άρθρο 4) αναφέρει ότι ο περιορισμός της αρτιότητας δεν ισχύει για όσους έχουν λάβει ήδη τις αποφάσεις εξαίρεσης από την ΡΑΕ. Παράλληλα είναι ιδιαίτερα ελαστικοί και ευνοϊκοί όρους δόμησης, αφού προβλέπονται μεγάλοι συντελεστές κάλυψης (80%) και μικρές αποστάσεις από τα όρια των οικοπέδων. Επίσης καταργήθηκε η υποχρέωση έγκρισης Επιτροπής Πολεοδομικού και Αρχιτεκτονικού Ελέγχου, η λεγόμενη ΕΠΑΕ, καθώς και η υποχρέωση έκδοσης οικοδομικής άδειας, που αντικαταστάθηκε από την απλή έγκριση εργασιών μικρής κλίμακας.

Αναμφίβολα η μεγάλη τομή υπήρξε το πρόγραμμα των φωτοβολταϊκών στις στέγες, που αφόρα τον κάθε Έλληνα πολίτη και όχι μόνο τον επιχειρηματικό κλάδο. Το πρόγραμμα αυτό όχι μόνο θα οδηγήσει σε οικονομική άνθηση τοπικές περιοχές ανά την επικράτεια, αλλά θα κάνει και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας προσιτές σε όλους τους πολίτες.

Το ειδικό αυτό πρόγραμμα ενεργοποιήθηκε πρόσφατα με την Κοινή Υπουργική Απόφαση «Ειδικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Φωτοβολταϊκών Συστημάτων σε κτιριακές εγκαταστάσεις και ιδίως σε δώματα και στέγες κτιρίων» (ΦΕΚ Β1079/4.6.2009).

Το Πρόγραμμα αφορά συστήματα μέχρι 10 kWp, στο δώμα ή τη στέγη (συμπεριλαμβανόμενων των στεγάστρων βεραντών) κτιρίου που χρησιμοποιείται για κατοικία ή στέγαση πολύ μικρών επιχειρήσεων και καλύπτει όλη την Επικράτεια με εξαίρεση τα μη Διασυνδεδεμένα με το ηπειρωτικό Σύστημα της χώρας νησιά. Δικαίωμα ένταξης στο Πρόγραμμα έχουν φυσικά πρόσωπα μη επιτηδευματίες και φυσικά ή νομικά πρόσωπα επιτηδευματίες που κατατάσσονται στις πολύ μικρές επιχειρήσεις, τα οποία έχουν στην κατοχή τους το χώρο στον οποίο εγκαθίσταται το φωτοβολταϊκό σύστημα. Επιπλέον, δικαίωμα ένταξης στο Πρόγραμμα έχουν οι κύριοι των οριζόντιων ιδιοκτησιών εκπροσωπούμενοι από το διαχειριστή μετά από συμφωνία του συνόλου των ιδιοκτητών ή ένας εκ των κυρίων των οριζόντιων ιδιοκτησιών μετά από παραχώρηση χρήσης του κοινόχρηστου χώρου από τους υπόλοιπους, με ευθύνη των ενδιαφερομένων. Δεδομένου ότι είναι σαφής και η βούληση της πολιτείας για την εξοικονόμηση ενέργειας, όταν το ακίνητο στο οποίο εγκαθίσταται το ΦΒΣ χρησιμοποιείται για κατοικία, απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί μέρος των θερμικών αναγκών του ακινήτου για ζεστό νερό χρήσης να καλύπτεται με χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (π.χ. ηλιοθερμικά, ηλιακοί θερμοσίφωνες). Η ικανοποίηση των θερμικών αναγκών του κτιρίου (θέρμανση – ψύξη και ζεστό νερό χρήσης) είναι εξίσου σημαντικές και θα πρέπει ο καθένας να το συνυπολογίσει στο πλαίσιο και της ενεργειακής κατάταξης του κτιρίου που θα επηρεάσει την αξία του.

Σε κάθε περίπτωση, το σύστημα του θερμοσίφωνα για μετατροπή της ηλιακής ακτινοβολίας σε χρήσιμη θερμότητα αποτελεί απαραίτητη συνιστώσα στο πλαίσιο της βελτίωσης της ενεργειακής κατάστασης του κτιρίου και για αυτό η ύπαρξή του θα αποτελεί προαπαιτούμενο για την ένταξη της ΦΒ εγκατάστασης στο Πρόγραμμα.

Η όλη διαδικασία ανάπτυξης φωτοβολταϊκών σε στέγη είναι πολύ απλή. Δεν απαιτείται καμία ενεργειακή άδεια που έχουμε για τους μεγαλύτερους σταθμούς. Για τη σύνδεση του ΦΒ και την πώληση της ενέργειας ο παραγωγός απευθύνεται στις τοπικές υπηρεσίες της ΔΕΗ υπογράφοντας 2 αντίστοιχες συμβάσεις μία για την τοποθέτηση ουσιαστικά του μετρητή και μία για την πώληση της ενέργειας. H μικρή ισχύς των φωτοβολταϊκών συστημάτων εξασφαλίζει ότι η παραγόμενη ενέργεια αντιστοιχεί σε αυτήν που απαιτείται για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών του κυρίου του φωτοβολταϊκού συστήματος. Κατά συνέπεια δεν υφίστανται, για τον κύριο του φωτοβολταϊκού συστήματος, φορολογικές υποχρεώσεις για τη διάθεση της ενέργειας αυτής στο Δίκτυο. Ο πολίτης παραγωγός – καταναλωτής δεν θα έχει καμία φορολογική ή ασφαλιστική υποχρέωση (άνοιγμα βιβλίων, έκδοση τιμολογίων, ασφάλιση κλπ.) είτε είναι επιτηδευματίας, είτε όχι.

Για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκού συστήματος απαιτείται έγκριση εκτέλεσης εργασιών μικρής κλίμακας κατά την έννοια του άρθρου 7 παρ. 1 του Ν. 3212/2003 (ΦΕΚ Α’ 308) όπως κάθε φορά ισχύει και τις κανονιστικές πράξεις που εκδίδονται κατ’ εξουσιοδότησή του. Οι όροι εγκατάστασης ορίστηκαν πρόσφατα με εγκύκλιο του Υπουργού Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων και είναι ιδιαίτερα ελαστικοί.

Η ανταπόκριση τόσο του κλάδου των φωτοβολταϊκών όσο και των περιβαλλοντικών οργανώσεων υπήρξε ιδιαίτερα θερμή. Και είναι λογικό αφού με ένα απλό παράδειγμα μπορεί να διαφανεί το όφελος για τον πολίτη που θα προχωρήσει σε τέτοια επένδυση. Ας πάρουμε την περίπτωση που κάποιος εγκαθιστά σε στέγη 80 τ.μ. 5 kw που κοστίζουν 25.000€, πάρει δάνειο για το μισό κόστος (12.500€) με ευνοϊκούς όρους δεδομένης της 25ετούς σύμβασης και εγκαταστήσει το ΦΒ σύστημα:

5 Kw * 1300 kwh* 0,55 €/kwh = 3.575 € έσοδα/ετησίως

Από αυτά αφαιρούνται περί τα 1.500 € αποπληρωμή δάνειου και συντήρηση του εξοπλισμού. Οπότε, τα καθαρά έσοδα ανέρχονται σε 2.100 €/ ετησίως, που σημαίνει απόσβεση των δικών του χρημάτων σε 5-6 χρόνια.

Από την άλλη ένα μέσο νοικοκυριό (με ηλεκτρικές συσκευές και φωτισμό) καταναλώνει μ.ο. 5.000 kWh/ετησίως.

5.000 kwh* 0,12 €/kwh= 600 € κόστος/ετησίως.

Η καταμέτρηση της παραγόμενης ενέργειας γίνεται ταυτόχρονα με αυτή της καταναλισκόμενης. Η εκκαθάριση γίνεται από τη ΔΕΗ ΑΕ ή άλλο κάτοχο άδειας προμήθειας, ο οποίος για το σκοπό αυτό ενεργεί στο λογαριασμό κατανάλωσης ηλεκτρικού ρεύματος του ακινήτου σχετική πιστωτική εγγραφή. Με τον λογιστικό συμψηφισμό των εσόδων από την παραγόμενη ενέργεια και του κόστους της καταναλισκόμενης ενέργειας, ο λογαριασμός της ΔΕΗ θα είναι πάντοτε πιστωτικός.

Όλες αυτές οι νομοθετικές και κανονιστικές ρυθμίσεις οδηγούν σε μεγάλη άνθηση ανάπτυξης ηλιακής ενέργειας στην Ελλάδα. Η Ελλάδα έχει πρωτιά στους ηλιακούς θερμοσίφωνες σε όλη την Ευρώπη. Σε σχέση με το μέγεθος της χώρας έχει τους περισσότερους ηλιακούς θερμοσίφωνες σε όλη την Ευρώπη. Ιδανικά κάποια στιγμή θα μπορούσε να έχει πρωτιά και στα φωτοβολταϊκά. Από το 1MW φωτοβολταϊκών που ήταν εγκατεστημένα στα τέλη του 2006, η Ελλάδα ξεπερνά σήμερα τα 26MW, ενώ και ο ρυθμός εγκατάστασης είναι αυξητικός. Επομένως, η αισιοδοξία στην κοινωνία, τον κλάδο και την πολιτεία, θα πρέπει να είναι δεδομένη.